یِاهو مارکت

فروشگاه یاهو

یِاهو مارکت

فروشگاه یاهو

ژئوشیمی و پترولوژی سنگ های دگرگونی شمال غرب اسدآباد با نگرشی ویژه به متابازیت های منطقه.......

ژئوشیمی و پترولوژی سنگ های دگرگونی شمال غرب اسدآباد با نگرشی ویژه به متابازیت های منطقه.......

ژئوشیمی و پترولوژی سنگ های دگرگونی شمال غرب اسدآباد با نگرشی ویژه به متابازیت های منطقه.......

چکیده

منطقه مورد مطالعه متعلق به پهنه سنندج- سیرجان بوده و در غرب و شمال غرب شهرستان اسد آباد واقع است. در این منطقه سنگ­های دگرگونی با پروتولیت، بازیک پلیتی و آهکی برونزد دارند. متابازیت­ها با پاراژنز کانی­شناسی آمفیبول (ترمولیت-اکتینولیت)، فلدسپار (آلبیت) و اپیدوت، شرایط دگرگونی رخساره شیست سبز را نشان می­دهند. سنگ­های دگرگونی پلیتی شامل میکاشسیت، گارنت شیست و کلریتوئید گارنت شیست می­باشند. در این تحقیق برای اولین بار وجود شیست­های گارنت و کلریتوئید دار در شمال اسدآباد گزارش می شود. ترکیب بیوتیت­ها غنی از آهن، فلدسپارها از نوع آلبیت، گارنت­ها نیز از متشکله آلماندن غنی هستند. کلریتوئیدها از نوع آهن­دار هستند. بررسی­های پتروفابریک نشان دهنده رشد سین تا پست تکتونیک کانی­های گارنت و کلریتوئید است. محاسبات دما- فشار سنجی فشار 12 کیلوبار را در دمای 500 درجه برای کلریتوئید گارنت شیست­ها نشان می دهد. بعد از کشف سنگ­های رخساره اکلوژیت منطقه شهرکرد، سنگ­های دگرگونی مذکور دومین گزارش از سنگ­های فشار بالا در پهنه سنندج- سیرجان می باشد. بر خلاف سنگ­های دگرگونی مجاور(همدان) که تحت شرایط P/Tپائین دگرگون شده اند کلریتوئید-گارنت شیست های شمال اسدآباد گرادیان دگرگونی P/T متوسط نشان می دهند.

شواهد ژئوشیمیایی سنگ کل متابازیت­های اسدآباد بیانگر پروتولیت بازالتی با منشا آذرین می­باشد. سری ماگمایی آنها عمدتاً آلکالن است. در نمودارهای متمایزکننده محیط تکتونیکی پروتولیت متابازیت­های مورد مطالعه، شاخص­های ژئوشیمیایی بازالت پشته­های میان اقیانوسی، جزایر قوسی و درون صفحه ای قاره­ای دیده می شود. این چنین شاخص­هایی در جایگاه پشت قوس قاره­ای امکان پذیر است. مشارکت مواد پوسته­ای در ژنز ماگمای بازالتی گوشته­ای را می­توان با غنی شدگی نمونه­های مورد مطالعه از Th و LREE ارزیابی نمود.

مطابق مدل­های ژئودینامیک ارائه شده، در حالی که فرورانش نئوتتیس به زیر پهنه سنندج- سیرجان جنوبی منجر به پیدایش اقیانوس نائین- بافت به صورت حوضه پشت قوس شده، در سنندج- سیرجان شمالی تنها باعث ایجاد ریفت قاره ای عقیم گشته و رسوبات قاره ای تریاس و ژوراسیک در آن انباشته شده است. احتمالاً پروتولیت (بازالت آلکالن) متابازیت­های شمال اسدآباد در چنین جایگاهی شکل گرفته است.

کلید واژه: سنگهای دگرگونی اسدآباد، کلریتوئید گارنت شیست، ترموبارومتری

 فهرست علائم اختصاری کانی­ها

نام کانی

علامت اختصاری

نام کانی

علامت اختصاری

نیکل

Ni

وانادیم

V

بازالت جزایر اقیانوسی

OIB

بازالت جزایر کمانی

VAB

پلاژیوکلاز

Plg

بازالت توله­ایتی جزایر کمانی

VAT

گوشته­ی اولیه

Pm

بازالت درون صفحه­ای

WAB

دما و فشار

P/T

ایتریوم

Y

کوارتز

Qtz

ایتربیوم

Yb

روبیدوم

Rb

زیرکن

Zr

استرانسیوم

Sr

آلکالن

Alk

تالیوم

Ta

آمفیبول

Am

توریم

Th

بازالت پشت کمان

BAB

توله­ایتی

Thol

بیوتیت

Bt

تیتانیم

Ti

کالک آلکالن

CA

 فهرست مطالب

فصل اول: کلیات.. 1

1-1- موقعیت جغرافیایی... 2

1 -2- مسیرهای دسترسی 2

1-3- آب و هوا.... 3

1-3-1- پوشش گیاهی و محصولات کشاورزی شهرستان اسدآباد 4

1-3-2- ژئومورفولوژی منطقه.. 5

1-4- تاریخچه مطالعات زمین­شناسی قبلی در منطقه. 6

1-5- اهداف مطالعه... 12

1-6- مراحل انجام کار................................ 13

فصل دوم: زمین­شناسی عمومی منطقه....................... 14

2-1- مقدمه.......................................... 15

2-2- زون سنندج سیرجان............................. 16

2-2-1- دگرگونی سنندج- سیرجان.................... 23

2-2-2- زمین ساخت سنندج- سیرجان................... 24

2-2-3- توان معدنی سنندج- سیرجان.................. 25

2-3- سنگ­های دگرگونی................................. 26

2-4- سنگ­های آذرین................................... 28

2-5- سنگ­های گرانیتوئیدی............................. 30

2-6- سنگ­شناسی عمومی................................. 30

فصل سوم: پتروگرافی سنگ­های دگرگونی و پتروفابریک....... 33

بخش اول: پتروگرافی................................... 34

3-1- مقدمه.......................................... 34

3-2- روابط صحرایی................................... 34

3-3- پتروگرافی...................................... 37

3-4- متاپلیت........................................ 38

3-4-1- میکاشیست................................... 38

3-4-2- گارنت­شیست.................................... 39

3-4-3- کلریتوئید گارنت شیست......................... 42

3- 5- متابازیت..................................... 43

3-5-1- آمفیبولیت............................... 43

3-6- کالک سیلیکات................................... 45

3-6-1- مرمر خالص.................................. 46

3-6-2- مرمر ناخالص................................ 47

بخش دوم: میکروتکتونیک............................... 48

3-1- مقدمه........................................... 48

3-1-1- لایه­بندی اولیه................................ 48

3-1-2 برگوارگی....................................... 48

3-1-3- پورفیروبلاست.................................. 50

3-1-3-1- گارنت................................. 51

3-1-3-2- کلریتوئید............................. 53

3-1-3-3- آمفیبول............................... 55

فصل چهارم: ژئوشیمی سنگ کل............................ 56

4-1- مقدمه........................................... 57

4-2- تعیین جایگاه تکتونیکی.......................... 62

4-3- نمودارهای عنکبوتی.............................. 71

4-4- نتیجه­گیری....................................... 72

فصل پنجم: شیمی کانی و ژئوترموبارومتری................ 73

5-1- شیمی کانی­ها.................................... 74

5-1-1- آمفیبول................................... 74

5-1-2- فلدسپار................................... 79

5-1-3- بیوتیت.................................... 82

5-1-4- گارنت..................................... 85

5-1-5- کلریتوئید................................. 88

5-1-6- میکای سفید................................ 90

5-1-7- کلریت..................................... 92

5-2- ژئوترموبارومتری( دما و فشارسنجی)................ 94

5-2-1- شیمی کانی­ها................................ 94

5-3- مراحل مختلف ژئوترموبارومتری ................... 94

5-4- ژئوترموبارومتری با استفاده از تعاد­ل­های چندگانه. 95

5-5- ژئوترموبارومتری نمونه­های مورد مطالعه........... 96

5-6- ژئوترموبارومتری با استفاده از نرم افزار ترموکالک96

5-7- ژئوترموبارومتری آمفیبول........................ 99

5-8- متاپلیتها....................................... 101

5-8-1- ترمومتری بیوتیت............................ 101

5-8-2- ترمومتری گارنت- بیوتیت.................... 102

فصل ششم: نتیجه­گیری................................... 105

پیشنهادات............................................ 107

منابع و مراجع........................................ 108

 فهرست شکل­ها

شکل (1-1) موقعیت جغرافیایی و راه­های دسترسی به منطقه مورد مطالعه 3

شکل (2-1) نقشه ایران که منطقه همدان را در زون سنندج- سیرجان نشان داده است (محجل و سهندی،1378)................................ 15

شکل (2-2) تصویر ماهواره­ای از منطقه­ی مورد مطالعه...... 16

شکل (2-3) تحول تکتونیکی زون سنندج- سیرجان (قاسمی و تالبوت،2006) 21

شکل(3-1) دورنمایی از مجموعه دگرگونی اسدآباد در مجاور روستای قاضی مردان (گارنت- کلریتوئیدشیست) که سازنده­ی ارتفاعات شمال غرب اسدآباد می­باشد35

شکل (3-2) نقشه­ی زمین­شناسی 1:100000 تویسرکان (اقتباس از اشراقی، 1375)....................................................... 36

شکل (3-3) ارتفاعات شمال اسدآباد با توپوگرافی مرتفع که بیشتر متشکل از مرمر و متابازیت می­با­شد................................. 37

شکل (3-4) الف- نمای صحرایی میکاشیست دید به سمت غرب و ب- نمونه دستی آن با پورفیروبلاست­های درشت گارنت........................... 38

شکل (3-5) مقطع میکروسکوپی گارنت شیست­ها............... 40

شکل (3-6) الف و ب- گارنت به صورت پورفیروبلاست حاوی شکستگی و ادخال­های از کوارتز و مسکویت می­باشد. ج و د- سایه فشاری گارنت که بیانگر پره­تکتونیک بودن آن است............................................ 41

شکل (3-7) الف و ب- فضای بین پورفیروبلاست­های گارنت توسط موسکویت پر شده است. ج و د- در بعضی از نمونه­ها نیز کوارتز از فراوانی نسبتاً زیادی در متن سنگ برخوردار است....................................... 42

شکل (3-8) الف و ب تبلور پورفیروبلاست درشت گارنت در اطراف کلریتوئید. (3-8) ج و د کلریتوئید بصورت بخشی توسط کلریت در حال جایگزینی می­باشد (3-8)ه و و جایگزینی کامل کلریتوئید بصورت سودومورف توسط کلریت42

شکل (3-9) آمفیبول در زمینه اپیدوت، کوارتز و پلاژیوکلاز. 45

 

شکل(3-10) مقاطع میکروسکوپی متابازیت­های مورد مطالعه.الف و ب- آمفیبول­های ماهی­مانند در متابازیت میلونیتی و ج و د- متادلریت که در آن کانی­های مافیک آذرین بین تیغه­های پلاژیوکلاز توسط اپیدوت، کلریت و آمفیبول ثانوی جایگزین شده­اند......................................... 46

شکل (3-11) نمای صحرایی از مرمرهای منطقه­ی مورد مطالعه. 47

شکل (3-12) سنگ مرمر که حاوی کلسیت است و دارای 90 درصد کربنات می­باشد....................................................... 47

شکل (3-13) مرمر ناخالص حاوی بلورهای کوارتز، فلدسپار و مسکویت است 48

شکل(3-14) تصاویر میکروسکوپی از برگوارگی نسل اول (S1)، برگوارگی نسل دوم (S2) و برگوارگی نسل سوم (S3) در میکاشیست­های منطقه مورد مطالعه 50

شکل (3-15) سایه فشاری اطراف گارنت که بیانگر پره تکتونیک بودن (Pre- Tectonic)، آنها است...................................... 52

شکل (3-16) تصاویر میکروسکوپی از گارنت میکاشیست­ها. الف و ب- پورفیروبلاست­های گارنت در زمینه­ای از مسکویت، بیوتیت، کلریت و کوارتز. گارنت به عنوان پورفیروبلاست نسبت به D2سین تا پست تکتونیک می­باشد و نسبت به برگوارگی چرخش نشان می­دهد............................................. 53

شکل (3-17) تصویر میکروسکوپی از گارنت- کلریتوئید شیست­ها و رابطه آن با برگوارگی (S2). بیوتیت و مسکویت فولیاسیون اطراف را تشکیل می­دهد. کلریتوئیدها به صورت (Syn- postS2) می­باشد. وجود سیگموئیدال­های درون کلریتوئید و گارنت که نشانگر آثار و بقایای برگوارگی نسل اول (S1) می­باشد....... 54

شکل (3-18) الف- تصویر میکروسکوپی پورفیروبلاست کلریتوئید که از اطراف به کلریت تجزیه شده است و نمایی از سه نسل برگوارگی در آن­ها. زمینه از کلریت، مسکویت و بیوتیت تشکیل شده است. ب- پورفیروبلاست کلریتوئید که به صورت بخشی به کلریت تبدیل شده است................................. 55

شکل(3-19) تصاویر میکروسکوپی از آمفیبول­ها. بلورهای سوزنی آمفیبول، شکل­دار بوده و در متن سنگ پراکنده هستند........................ 56

شکل(4-1) مطابق نمودار متمایزکننده منشأ آذرین از رسوبی (وینچستر و فلوید،1980) تمامی نمونه­های مورد مطالعه از پروتولیت آذرین برخوردارند61

شکل (4-2) در نمودار نامگذاری سنگ­های آذرین (وینچستر و فلوید، 1977)، متابازیت­های مورد مطالعه در محدوده آلکالی بازالت و ساب آلکالی بازالت واقع هستند.................................................. 61

شکل(4-3) رده­بندی شیمیایی و نامگذاری سنگ­های آتشفشانی با استفاده از نمودار قلیایی­های کل در برابر سیلیس (TAS)، از لومتر و دیگران (1989). مطابق این نمودارها پروتولیت متابازیت­های شمال اسدآباد بازالت و آندزیت بازالتی می­باشد................................................. 61

شکل (4-4) الف و ب مطابق نمودارهای متمایزکننده سری کالک آلکالن از توله­ایتی (وینچستر و فلوید،1976)، بیشتر متابازیت­های مورد مطالعه از ماهیت آلکالن برخوردارند.ج- در نمودار متمایزکننده سری ماگمایی بیشترین نمونه­ها دارای ماهیت آلکالن هستند............................... 62

 

شکل (4-5) نمودارهای تعیین سری ماگمایی با استفاده از داده­های عناصر اصلی، الف- نمودارAFM ایرواین و باراگار (1971) ب- نمودار TAS ایرواین و باراگار (1971)................................................. 63

شکل (4-6) نمودارهای پیرس و کان (1973)، در این شکل تنها سه نمونه در محدوده مورب می­باشد و بقیه­ نمونه­ها خارج از محدوده­ی نامگذاری شده هستند....................................................... 64

شکل (4-7) الف- در نمودار متمایز کننده بازالت اقیانوسی و قاره­ای، نمونه­های مورد مطالعه از هر دو نوع اقیانوسی و قاره­ای می­باشند (پیرس و همکاران، 1975). ب- در نمودار متمایزکننده بازالت­های حاشیه صفحه­ای از درون صفحه­ای تمامی متابازیت­های منطقه در محدوده حاشیه صفحه­ای واقعند (پیرس و گیل، 1977)....................................................... 64

شکل(4-8) نمودار متمایزکننده سه تایی Ti-Zr-Y برای بازالت­ها (از پیرس و کان، 1973)............................................. 65

شکل (4-9) نمودار متمایز Ti- Zr-Yبرای بازالت­ها (از پیرس و کان، 1973)، مطابق این نمودار متابازیت­های منطقه در محدوده­ی B( مورب) یا نزدیک به A (توله­ایتهای جزایر قوسی) واقع هستند................................................................................... 65

شکل (4-10) نمودارZr/Y در مقابل Zr پیرس و نوری (1979). مطابق این نمودار نمونه­های مورد مطالغه بیشتر از نوع مورب و جزایر آتشفشانی می­باشند 66

شکل (4-11) نمودار تمایزی La/10- Y/15- Nb/8برای بازالت­ها (کابانیس و لوکول، 1989) در این نمودار نمونه­های مورد مطالعه در محدوده­ی بازالتهای اقیانوسی واقع شده­اند............................................ 67

شکل (4-12) الف نمودار سه­تایی Zr/ Nb-Yمتمایزکننده بازالت. مطابق این نمودار نمونه­های مورد مطالعه از نوع توله­ایت داخل صفحه­ای و EMORB هستند. تعدادی از نمونه­ها نیز در مجاور محدوده­های داخل صفحه­ای واقع شده­اند (مشد، 1980). ب، ج و د، جهت تشخیص انواع بازالت­های میدان اقیانوسی و جزایر قوسی، مطابق این نمودار بیشتر نمونه­ها از نوع بازالت قوس آتشفشانی می­باشند 68

شکل (4-13) نمودار دوتایی Cr-Y برای بازالت­ها (از پیرس، 1982). مطابق این نمودار ترکیب نمونه­های مورد مطالعه تقریباً در محدوده­ همپوشانی سه محدوده­ی MORB، WAB،VAB قرار دارند............................... 69

شکل (4-14) با توجه به نمودار دوتایی Th/Yb- Ta/Yb (پیرس، 1983) ترکیب شیمیایی متابازیت­های مورد مطالعه خارج از روند آرایش گوشته­ای قرار می­گیرد که بیانگر دخالت پوسته قاره­ای در ژنز آنهاست............. 69

شکل (4-15) نمودار V/Tiشرویز (1983) برای تفکیک انواع بازالت­های جزایر اقیانوسی، جزایر قوسی، پشته­های میان اقیانوسی و آلکالن. در این نمودار ماگمای سازنده متابازیت­های اسدآباد، در محدوده­ی بازالت­های پشته­ی میان اقیانوسی پشت کمان قرار گرفته­اند........................ 70

شکل (4-16) مطابق نمودار سه تایی Mno-Al2o3-Feoکه متمایز کننده بازالت­های جایگاه­های مختلف تکتونیکی می­باشد، متابازیت­های مورد مطالعه بیشتر در جایگاه قاره­ای واقع هستند...................................... 71

شکل (4-17) در نمودار سه تایی مولن (1983)، بیشتر نمونه­های مورد مطالعه از نوع توله­ایت جزایرقوسی هستند......................... 72

شکل (4-18) (الف) نمودار عنکبوتی سنجیده شده نسبت به گوشته اولیه . (ب) نمودار REE سنجیده شده نسبت به کندریت، ، (ج) نمودار عنکبوتی سنجیده شده نسبت به مورب........................................... 73

شکل (5-1) مطابق نمودار طبقه­بندی آمفیبول کلسیت ( Howthome, 2012)، آمفیبول­های مورد مطالعه از نوع ترمولیت و ادنیت هستند........... 77

شکل (5-2) با توجه به نمودار تغییرات Siدر برابرTi (لیک، 1965)، آمفیبول­های مورد مطالعه در محدوده­ی آمفیبول دگرگونی قرار گرفته­اند... 78

شکل (5-3) مطابق نمودار مثلثی Ab- An- Or(دیر و همکاران،1996)، پلاژیوکلازهای نمونه متابازیتی از نوع آلبیت هستند..................... 80

شکل (5-4) مطابق نمودار مثلثی Ab- An-Or (دیر و همکاران،1996)، ترکیب فلدسپارهای نمونه­ی متاپلیتی در محدوده­ی آلبیت قرار گرفته است 81

شکل (5-5) نمودار تقسیم بندی میکاها (Deer et al, 1992)، ترکیب نمونه­های متاپلیتی از نوع بیوتیت آهن­دار می­باشد............................ 84

شکل (5-6) نمودار مثلثی میکای سفید (فورستر، 1960) مطابق این نمودار بیوتیت نمونه­های متاپلیتی از نوع بیوتیت آهن­دار است............. 84

شکل (5-7) الف و ب، تصاویر BSEگارنت در نمونه­هایRj16aو Rj16b 87

شکل (5-8) الف و ب: الف و ب، الگوی منطقه بندی گارنت در نمونه­های Rj16aوRj16b................................................... 87

شکل (5-9) نمودار طبقه بندی کلریت (Deer et al, 1996) ترکیب شیمیایی تمامی کلریت­های متاپلیتی از نوع رپیدولیت می­باشد در حالیکه کلریت­های موجود در نمونه­های متابازیتی از نوع رپیدولیت و دیابانیت هستند............. 93

شکل (5-10) نمودار دمافشارسنجی نیمه­­ کمی با استفاده از میزان تیتانیم و آلومینیم موجود در آمفیبول (Emest and Liu,1998).............. 101

شکل (5-11) نمودار تعیین دما براساس ترکیب بیوتیت نمونه­های متاپلیتی (Henry et al,2005)............................................... 103

  فهرست جدول­ها

جدول (4-1) نتایج آنالیز شیمی سنگ کل متابازیت­های مورد مطالعه 59........................................................

جدول ( 5-1) نتایج آنالیز مایکروپروپ آمفیبول­های موجود در متابازیت­های مورد مطالعه............................................ 79

جدول (5-2) نتایج آنالیز مایکروپروپ نمونه­ی فلدسپار مورد مطالعه 82

جدول (5 -3) نتایج آنالیز مایکروپروپ تعدادی از نمونه­های بیوتیت، کلریتوئید و گارنت................................................ 84

جدول ( 5-4) نتایج آنالیز مایکروپروپ در نمونه­ی گارنت و بیوتیت مورد مطالعه................................................. 88

جدول (5-5-) نتایج آنالیز شیمیایی مایکروپروپ گارنت و کلریتوئید مورد مطالعه................................................. 90

جدول (5-6) نتایج آنالیز شیمیایی میکای سفید نمونه­ی متاپلیتی مورد مطالعه....................................................... 92

جدول (5-7) نتایج آنالیز شیمیایی کلریت در نمونه­های مورد مطالعه 94

جدول (5-8) واکنش­های تلاقی که به کمک محل تلاقی آن­ها دما و فشار دگرگونی محاسبه شده است......................................... 98

جدول ( 5-9) انواع واکنش­های دگرگونی در متابازیت­های شمال اسدآباد 98

جدول ( 5-10) نتایج حاصل از دما و فشارسنجی مختلف نمونه­های مجموعه­ی دگرگونی اسدآباد............................................... 103

  فصل اول:کلیات

 1-1- موقعیت جغرافیایی

اس تان همدان در شمال غرب کشور بین طول­های جغرافیایی  48°47تا  28°49 شرقی و عرض­های 00 °34 تا 44 °35 شمالی واقع است. مساحت این استان 19547 کیلومتر مربع بوده و مرکز آن شهر همدان با ارتفاع 1749 متر از سطح دریا می­باشد. همدان یکی از استانهای باختر ایران است که اشکال مورفولوژیک و جایگاه زمین­شناسی ویژه دارد.

تغییرات ژئومورفولوژی استان از قله بلند الوند (3580 متر) تا نواحی دشت­گونه و کم ارتفاع دشت رزن متغیر است از این رو شبکه آب­های سطحی استان به دو حوضه دریاچه قم و خلیج فارس تخلیه می­شوند. در دامنه شرقی الوندکوه، مرز آب­های سطحی نواحی همدان، بهار، لالجین، کبودرآهنگ، ملایر، رزن و ... از طریق رودخانه قوری چای به دریاچه قم منتهی می­شوند. شبکه آبریز دامنه­های غربی رشته کوه الوند از طریق رودهای بزرگ و دائمی گاماسیاب، قره سو، سیمره و کرخه رود به خلیج فارس می­رسند.

اساس اقتصاد شهرستان اسدآباد بر پایه­ی کشاورزی، دامداری و تا حدودی بر صنایع دستی استوار است. محصولات کشاورزی، باغی و انواع فرآورده­های دامی وصنایع دستی از صادرات مهم این شهرستان محسوب می­شوند. از روستاها و آبادی­های محدوده­ی مورد مطالعه می­توان به قاضی مردان، بوجین و خاکریز اشاره کرد (شکل1-1).

1-2- مسیرهای دسترسی

اسدآباد در مسیر راه اصلی همدان- کنگاور، در 47 کیلومتری شهر همدان و در 32 کیلومتری شهرکنگاور واقع شده و بوسیله­ی راه فرعی به طول 49 کیلومتر از شهر تویسرکان به سمت غرب فاصله دارد. راه­های دسترسی به منطقه مورد مطالعه عبارتنداز: 1- جاده آسفالته­ی همدان- اسدآباد 2- جاده­ی آسفالته­ی همدان- تویسرکان-کنگاور- اسدآباد.

 شکل (1-1 ) موقعیت جغرافیایی و راه­های دسترسی به منطقه مورد مطالعه. مستطیل، روستاهای منطقه مورد مطالعه یعنی بوجین، خاکریز، قاضی مردان و قرمزتپه را نشان می­دهد.

 1-3-آب و هوا

میزان بارندگی سالیانه این منطقه بین 350 تا 500 میلی متر در نوسان است. آب و هوا و درجه حرارت اسدآباد به طور کلی جز مناطق استیپی سرد است اما نسبت به همدان و اطراف آن تا اندازه­ای گرم­ترمی­باشد. در مناطق مرتفع، هوا سردتر و در دشت و کوهپایه تا حدودی معتدل­تراست. این شهرستان دارای زمستان­های سرد و تابستان ملایم است. در بعضی مواقع سال باد سردی در اسدآباد و حوالی آن می­وزد که اصطلاحاً در محل به بادکور معروف است. حداکثر رطوبت نسبی در دیماه 2/97 درصد و حداقل نسبی آن در مردادماه 1/16 درصد می­باشد.

حداکثر گرما در تیرماه و اوایل مردادماه 6/34 درجه­ی سانتیگراد و حداقل درجه­ی ­­حرارت در اواخر دیماه 2/9- درجه­ی سانتیگراد می­باشد. به طور کلی فصل تابستان خشک بوده و بارندگی از اواسط پاییز آغاز می­شود و از اوایل دیماه ریزش برف شروع شده و از اواخر اسفند با افزایش درجه حرارت تگرگ و باران می­بارد. با توجه به شرایط مذکور بهترین زمان جهت انجام بازدید صحرایی فصول بهار و پائیز می­باشد.

هر چند که این شهرستان از لحاظ ریزش جوی غنی است اما خاک­ها نفوذناپذیر و آبگیری رودخانه­ها کم است. رود مهمی که حالت دائمی داشته باشد وجود ندارد و اکثر رودها در بهار و تابستان خشک می­شوند. مهمترین رود جاری این شهرستان رودخانه دربند (شهاب) است که از منطقه چهاردولی و از آق­جان بلاغی سرچشمه گرفته و پس از گذشتن از تنگ بوجین و آبیاری روستاهای اطراف به گاماسیاب می­پیوندند.

1-3-1- پوشش گیاهی و محصولات کشاورزی شهرستان اسدآباد:

پوشش گیاهی این شهرستان به ویژه در کوه­ها، تپه­ها و کوهپایه است و برای تغذیه و پرورش دام­ها مناسب است. گیاهان زیادی در منطقه می­رویند که بعضی خوراکی هستنداز جمله: سیر کوهی، موسیر، ریواس و آزربه می­باشد. تیپ غالب گیاهی این منطقه از نوع علف شور و اسفناج وحشی است.

شهرستان اسدآباد از حیث وجود جنگل نسبت به شهرستان دیگر استان ضعیف است اما جنگل­های دست کاشت به طور پراکنده در سطح منطقه به ندرت به چشم می­خورد از جمله جنگل­های وحشی در این شهرستان می­توان از جنگل­های خودرو در دره خنداب (خوند آب) و چشمه شور کلیایی و جپ در منور تپه نام برد. از نظر مراتع دو تیپ مجزا مشاهده می­شود. مراتع اعم از مشجر و غیر مشجرکوهستانی و دشت مساحت بالغ بر 88 هزار هکتار می­باشد. قسمت اعظم مراتع شهرستان از نوع درجه سوم است. در ارتفاعات گونه­های گیاهی متنوعی وجود دارد که شامل گون، سنتوکا، جوموشک، انواع یونجه وحشی، شیرین بیان، کنگر وحشی و همچنین درختچه­های وحشی از قبیل­گز یا بادام تلخ، انجیر و... .

مراتع دشت اسدآباد نیز ایستگاه پرنده نادر میش مرغ می­باشد. کوه خان گرمز زیستگاه جانورانی است که در زیستگاههای حفاظت شده و آزاد از نظر صید و شکار در منطقه وجود دارد که عبارتند از: بزکوهی، قوچ، میش، روباه، خرگوش و گرگ.

اقتصاد این منطقه برمبنای کشاورزی استوار است و محصولات مهم کشاورزی آن عبارتند از گندم، جو، یونجه، چغندرقند، هندوانه و سیب زمینی.

 

1-3-2- ژئومورفولوژی منطقه

مورفولوژی سطح زمین بیشتر متأثر از فرایندهای درون زمین است. گرچه اشکال جزئی متأثر از عوامل بیرونی هستند. نیروهای ژئودینامیکی ایجاد شده در پوسته زمین، تنش­هایی را در مناطق ساختاری متفاوت به وجود می­آورند که به طور مستقیم بر اشکال سطح زمین تأثیر می­گذارند (بدرزاده، 1381)، ناهمواری­های منطقه در پیوند با ویژگی­های سنگ­شناختی و پدیده­های تکتونیکی شکل گرفته­اند و از دیدگاه زمین ریخت­شناسی واحدهای زیر قابل تفکیک­اند:

الف) رخنمون­های سنگ­های گوناگون به لحاظ ناهمگن بودن جنس سنگ­ها (غالباً تناوب ماسه­سنگ، شیل، آهک، متاولکانیک، شیست و هورنفلس(. شبکه­های آبرفتی حالت دندریتی دارند و در مواردی دره­های اصلی با امتداد عمومی ساختارهای زمین­شناختی(شیستوزیته، لایه­بندی) هم راستا هستند.گاهی دره­های ژرف به گونه­ای ناموازی با ساختارهای کلی زمین­شناسی شکل گرفته­اند.

ب) رخنمون­های سنگ­های گرانیتوئیدی، گابرویی، آگماتیت­های ماگمایی به طور معمول نقاط مرتفع را پدید آورده­اند. در بیشتر جاها دارای قله­هایی با شیب دامنه­ای یکنواخت و تندند و به طور مستقیم توسط دامنه­ها احاطه می­شوند. در این مناطق شرایط توپوگرافی به گونه­ای است که نه در برآمدگی­ها و نه در کف دره­ها هیچ گونه سطح تختی پدید نیامده است.

ج) قله­های پهن به نسبت هموار با لبه پرتگاهی، که با سنگ آهک­های ژوراسیک بالایی آغاز شده و حالت صخره­ای پرتگاهی را بوجود آورده­اند. مثل کوه خان گرمز در شمال باختری تویسرکان که به لحاظ ضخامت لایه­های آهکی و داشتن لایه­بندی کم­شیب تا افقی، به صورت قله­ای تک افتاده و تخت، چهره­ای ویژه را در منطقه پدید آورده است.

ه) دشت­های آبرفتی که در منطقه پست­ترین نقاط ناحیه را پدید آورده­اند.





بررسی و تدوین مولفه های موثر بر رضایتمندی مشتریان در بانکداری الکترونیک...

بررسی و تدوین مولفه های موثر بر رضایتمندی مشتریان در بانکداری الکترونیک...

بررسی و تدوین مولفه های موثر بر رضایتمندی مشتریان در بانکداری الکترونیک...

 فصل اول

کلیات تحقیق

 1-1)مقدمه

امروزه بسیاری از سازمان­ها برای بدست آوردن بالاترین ارزشها در جهت جلب رضایت مشتریان خود تلاش می­کنند. برنامه­های راهبردی، بیانیه­های ماموریت، خط مشی و ایجاد نوآوری در نحوه سرویس­دهی خود دلیل روشنی بر این مدعاست.

بانکها گروهی از سازمانهای خدماتی در جوامع بشری هستند که به منظور تامین مالی طرح­های مختلف اقتصادی از طریق تجهیز منابع مالی در قالب انواع پس­اندازها به ارائه خدمات بانکی می‌پردازند و در راستای نیل به این اهداف به جلب اعتماد، اطمینان و رضایت مشتریان خود نیاز دارد. لذا بایستی به عوامل موثر بر این رضایتمندی توجه شایانی بنماید و ساختار سازمانی بانکی خود را منطبق با تغییرات محیطی و پاسخگویی انتظارات و نیازهای متفاوت مشتریان داخل سازمانی و خارج سازمانی نمایند.

در دهه­های اخیر همه سازمانها تحت تاثیر زیاد پیشرفت تکنولوژی اطلاعات قرار گرفته­اند. پیشرفت تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در دنیای امروز سبب ایجاد فواید زیادی در زندگی روزمره شده است. از مهمترین این فواید می­توان به کاهش در اتلاف وقت و از میان برداشته شدن مرزهای جغرافیایی نام برد. اما از آنجا که بشر موجودی است که معمولا در مقابل تغییرات مقاومت می­نماید، از پذیرش سرویسهای خدماتی که با استفاده از تکنولوژی اطلاعات و اینترنت پدید آمده­اند، سر باز می­زند. یکی از این سرویس­ها پدید آمدن بانکهای اینترنتی یا الکترونیکی هستند که به سرویس دهی به مشتریان خود با استفاده از شبکه اینترنت و تکنولوژی اطلاعات می­پردازند.

امروزه به دلیل فوائدی که بانکداری الکترونیک برای اقتصاد جوامع دارد، اکثر محققان در صدد پیدا کردن راهی برای تشویق مشتریان جهت استفاده از این سیستم بانکداری می­باشند. لذا از آنجایی که سطح رضایتمندی مشتریان از سرویس­های الکترونیکی می­تواند تمایل آنها را برای پذیرش بانکداری الکترونیک افزایش دهد، شناسایی سطوح نیازها و عوامل تاثیرگذار بر رضایتمندی مشتریان و بررسی نتایج نظرسنجی­ها و سنجش میزان رضایت­مندی مردم از خدمات بانکها می­تواند گامی اساسی برای ایجاد تحول در نظام ارائه خدمت باشد. به همین دلیل ما در این پایان­نامه به بررسی و تدوین مولفه­های موثر بر رضایتمندی مشتریان در بانکداری الکترونیک می­پردازیم.

1-2)-بیان مسئله

در حال حاضر استراتژی بانکهای موفق در سراسر جهان، در مرکز کسب و کار قرار دادن مشتریان است. اگر بپذیریم که ارائه خدمات مورد انتظار مشتریان و رضایت آنها سهم به سزائی در سودآوری و توسعه سهم بازار بانکها داشته باشد، منطقی است که در پی شناسایی عوامل موثر بر رضایت مشتریان و نقاط ضعف و ارتقاء کیفیت خدمات خود برآیند. زیرا در تلاش برای افزایش سهم خود از کل بازار خدمات بانکی، آن بانکی موفق­تر خواهد بود که به رضایت مشتری به عنوان یک راهبرد توجه کند.

کانون تمرکز بانک های دنیا معطوف به چیزی است که آینده می طلبد، یعنی خدمت به مشتری، سیر تحولات تکنولوژی بانکداری مؤید این اندیشه است که هر چه بیشتر باید به مشتری نزدیک شد و کیفیت مورد انتظار او را تأمین کرد. مطالعات متعدد نشان می دهد که سطوح بالای رضایت و نرخ بالای مشتری وابسته به یکدیگر بوده و با سودآوری سازمان پیوند خورده اند.[21]

امروزه با پیشرفت تکنولوژی اطلاعات، بسیاری از سازمانها از جمله بانکداری تحت تاثیر این تکنولوژی قرار گرفته­اند. ایجاد تکنولوژی اطلاعات سبب شده تا سازمانها سیر تحولی از ساختار سنتی به ساختار الکترونیک را طی نمایند. این تحولات باعث بوجود آمدن دسته­بندی زیر در نظام بانکداری شده است:

1-بانکداری سنتی

2-بانکداری نیمه سنتی

3-بانکداری الکترونیک یا اینترنتی

در بانکداری سنتی، وظایف و سرویس دهی کاملا بطور سنتی صورت می­گیرد و برای گرفتن سرویس­ها و خدمات نیاز به حضور فیزیکی کارکنان و مشتریان الزامی است.

بانکداری نیمه سنتی، حالتی بین بانکداری کاملا سنتی و بانکداری الکترونیک می­باشد که در آن برخی از جنبه­های تکنولوژی اطلاعات لحاظ شده است. در چنین سیستمی برای گرفتن برخی از خدمات و سرویس­ها می­توان از شبکه جهانی اینترنت و سیستم پیامک­های مخابراتی و تکنولوژی اطلاعات استفاده کرد اما در این نوع سیستم هنوز بیشتر وظایف خدمت­دهی بصورت رو در رو و فیزیکی صورت می­گیرد.

 بانکداری الکترونیک آن گروه از نظام بانکداری است که در آن در تمام سطوح فعالیتها و سرویس­دهی از تکنولوژی اطلاعات و شبکه اینترنت استفاده می­شود. در چنین سیستمی نظام بانکداری کاملا متحول شده و با نظام سنتی کاملا متفاوت است. برای استفاده از چنین سیستمی نیاز به نیروی کار متخصص و یا نیروی کار آموزش دیده نیاز است. در واقع استفاده از این نوع سیستم مستلزم این است که تمام کارکنان و همچنین مشتریان آموزش دیده و توانایی استفاده از یک سیستم الکترونیک را داشته باشند.

جدا از اینکه چه نوع سیستم بانکداری در یک جامعه خاص استفاده می­شود، مشتریان جزء اصلی نظام بانکداری در هر نوعی هستند. کانون تمرکز بانک­های دنیا به چیزی معطوف است که آینده می­طلبد، یعنی خدمت به مشتری. سیر تحولات بانکداری موید این اندیشه است که هر چه بیشتر باید به مشتری نزدیک شد و کیفیت مورد انتظار او را تامین کرد. مطالعات متعدد نشان می­دهد که سطوح بالای رضایت و نرخ بالای مشتری وابسته به یکدیگر بوده و با سودآوری سازمان پیوند خورده­اند. نیرومندی و بزرگی یک سازمان تنها با جذب و جلب مشتریان بیشتر ممکن است و جذب هر چه بیشتر مشتریان با شناخت نیازهای آشکار و پنهان آنها و ارائه خدمات در جهت رفع این نیازها، رابطه مستقیم دارد.

مسئله مورد بررسی در این تحقیق در ارتباط با بانکداری الکترونیک است. ما در این تحقیق در صدد بررسی مولفه­های موثر بر رضایتمندی مشتریان از بانکداری الکترونیک با مدلهای چند معیاره فازی برآمده­ایم.

 1-3) اهمیت و ضرورت انجام تحقیق

توجه کردن و اهمیت دادن به آرا و عقاید مشتری در وی تعلق خاطری را نسبت به سازمان بوجود آورده و سبب می­گردد نه تنها در مشتری نوعی رضایتمندی بوجود آید، بلکه وی خود را جزئی از سازمان بداند. این رضایتمندی نیز کلید موفقیت بانک است، چون برای سیستم بانکداری مشتری راضی و خوشحال خیلی بیشتر از یک برنامه مالی و سرمایه­گزاری سودآور است و خیلی بیشتر از یک برنامه نیروی انسانی برای کارکنان رضایت خاطر ایجاد می کند و خیلی بهتر از یک سیستم بازاریابی تبلیغات مثبت برای یک بانک فراهم می آورد. پس در میان آنچه که مدیران بانک باید بدانند هیچ کدام مهمتر از موضوع رضایت مشتری نیست.[14]

از آنجا که مشتریان در فرایند فعالیتهای سازمانی نقش اساسی ایفا نموده و با افکار و سیاستهای خود بر سرنوشت سازمان تاثیر می­گذارند، لذا شناخت نیازهای آنها، پیش بینی و تعیین نیازهای پنهان و رفع این نیازها جهت دستیابی به سطح بالای رضایتمندی آنها از ارکان اساسی و سازمانی می­باشد.

هرگونه برنامه­ریزی و طراحی برای بهبود سازمانی در بانک بایستی بر اساس انتظارات و نیازهای مشتریان صورت گیرد. ضمن آنکه برای ارائه تصویری روشن از میزان رضایتمندی مشتریان لازم است با شناسایی عوامل موثر بر رضایتمندی آنان، میزان رضایت مشتریان داخلی (کارکنان) و مشتریان خارج سازمانی (ارباب رجوع) از هر کدام از عوامل مذکور مورد سنجش قرار گیرد.[3]

همانطور که قبلا نیز گفته شد، امروزه همه سازمانها از جمله بانکها تحت تاثیر پیشرفت تکنولوژی اطلاعات و اینترنت قرار گرفته­اند که این باعث بوجود آمدن بانکهای الکترونیکی، نظام بانکداری الکترونیک، کارکنان الکترونیک و مشتریان الکترونیکی شده است. تحول در نظام بانکداری به این صورت خاص بر اقتصاد جوامع تاثیر مثبت و بسزائی دارد. از جمله خدمات بانکداری الکترونیک می­توان: پرداخت الکترونیک، انتقال وجه الکترونیک، دریافت موجودی به صورت الکترونیک و برداشت وجه و غیره را نام برد. ارائه خدمات بانکی بصورت الکترنیک و از طریق اینترنت سبب صرفه­جویی در زمان و هزینه شده و همچنین مرزهای جغرافیایی حذف و محدودیت مکان از میان برداشته خواهد شد. از آنجایی که همه جوامع بشری بدنبال پیشرفت در تکنولوژی و اقتصاد هستند، تحقیق و شناخت سازمانهای الکترونیکی و اینکه خدمات و سرویس­های ارائه شده به چه صورت باشند و عوامل موفقیت آنها برای هر سازمان و برای جامعه در برگیرنده آن سازمان لازم و ضروری است. به همین جهت در این پایان­نامه به بررسی عوامل موثر بر رضایتمندی مشتریان (به عنوان مهمترین عضو یک سازمان) در بانکداری الکترونیک خواهیم پرداخت.

 1-4) اهداف پژوهش

هدف اصلی تحقیق

تدوین مؤلفه های مؤثر بر رضایت مشتریان در بانکداری الکترونیک

هدف فرعی تحقیق

- رتبه بندی مولفه های رضایت مشتریان از بانکداری الکترونیک

 1-5) سوالات پژوهش

سوال اصلی تحقیق

- مؤلفه های مؤثر بر رضایت مشتریان در بانکداری الکترونیک کدامها هستند؟

سوال فرعی تحقیق

- رتبه بندی(ترتیب اهمیت) مولفه های رضایت مشتریان در بانکداری الکترونیک چگونه است؟

 1-6) فرضیات تحقیق

فرضیه های متناسب با سوال اصلی پژوهش

1 -امنیت عامل مؤثری در رضایتمندی مشتری در بانکداری الکترونیک است.

2- سرعت عامل مؤثری در رضایتمندی مشتری در بانکداری الکترونیک است.

3- سهولت عامل مؤثری در رضایتمندی مشتری در بانکداری الکترونیک است.

4- دسترسی عامل مؤثری در رضایتمندی مشتریان در بانکداری الکترونیک است.

5- اطمینان عامل مؤثری در رضایتمندی مشتریان در بانکداری الکترونیک است.

6- ارتباط عامل مؤثری در رضایتمندی مشتریان در بانکداری الکترونیک است.

 1-7)نوع و روش تحقیق

تحقیق مذکور از نوع تحقیقات کاربردی می باشد و روش تحقیق به صورت مطالعات میدانی عمقی و با استفاده از پرسشنامه و مصاحبه های غیر رسمی با مدیران ارشد بانک ها و مشتریان بانک صورت گرفته است.

 1-8) مشکلات و محدودیتهای تحقیق

انسان ها در زندگی اجتماعی خویش همیشه با مشکلات و محدودیت هایی مواجه بوده و هستند. بنابر طبیعت امر در این تحقیق نیز ایجاب می کند که از زمان انتخاب موضوع تا تهیه گزارش نهایی و حین جمع آوری اطلاعات با مشکلات و محدودیت هایی مواجه شویم که سعی در کمرنگ کردن اثر این مسائل بر تحقیق و استفاده از این محدودیت ها به عنوان فرصتی در جهت پیشبرد اهداف تحقیقی بوده است.

یکسری از محدودیت های به وجود آمده در حین پژوهش عبارتند از:

- تأخیر بیش از اندازه مشتریان در پاسخ گویی به سوالات پرسش نامه

- عدم امکان دسترسی آسان به برخی از مدیران و متخصصان جهت انجام مصاحبه های حضوری

 1-9) قلمرو تحقیق

قلمرو موضوعی: قلمرو این موضوع پژوهش تدوین مؤلفه های مؤثر بر رضایت مشتریان در بانکداری الکترونیک با مدلهای چند معیاره فازی در استان کرمان است.

قلمرو مکانی: مشتریان بانک ملی ایران در استان کرمان و شهرستان اسلامشهر و کتابخانه های دانشگاه های تهران وسایر مؤسسات و ارگان های مربوطه جهت تدوین ادبیات تحقیق.

 1-10) تعریف واژه­های کلیدی

در این قسمت بعضی از اصطلاحات و واژه­های کلیدی استفاده شده در این پایان­نامه تعریف می­شوند:

مشتری[1]: مشتریان، مردم یا عملیاتی هستند که محصول یا نتایج یک عملکرد را مصرف می­کنند یا به آنها نیاز داشته و از آن بهره می­برند. چون هر عملکردی در یک سازمان به یقین دارای هدفی است، بنابراین مشتریانی دارد.[2]

رضایت[2]: رضایت احساس خوشایند یا ناامیدی فرد است که از مقایسه عملکرد ادراک شده یک محصول یا پیامد با انتظارات بدست می­آید.[18]

خدمات[3]: خدمات عبارت است از انجام دادن اموری که از مجموعه­ای از مزایا را به مشتریان عرضه می­کند.[24]

بانکداری الکترونیک: بانکداری الکترونیک، اساساً به فراهم آوردن امکان دسترسی مشتریان به خدمات بانکی با استفاده از واسطه های ایمن و بدون حضور فیزیکی اطلاق می شود.[20]

 1-11) ساختارتحقیق

این پژوهش در پنج فصل ارائه شده است. فصل اول به کلیات پژوهش ، فصل دوم به مرور مبانی نظری پژوهش و فصل سوم را به روش شناسی اختصاص داده ایم. در فصل چهارم، داده های جمع آوری شده از پرسشنامه را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادیم. در نهایت در فصل پنجم، نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها را بیان کرده و پیشنهاداتی در زمینه موضوع مورد پژوهش ارائه داده ایم. شکل 1-2 ساختار پژوهش را نشان می دهد.

 شکل 1-2: ساختار پژوهش

 فصل دوم

 ادبیات تحقیق و مبانی نظری

 -1) مقدمه

در دهه­های اخیر، بخش خدمات مالی دستخوش تغییر و تحول زندگی در پیشرفت تکنولوژی اطلاعات، سطح زندگی مردم و افزایش سطح سواد جوامع شده است. امروزه بانکها به عنوان سازمانهایی که وظیفه ارائه خدمات مالی را به افراد جامعه دارند، به شدت تحت تاثیر این تغییرات، بویژه تکنولوژی اطلاعات قرار گرفته­اند. پیشرفت در تکنولوژی اطلاعات و بکار گیری آن سبب شده است، ساختار صنعت بانکداری و ماهیت رقابت در آن تغییر کند. تا پیش از این تغییرها، تفکر رایج این بود که مشتریان برای امور مالی خود به بانکها نیاز دارند و از سوی بانکها اقدامات جدی برای جلب و حفظ مشتری صورت نمی­گرفت. اما تغییرات پیشگفته سبب شد که بانکها در نگرش خود نسبت به مشتریان و فعالیتهای مالی آنها بازنگری نمایند. از طرف دیگر با توسعه فلسفه و تفکر بازاریابی و مشتری مداری به عنوان یکی از ارکان موفقیت سازمانها در جهان رقابت آمیز امروزبانکها، به خاطر ارائه خدمات مناسب به مشتریان و پیشی گرفتن از رقبا در بازار پر رقابت مالی به رویکردهای مختلف بانکداری الکترونیک روی آورده اند. به نظر می رسد اهمیت بانکداری الکترونیک بر همگان آشکار می باشد اما نکته ای که در کشور ما به آن کمتر توجه شده است، پذیرش و انطباق با این فن آوری نوین از سوی کاربران و کنار گذاشتن رویه های سنتی است.

فاصله زیاد کشور ما با کشورهای پیشرفته در زمینه ایجاد فن آوری باعث شده تا به عنوان وارد کننده فن آوری عمل کرده و مکرراً شاهد ورود فن آوری های جدید که در برخی موارد هزینه های سنگین نیز به همراه دارد، باشیم از طرفی در بسیاری از موارد شاهد هستیم که این فن آوری ها به طور مناسب مورد استفاده قرار نگرفته اند. رشد تکنولوژی اطلاعات باعث غفلت از تغییر نیازهای مشتریان می گردد این تکنولوژی باید همزمان با تغییر نگرشهای مشتریان توسعه یابد، در غیر این صورت بانکها باید هزینه گزافی را صرف بازاریابی تبلیغات به منظور ترغیب مشتریان به استفاده از خدمات جدید نمایند. در این فصل، این تحقیق به بررسی به ادبیات موضوع و پژوهشهای انجام شده پیشین در نظام بانکداری، در زمینه رضایت مشتری و اهمیت مشتریان پرداخته و با استفاده از آنها در فصلهای آتی پیشنهادها و راهبردهای کاربردی برای انجام اصلاحات و نوآوری در نظام بانکداری الکترونیک می­کند.

2-2) پیشینه نظری

2-2-1) مفهوم مشتری

از دیدگاه حقوقی و از دیدگاه حقوق دانان در سراسر دنیا، پاسخ به این پرسش که مشتری کیست؟ نسبتاً ساده است. مشتری شخص، اشخاص یا سازمان هایی هستند که با دیگری قرارداد می بندند تا برایشان کالا یا خدمتی ارائه کنند.

مشتری کسی است که یک فرد یا سازمان نیازی را برای او تامین می کند. امکان دارد این نیاز مربوط به نوعی کالای فیزیکی و یا خدمت باشد. بیشتر داد و ستدها مستلزم زنجیره ای از مشتریان به صورت زیر است:

  شکل2-1: مفهوم مشتری [20]

سازمان ب یکی از مشتریان سازمان الف(عرضه کننده) است؛ پ مشتری ب است و بدین گونه ادامه می یابد. توجه به این واقعیت اهمیت دارد که شاید خریدار غیر از مصرف کننده نهایی باشد و نیز امکان دارد که مقدار زیادی اطلاعات بین آنها رد و بدل شود. در زنجیره مشتری برداشتن هر گام موجب افزایش ارزش کالا یا خدمت می شود[20]. دو نوع مشتری در ادبیات مطرح است : مشتریان داخلی[4] که در فرآیندهای درونی سازمان وجود دارند همان کارکنان سازمان می باشند و مشتریان بیرونی[5] که در بازار وجود دارند. جلب رضایت مشتری بیرونی اهمیت بیشتری دارد اما تامین رضایت مشتریان درونی جزء شرایط اجتناب ناپذیر و لازم و ضروری برای راضی کردن مشتریان بیرونی موجود در بازارها می باشد [78].

 شکل2-2: چرخه رضایت انواع مشتریان [32]

یک همبستگی مثبت بین رضایت مشتریان بیرونی و موارد زیر وجود دارد[32]:

  • استرس و فشار کاری کمتر کارکنان
  • فرصت های توسعه و آموزشی کارکنان
  • شرایط کاری
  • وفاداری کارکنان

 همچنین یک همبستگی منفی بین رضایت مشتریان بیرونی و نرخ جابجایی و خروج کارکنان وجود دارد[38].

انواع مختلفی از مشتریان بیرونی در بازارها وجود دارد؛ به عنوان مثال در یک شرکت حمل و نقل، هم رئیس شرکت و هم راننده کامیون، مشتریان مهم کارخانه سازنده کامیون محسوب می شوند. رئیس شرکت حمل و نقل علاقه به قیمت مناسب، میزان مصرف سوخت، مدت زمان قابل استفاده از کامیون و غیره دارد و علائق راننده کامیون را می توان مواردی چون ایمنی، راحتی و غیره ذکر کرد[78].

معمولاً درصد کمی از مشتریان هستند که بیشتر سود سازمان را خلق می کنند و سازمان ها نیز باید فعالیت های خود را بر روی این دسته کوچک اما سودآور از مشتریان متمرکز کنند. بدین منظور لازم است که مشتریان را بر روی سلسله مراتبی بر اساس اهمیت طبقه بندی کنیم:

جدول 2-1 :سلسله مراتب مشتریان بر اساس اهمیت [32]

مشتریان درونی

مشتریان بیرونی

مدیریت ارشد– کارکنان یقه سفید

مشتریان بسیار مهم– مشتریانی که بیشترین سهم را در سودآوری دارند.

مدیریت میانی- کارکنان یقه سفید

مشتریان مهم – مشتریانی با سهم نسبتاً بالا در سودآوری

کارکنان عملیاتی- کارکنان یقه آبی

مشتریان بی اهمیت – مشتریانی با سهم اندک در سودآوری

گروه اول مشتریان بیرونی برای سازمان بسیار مهم هستند چراکه در سودآوری سازمان نقش حیاتی و استراتژیک ایفا می کنند و همچنین جریان نقدینگی سازمان را تامین می کنند.

یک مشتری سود آور شخص، خانوار یا شرکتی است که در طول زمان جریان درآمدی برای شرکت ایجاد می کند؛ که از سطح قابل قبول جریان هزینه های مربوط به جلب، فروش و ارائه خدمات به او که شرکت به این امر اختصاص داده بیشتر است[42]. از طرف دیگر مدیریت ارشد نیز در دسته مشتریان داخلی بسیار مهم است چراکه بر فرهنگ سازمان و اعتقادات کارکنان تاثیر می گذارند و همچنین کارکنان را هدایت و رهبری می کنند و برای رسیدن به اهداف سازمان با کارکنان ارتباط برقرار می کنند. مدیریت ارشد نیاز دارد که ارزش را از دید مشتری بیرونی درک کند و این ادراک خود را به کارکنان (مشتریان درونی) نیز منتقل کند و این درست است که بگوییم مدیرانی که رضایت مشتریان درونی (کارکنان) خود را تامین می کنند در واقع رضایت مشتریان بیرونی خود را نیز حفظ می کنند[32].

2-2-2) مفهوم رضایت مشتری

تعاریف متعددی از مفهوم رضایت مشتری شده است اما تعریفی که به صورت گسترده در ادبیات پذیرفته شده است مربوط به اُلیور است:

«رضایت پاسخ تحقق و کامیابی مصرف کننده است. قضاوتی است در مورد اینکه آیا ویژگی یک محصول یا خدمت یا خود محصول یا خدمت، یک سطح لذت بخش از تحقق و کامیابی مربوط به مصرف را فراهم کرده است یا خیر و شامل سطوح مافوق تحقق و مادون تحقق می باشد» [68].

اهمیت این تعریف از جنبه های مختلفی است که در زیر به آنها اشاره می شود:

اول اینکه تمرکز روی مصرف کننده است نه مشتری، به صورت سنتی گفته می شود که مصرف کننده از محصول یا خدمت استفاده می کند در حالیکه مشتری بابت کالا و یا خدمت پول پرداخت می کند و ممکن است مصرف کننده کالا یا خدمت نباشد. اُلیور اشاره می کند که رضایتمندی از یک کالا یک ساخت است که نیاز به تجربه و استفاده از کالا دارد. نباید انتظار داشت که افرادی که بابت خرید کالا پول پرداخت می کنند اما از آن کالا استفاده نمی کنند و هیچ تجربه ای در مورد آن کالا ندارند، همان نوع رضایت/عدم رضایتی را داشته باشند که مصرف کننده کالا داراست. بنابراین از این به بعد وقتی در مورد رضایت مشتری صحبت می کنیم منظورمان همان رضایت مصرف کننده می باشد.

 دوم اینکه رضایت یک احساس است. یک حالت و نگرش کوتاه مدت که می تواند مجموعه شرایط را عوض کند. رضایت در ذهن مصرف کننده جای دارد و با رفتارهای محسوس و مشاهده پذیر همچون شکایت، انتخاب کالا و خرید مجدد متفاوت می باشد.

 سوم اینکه رضایت عموماً دارای یک آستانه است. آستانه ای که سطح بالای آن ماورای تحقق و کامیابی است و سطح پایین آن مادون تحقق و کامیابی می باشد. نکته مهم این است که تنها نباید روی سطح پایین تمرکز کرد. به عبارت دیگر رضایتی که مشتری دریافت می کند در صورتی که خیلی بیش از سطح بالا باشد، کاهش خواهد یافت پس باید هردو سطح این آستانه را مد نظر داشت.

اما اگر بخواهیم مفهوم رضایت مشتری را به زبان ساده تری بیان کنیم می توانیم بگوییم که «رضایت ارزیابی مشتری از یک محصول یا خدمت است بر این اساس که آیا آن محصول یا خدمت نیازها و انتظارات مشتری را برآورده می کند یا خیر؟»

علاوه بر موارد فوق واژه رضایت مندی در حوزه بازاریابی معانی به خصوص و مختلفی را در بر می گیرد:

 رضایتمندی می تواند به معنی مسرور کردن مشتری بکار رود [76].

  • رضایتمندی می تواند به معنی ارزیابی مشتری از کیفیت کالا و خدمات بکار رود[32].

ادراک ما از مفهوم رضایت مندی مشتری بر فعالیت هایی که انجام می دهیم تاثیر گذار است. اگر معنای نخست را برای رضایت مندی انتخاب کنیم در آنصورت هدف شرکت کاهش تعداد شکایات مشتریان خواهد شد.

 رضایت مندی عبارتست از احساسات خوشایند یا ناخوشایند شخص، که از مقایسه عملکرد ذهنی وی در قیاس با انتظارات ناشی می شود[42].

چنانکه صریحاً از این تعریف بر می آید، رضایت مندی تابع عملکرد ذهنی و انتظارات است. اگر عملکرد کالا کمتر از انتظارات ظاهر شود، مشتری ناخشنود می شود. اگر عملکرد کالا در حد انتظارات ظاهر شود، مشتری راضی و خشنود است و در صورتی که عملکرد کالا از انتظارات پیشی بگیرد مشتری بسیار خشنود یا به عبارت دیگر مسرور می شود.

رضایت مشتری به عنوان ارزیابی کلی مشتری از عملکرد محصول یا خدمت تعریف می شود و این رضایت کلی اثر قوی و مثبتی بر وفاداری مشتری در دامنه وسیعی از محصول و طبقه بندی های مختلفی از خدمات دارد[29].

 الورانیوو[6] و همکارانش در سال 2008 رضایت مشتری را به صورت پاسخ مشتری در پیرو تجربه مصرف مفهوم سازی کرده اند. که این پاسخ می تواند هم محاسباتی باشد و هم سوگیری احساسی داشته باشد.

 ارضای احتیاجات مشتری[7] یکی از مسائلی است که علاقه بسیاری را در ادبیات بازاریابی بر انگیخته است. اما انواع بسیار گوناگون رویکرد به این مساله نشان دهنده‌ عدم یقین محققان در مورد آن است. عدم توافق در‌‌ مورد مفهوم سازی ارضای نیاز مشتری باعث مشکلات در تحقیق، تعریف و اندازه‌گیری آن می‌شود[48].

 هدف بسیاری از شرکت ها مسرور ساختن مشتریان است، چون مشتریانی که فقط خشنود باشند به راحتی و در صورت مواجه شدن با محصول بهتری که توسط فروشنده دیگر عرضه می شود، فروشنده خود را عوض می کنند. مشتریانی که از خرید از یک فروشنده بسیار راضی و خشنود می شوند کمتر حاضرند فروشنده خود را عوض کنند و کالای مورد نیاز خود را از منبع دیگری خریداری کنند. خشنودی زیاد یا رضایت فراوان، نه فقط رجحان منطقی؛ بلکه یک نوع وابستگی عاطفی نسبت به نام تجاری ایجاد می کند. نتیجه این پیوند عاطفی، وفاداری بسیار بالای مشتری است.

اما مشتری چگونه به انتظارات خود شکل می دهد؟ انتظارات مشتری تحت تاثیر:

  • تجربیات خرید های گذشته وی
  • نصایح دوستان و وابستگان
  • وعده ها و اطلاعاتی که بازاریابان و رقبا به وی می دهند

 در صورتیکه بازاریابان انتظارات خریداران را بالا ببرند امکان نارضایتی وجود دارد. تعدادی از شرکت های بسیار موفق امروزی، سطح انتظارات بالایی تعیین می کنند و عملکردی درخور این سطح نیز ارائه می دهند. هدف این شرکت ها رضایت مندی فراگیر مشتری است.

مشتریان وقتی از کالایی که خریده اند یا خدمتی که دریافت کرده اند ناراضی باشند ممکن است شکایت کنند، این بدین معنی است که درصد یا تعداد مطلق شکایت ها می تواند شاخصی از عدم رضایت مشتری باشد. شرکت ها باید هرآنچه می توانند انجام دهند تا این نارضایتی را حذف کنند. هدف نهایی شرکت کاهش تعداد شکایات مشتریان تا میزان صفر می باشد [77].

اگر ما در کاهش تعداد شکایات مشتریان تا رسیدن به میزان صفر موفق باشیم می توانیم بگوییم که عدم رضایت مشتری را توانسته ایم حذف کنیم، اما مهم است که بدانیم حذف عدم رضایت مشتری همواره به معنی رسیدن به رضایت مشتری نمی باشد. برای رسیدن به رضایت مشتری چیزهای بیشتری نیاز است[77].

 انتظارات مشتری به طور کلی از بهبود در محصول و خدمت ناآگاه است. اما این خصوصیات در کیفیت فعلی حیاتی می‌باشد.

شکل 2-3 : رابطه بین انتظارات مشتری و رضایت مشتری [77]

2-2-3) اهمیت رضایت مشتری

رضایتمندی مشتری، امری فراتر از یک تأثیر جنبی مثبت بر روی مساعی به عمل آمده مؤسسه است. به عبارت دیگر تنها کارکنان را وادار به ادامه فعالیت نمی کند بلکه منبع سودآوری یک مؤسسه اند، آنها دلیلی برای ادامه فعالیت یک شرکت هستند. در صورتی که یک مؤسسه مشتریان خود را از حیث کالا و خدمات ارائه شده به آنها راضی نگه ندارد از گردونه رقابت خارج خواهد شد، مگر اینکه یک موقعیت انحصاری داشته باشد. پیتر دراکر می گوید: قصد هر تجارت، خلق و حفظ مشتری است[18] .

آرتورآرتنر در خصوص اهمیت مشتری می گوید: " مشتری مزاحم کار ما نیست، او منظور کار ماست. ما به او لطف نمی کنیم بلکه به او خدمت می کنیم، او به ما لطف می کند که به ما فرصت می دهد به او خدمت کنیم." [4]

بر خلاف شرکتهای تولیدی که مکان خاصی را برای بازبینی محصول و بر طرف ساختن اشتباهات اختصاص می دهند، در کار خدمات امکان چنین بازبینی وتجدید نظری وجود ندارد. زیرا در بسیاری از موارد مشتریان ناراضی حتی حاضر نمی شوند زحمت شکایت کردن را نیز قبول کنند، به عقیده سجادی(1377) رضایتمندی مشتری، امری فراتر از یک تأثیر جنبی مثبت بر روی مساعی بعمل آمده در سازمان است. سجادی همچنین معتقد است مشتریان رضایتمند نه تنها کارکنان را وادار به ادامه فعالیت می کنند بلکه منبع سودآوری یک مؤسسه اند وآنها دلیلی برای ادامۀ فعالیت یک سازمان هستند. در پژوهشی که در زمینه بازاریابی صورت گرفته است با نتایج ذیل حاصل گردیده است.

1-درصد از مشتریان ناراضی یک فروشگاه مجدداً از آنجا خرید کرده یا حتی دوباره به آنجا مراجعه کرده اند.

2-هریک از مشتریان ناراضی حداقل به 9 نفر دیگر عدم رضایت خود را بازگو می کنند.

3-13 درصد از مشتریان ناراضی قبلی عدم رضایت خود را با بیش از 20 نفر دیگر در میان می گذارند.

4- تحت این شرایط حدود 5 برابر وقت، تلاش، انرژی، پول برای جذب مشتری جدید نسبت به حفظ مشتری قدیم صرف می شود.

5-هر مشتری حداقل به 5 نفر دیگر رضایتش را خبر می دهد که فقط بعضی از آنان می توانند مشتری محصول یا خدمت مربوطه شوند.

2-2-4) اهمیت اندازه گیری رضایت مشتری

در سالهای اخیر سرویسهای بانکها شباهت های زیادی به هم پیدا کرده است، تا جایی که میتوان گفت این بانکها محصولات یکسانی را ارائه می کنند[46]. بر اساس تحقیقات به عمل آمده مشتریان بانکها تفاوت بسیار ناچیزی در میان محصولات ارائه شده‌ بانکهای مختلف مشاهده می کنند[69]. دلیل عمده‍ی این مساله نسخه برداری محصولات ارائه شده در مدت زمان بسیار کم از طرف رقباست. این واقعیت به فضای بسیار رقابتی در زمینه‌ی بانکداری انجامیده است [72] و بانکها را به سمت روشهای مشتری ‌مدارانه سوق داده است. در فضایی چنین رقابتی، تکیه بر خدمات و محصولات ارائه شده برای رقابت ناممکن است [46]و بانکها سعی بر آن دارند که از طریق خدمات بهتر از رقبا پیشی بگیرند[49].کسب رضایتمندی مشتری با استفاده از خدمات برتر استراتژی موفقی است که طرفداران روز افزونی پیدا کرده است. این استراتژی بازدهی صددرصد بنگاه از دیدگاه مشتری را هدف قرار میدهد تا در نهایت بتواند وفاداری مشتری را حفظ کند[66].

با مطالعه ادبیات موضوع می توان مهم ترین دلایل اندازه گیری و سنجش رضایت مشتری در سازمان ها را به شرح زیر بیان کرد:

1. ارزیابی خدماتی که سازمان ارائه می کند منبع بسیار غنی از اطلاعات غیر قابل دسترس است.

2. سنجش رضایت مشتری مشخص می کند که عملکرد سازمان تا چه حد در ایجاد رضایت مشتری مؤثر بوده است.

3. سنجش رضایت مشتری نشان می دهد که همکاری بین منابع مختلف کاری تا چه اندازه فعال است.

4. در اندازه گیری رضایت مشتری تاثیر عوامل مهم تر و کلیدی تر مشخص می شود.

5. اندازه گیری رضایت مشتری ویژگی های مختلف مشتری را که گاهی به هزاران متغیر می رسد به تفکیک برای ما روشن می کند.

6. سنجش میزان رضایت مشتری ابزارهای ایده آل و مخصوص هر سازمان و مشتریانش را شناسایی می کند.

7. اندازه گیری رضایت مشتری یک ابزار کنترلی مؤثر برای عملکرد کلی شرکت ارائه می دهد.

8. سازمان از نیازها و خواسته های مشتری با برقراری ارتباط مطلع می شود و به او نزدیک تر می گردد.

9. نظم و استمرار این اندازه گیری و نیاز سنجی های پی در پی مشتری باعث شناسایی برتری های اقتصادی، به مقتضای شرایط خاص زمانی می گردد.

وفاداری مشتری یکی دیگر از عوامل بسیار موثر در اندازه‌گیری میزان رضایت مشتری است. در حقیقت مشتریان وفادار که خریدهای مکرر از یک شرکت انجام میدهند یکی از موثرترین عوامل در موفقیت شرکتها می باشند [28] .

یافته های تحقیقات نشان می دهد که رضایت مشتری به وفاداری مشتری مربوط می شود که وفاداری مشتری هم در نهایت برای سازمان سودآوری به همراه دارد.

زنجیره سود خدمات در بسیاری از تحقیقات به صورت زیر فرض شده است:

 البته برخی تحقیقات رابطه ای دو طرفه به صورت زیر بین اجزای فوق فرض کرده اند:

 بر اساس مقالات جدیدتر، تئوری زنجیره‌ی سوددهی بر این مبنا قرار دارد که سوددهی هر سازمان تحت تاثیر رضایت مشتریان و رضایت مشتری تحت تاثیر احساس مشتری از ارزش خدماتی که دریافت می کند، دارد. این ارزش بر اساس برداشت مشتری از خدمات در برابر مبلغی که برای آن می پردازد، تعریف می شود [32].

2-2-5) عوامل اصلی تعیین کننده رضایت مشتری در صنعت بانکداری

امروزه تعداد رو به رشدی از بانکها استراتژی هایشان را به سوی تامین رضایت مشتری جهت دهی می کنند. در حقیقت، محققان اثبات کرده اند که رضایت مشتریان ارتباط مستقیم با رفتارهای مشتری مثل خرید متقابل[8]خدمات مالی، تبلیغات دهان به دهان مثبت، تمایل به پرداخت بهینه قیمت[9] و گرایش به داشتن بانک رابطه مدار، ارتباط دارد[64] [62].

[1] -customer

[2] -satisfication

[3] -service

[4] Internal Customers

[5] External Customers

[6] -Olorunniwo

[7] -The satisfaction of customer needs

[8]- Cross-buying

[9] -Premium-price





تاثیر ارائه مجدد صورتهای مالی بر رشد شرکت

تاثیر ارائه مجدد صورتهای مالی بر رشد شرکت

تاثیر ارائه مجدد صورتهای مالی بر رشد شرکت

چکیده :

ارائه مجدد صورتهای مالی برای بازار، حاوی اطلاعات جدیدی است. از دیدگاه سرمایه گذاران اخبار ارائه مجدد صورتهای مالی فقط بیانگر مشکلات عملکرد دوره گذشته نیست، بلکه نوعی پیش بینی مشکلات آتی برای شرکت و مدیریت آن نیز محسوب میشود و موجب سلب اطمینان سرمایه گذاران نسبت به اعتبار و شایستگی مدیریت و کاهش کیفیت سودهای گزارش شده میگردد. تجدید ارائه صورت های مالی عاملی است که میتواند قابلیت اتکای اطلاعات مالی منتشره را در هاله ای از ابهام قرار دهد.

در این تحقیق به بررسی تاثیر ارائه مجدد صورتهای مالی بر رشد شرکت بطور کلی و اجزای آن شاملرشد تامین مالی داخلی و خارجی پرداخته شد و مشخص گردید که ارائه مجدد حسابداری در ایران، تاثیر منفی و کم اهمیتی بر نرخ رشد شرکتها دارد که این اثر در رابطه با نرخ رشد تامین مالی خارجی شرکتها برجسته تر از نرخ رشد تامین مالی داخلی آنها است. با توجه به این نتایج می توان گفت ارائه مجدد با ایجاد یک عدم اطمینان از چشم انداز آتی شرکت، مانع از توانایی شرکت جهت تامین مالی خارجی با هزینه ی کمتر می گردد و بدین صورت سطح منابع نقدی شرکت برای اتخاذ پروژه های سرمایه گذاری سودآور کاهش می یابد که این امر موجب کاهش در رشد شرکت می گردد و این اثرات برای شرکتهایی که بدلیل تخلف مالی، ارائه مجدد داشته اند، مشهود تر است.

واژگان کلیدی: ارائه مجدد صورتهای مالی، تامین مالی خارجی، رشد شرکت

 فهرست:

عنوان شماره صفحه

فصل اول : طرح و کلیات تحقیق

مقدمه... 2

بیان و طرح مسئله... 2

ضرورت و اهمیت تحقیق.. 7

اهداف تحقیق...... 8

فرضیه های تحقیق.... 8

روش تحقیق.... 9

جامعه آماری و روش نمونه گیری.... 9

روش گردآوری اطلاعات و داده ها..................... 10

روش تجزیه و تحلیل داده ها........................ 10

محدودیتهای تحقیق................................. 11

تعاریف عملیاتی واژگان تحقیق...................... 12

ساختار کلی تحقیق................................. 13

 فصل دوم : مبانی نظری و پیشینه تحقیق

مقدمه............................................ 16

بخش اول : مبانی نظری

گزارشگری مالی و صورتهای مالی..................... 17

اهداف گزارشگری مالی و صورتهای مالی............... 19

نقش صورتهای مالی در تحقق هدفهای گزارشگری مالی.... 23

استفاده کنندگان از صورتهای مالی و نیازهای اطلاعاتی آنها 27

اطلاعات حسابداری و تصمیم گیری..................... 28

تامین مالی و رشد شرکت............................ 29

خصوصیات کیفی اطلاعات.............................. 32

تجدید ارائه صورتهای مالی......................... 35

تعدیلات سنواتی.................................... 38

علل تجدید ارائه صورتهای مالی..................... 39

ریشه های تجدید ارائه صورتهای مالی................ 42

تاثیر آستانه اهمیت بر تجدید ارائه صورتهای مالی... 44

واکنش به علل تجدید ارائه صورتهای مالی............ 46

گزارشگری تجدید ارائه صورتهای مالی................ 48

تجدید ارائه صورتهای مالی و رشد شرکت.............. 49

بخش دوم : پیشینه تحقیق

مطالعات تجربی انجام شده در خارج از کشور.......... 51

مطالعات تجربی انجام شده در داخل کشور............. 59

جمع بندی......................................... 64

فصل سوم : روش تحقیق

مقدمه............................................ 66

روش تحقیق........................................ 67

نوع تحقیق........................................ 68

فرضیه های تحقیق.................................. 69

الگوهای پژوهش.................................... 69

متغیرهای تحقیق و نحوه ی اندازه گیری آنها......... 72

قلمرو تحقیق...................................... 75

قلمرو مکانی تحقیق................................ 75

قلمرو زمانی تحقیق................................ 75

جامعه آماری...................................... 75

روش نمونه گیری و حجم نمونه....................... 76

نحوه ی جمع آوری داده های مورد نیاز............... 77

روش های آماری.................................... 77

فصل چهارم : تجزیه و تحلیل آماری یافته های تحقیق

مقدمه............................................ 85

آمار توصیفی...................................... 86

آمار استنباطی.................................... 89

مدل اول.......................................... 95

مدل دوم......................................... 127

خلاصه فصل........................................ 142

 فصل پنجم : نتیجه گیری و پیشنهادها

مقدمه........................................... 144

خلاصه موضوع...................................... 144

نتایج تحقیق..................................... 146

نتایج حاصل از آزمونهای آماری فرضیه اول تحقیق.... 147

نتایج حاصل از آزمونهای آماری فرضیه دوم تحقیق.... 147

بحث و بررسی تطبیقی یافته های تحقیق.............. 147

موانع و محدودیتهای تحقیق........................ 149

پیشنهادها....................................... 150

پیشنهادهایی بر اساس نتایج تحقیق................. 150

پیشنهادهایی برای تحقیقات آتی.................... 150

منابع........................................... 151

پیوست........................................... 159

مقدمه

ارائه مجدد صورتهای مالی برای بازار، حاوی اطلاعات جدیدی است. از دیدگاه سرمایه گذاران اخبار ارائه مجدد صورتهای مالی فقط بیانگر مشکلات عملکرد دوره گذشته نیست، بلکه نوعی پیش بینی مشکلات آتی برای شرکت و مدیریت آن نیز محسوب میشود و موجب سلب اطمینان سرمایه گذاران نسبت به اعتبار و شایستگی مدیریت و کاهش کیفیت سودهای گزارش شده میگردد. تجدید ارائه صورت های مالی عاملی است که میتواند قابلیت اتکای اطلاعات مالی منتشره را در هاله ای از ابهام قرار دهد. ارائه مجدد با ایجاد محدودیت در سرمایه گذاری های شرکت، موجب کاهش در رشد شرکت می شود.

یک استدلال در حمایت از این بحث این است که ارائه مجدد به رابطه قراردادی بین شرکت و طرفین خارج از شرکت از جمله: مشتریان ، تأمین کنندگان و ... لطمه وارد میکند و بر جریان وجه نقد شرکت نیز اثر منفی می گذارد، یعنی سطح منابع نقدی داخلی موجود را برای سرمایه گذاری کاهش میدهد .

استدلال دیگر این است که ارائه مجدد صورتهای مالی، توانایی شرکت را جهت دسترسی به هزینه های پایینتر تأمین مالی خارجی، کاهش میدهد. Albring ,Huang &pereira ,2013))

 در این تحقیق به بررسی اثرات ارائه مجدد حسابداری بر رشد شرکت و اجزای آن شامل رشد تأمین مالی داخلی و خارجی پرداخته شده است.

 بیان و طرح مسأله‏

در مفاهیم نظری گزارشگری مالی، هدف تهیه صورتهای مالی به عنوان هسته ی اصلی گزارشگری مالی، اینطور تعریف شده است : «ارائه اطلاعاتی تلخیص و طبقه بندی شده درباره وضعیت، عملکرد و انعطاف پذیری مالی واحد تجاری که برای طیف گسترده ای از استفاده کنندگان صورت های مالی در اتخاذ تصمیمات اقتصادی، مفید واقع شود».از طرف دیگر در فصل (خصوصیات کیفی اطلاعات مالی) مفاهیم نظری گزارشگری مالی آمده است: استفاده کنندگان صورتهای مالی باید بتوانند صورتهای مالی (وضعیت و عملکرد مالی) را طی زمان و همچنین با صورتهای مالی واحدهای تجاری مختلف، مقایسه کنند. بدین ترتیب ضرورت دارد آثار مالی معاملات و سایر رویدادهای مشابه در داخل واحد تجاری و در طول زمان برای آن واحد تجاری با ثبات رویه اندازه گیری و ارائه شود و در بین واحدهای تجاری مختلف نیز هماهنگی رویه در باب اندازه گیری و گزارشگری رعایت گردد. ( ساعی , باقرپور و موسوی ، 1391 )

آنچه از مطالب مزبور می توان نتیجه گرفت، این است که: ((اطلاعات مالی واحدهای تجاری زمانی میتواند مفید واقع شود که بتوان آن را با اطلاعات مشابه سالهای گذشته همان واحد ، و یا با اطلاعات مشابه سایر واحدهایی که در آن صنعت فعالیت میکنند، مقایسه کرد )) اما تغییرات مستمر و مداومی که در شرایط اقتصادی و اجتماعی صورت میگیرد، تغییر در اصول و روش های حسابداری و همچنین پیچیدگی و حجم بالای معاملات تجاری، گاهی اوقات منجر به بروز اشتباهات یا تخلفاتی در گزارشگری مالی میشود، که در نتیجه تجدید ارائه صورتهای مالی منتشر شده اجتناب ناپذیر می باشد. طبق اصول پذیرفته شده حسابداری، صورت های مالی سنوات گذشته به 2 دلیل تغییر در رویه (اصل) حسابداری و اصلاح اشتباهات حسابداری تجدید ارائه می شوند. اما در این تحقیق سعی میشود عوامل موثر بر ایجاد ارائه مجدد حسابداری در قالب 2 گروه زیر مورد بررسی قرار گیرد.

1. ارائه مجدد صورتهای مالی ناشی از وجود خطای اندازه گیری حسابداری

2. ارائه مجدد صورتهای مالی بدلیل وجود تخلف مالی

که منظور از خطای اندازه گیری حسابداری همان مواد مذکور ، یعنی تغییر در رویه حسابداری و اصلاح اشتباهات می باشد و تخلف مالی هم موارد عدم پرداخت بموقع تعهدات مالی شرکت مانند : بازپرداخت تسهیلات بانکی ، بدهی های مالیاتی، بدهی های تأمین اجتماعی، سایر بدهی های با اهمیت و جرایم در نظر گرفته شده است.

از طرف دیگر ، در بخشی دیگر از استانداردهای حسابداری تاکید شده است :"صورتهای مالی باید در بر گیرنده اقلام مقایسه ای دوره قبل باشد، به جز در مواردی که یک استاندارد حسابداری نحوه ی عمل دیگری را مجاز یا الزامی کرده باشد ." پس با توجه به الزام ارائه ارقام مقایسه ای و حفظ ثبات رویه از دوره ای به دوره دیگر، همواره انتظار می رود که رقم ارائه شده برای هر یک از عناصر مالی در گزارش های مالی دوره جاری، با رقم تجدید ارائه شده برای همان دوره در گزارش های مالی سال بعد برابر باشد. اما در برخی موارد بنا به عللی که ذکر شد، این تساوی بر قرار نیست .

اصلاح اشتباهات رخ داده در صورتهای مالی، نباید از طریق منظور کردن آن در سود و زیان سال جاری انجام گیرد، بلکه باید با ارائه مجدد ارقام صورتهای مالی سال یا سالهای قبل به چنین منظوری دست یافت. در صورت تغییر در رویه حسابداری ارقام سال جاری، بر مبنای رویه جدید منعکس و ارقام مقایسه ای سنوات قبل نیز بر مبنای رویه جدید، ارائه مجدد میگردد.

بند 38 استاندارد حسابداری 6 ایران خاطر نشان می سازد: اثر تعدیلات سنواتی باید از طریق اصلاح مانده سود (زیان) انباشته ی ابتدای دوره در صورتهای مالی منعکس گردد. اقلام مقایسه ای صورتهای مالی نیز باید ارائه مجدد شود، مگر آنکه این امر عملی نباشد. در چنین شرایطی موضوع باید در یادداشت های توضیحی افشا گردد. همچنین میزان و ماهیت اقلام تشکیل دهنده تعدیلات سنواتی و دلایل توجیهی تغییر در رویه حسابداری و این امر که اقلام مقایسه ای صورتهای مالی ارائه مجدد شده است (یا عملی نبودن ارائه مجدد) باید در یادداشتهای توضیحی افشا شود.

صورتهای مالی یک مکانیسم مهم برای انتقال اطلاعات خاص شرکت به سهامداران می باشد. اگر چه صورتهای مالی مطابق با اصول پذیرفته شده حسابداری (GAAP) تهیه شده است اما استانداردهای حسابداری در مواردی اختیاراتی را برای مدیران ایجاد میکند که میتوانند صورتهای مالی (ترازنامه و سود و زیان) را متورم کنند و در نهایت منجر به ارائه مجدد صورتهای مالی شوند.

در حقیقت صورتهای مالی تجدید ارائه شده به صورت شفاف و صریح پیام و علائمی پیرامون قابل اتکا نبودن صورتهای مالی دوره های گذشته و کیفیت پایین آنها ارائه می نمایند. کمیسیون بورس اوراق بهادار(SEC)ارائه مجدد صورتهای مالی را اینگونه توصیف می کند : " قابل رویت ترین شاخص حسابداری نادرست و منبع تحقیقات جدید."

در این تحقیق به بررسی اثرات ارائه مجدد صورتهای مالی بر رشد شرکت بطور کلی و اجزای آن شامل رشد تأمین مالی خارجی و داخلی پرداخته شده است تا مشخص گردد ارائه مجدد حسابداری، اثر نامطلوب بزرگتری بر نرخ رشد تأمین مالی خارجی شرکت دارد.

ارائه مجدد بطور بالقوه برای شرکتهای درگیر آن، پر هزینه است. ارائه مجدد اعتماد سرمایه گذاران را درباره اعتبار افشای شرکت، سلب میکند و موجب کاهش تقاضای اوراق بهادار شرکت و محدود کردن فرصتهای پیش روی آن میگردد که در نهایت منجر به کاهش قابل توجه در ارزش بازار شرکت می شود .بنابر این متعاقب ارائه مجدد، انتظارات سرمایه گذاران در مورد جریان های نقدی آتی و نرخ بازده مورد انتظار آن تغییر می یابد. بطور کلی گفته میشود که واکنش بازار نسبت به اعلان ارائه مجدد صورتهای مالی، منفی می باشد. دلایل احتمالی این واکنش منفی بازار عبارت است از:

1. تجدید ارائه، اخبار و اطلاعات جدیدی حاکی از کاهش جریان های نقدی مورد انتظار آتی، به بازار منتقل میکند.

2. نشانه ای از سیستم اطلاعاتی و گزارشگری حسابداری ضعیف و احتمالاً نقطه ی عطفی در ارتباط با بروز مشکلات مدیریتی شرکت است.

3. علامتی از رفتار فرصت طلبانه مدیریت است و مبین آن است که باید سود های گزارش شده قبلی بدلیل به کار گرفتن روش های پذیرفته نشده، برآوردها و اشتباهات عمدی و سهوی اصلاح گردد.

شرکتهایی که با ارائه مجدد در صورتهای مالیشان مواجه هستند، هزینه ی بیشتری را از بابت تأمین مالی متحمل میشوند، بلاخص شرکتهایی که تأمین مالی خارجی دارند. ( شریعت پناهی و کاظمی ، 1389 )

بطور خاص اگر ارائه مجدد یک عدم اطمینان از چشم انداز آتی شرکت بوجود بیاورد، ممکن است مانع از توانایی شرکت جهت تأمین مالی کم هزینه تر گردد.این شرایط سطح منابع نقدی داخلی موجود در شرکت را برای سرمایه گذاری کاهش می دهد. مفهوم ناشی از هزینه بالای تأمین مالی این است که آن مانع از توانایی شرکت برای اتخاذ پروژه های سرمایه گذاری سود آور می باشد که این امر موجب کاهش در رشد شرکت میگردد.

با توجه به مطالب بیان شده، هدف پژوهش حاضر بطور کلی اثبات تأثیر ارائه مجدد حسابداری بر کاهش رشد شرکتها میباشد.

بنابراین با توجه به مطالب پیش گفته، سوالات اصلی تحقیق عبارتند از:

  1. آیا نرخ رشد تامین مالی خارجی در شرکتهایی که صورتهای مالی را تجدید ارائه می کنند، در مقایسه با شرکتهایی که تجدید ارائه نداشته اند، در یک دوره زمانی یکسان کمتر است؟
  2. آیا نرخ رشد تامین مالی خارجی در شرکتهایی که به علت وجود تخلفات مالی، صورتهای مالی را تجدید ارائه می کنند، در مقایسه با شرکتهایی که ارائه مجدد را به دلایلی غیر از تخلفات مالی انجام داده اند، کمتر است؟

 ضرورت و اهمیت پژوهش

افزایش تعداد صورتهای مالی تجدید ارائه شده از سوی شرکتها و ابراز نگرانی تحلیگران و سرمایه گذاران و تدوین کنندگان قوانین و مقررات و نبود تحقیقات کافی در خصوص تجدید ارائه صورتهای مالی توسط شرکتها در ایران، انگیزه اصلی انجام این تحقیق است. با وجود فراوانی تجدید ارائه صورتهای مالی در ایران، تحقیقات و پایان نامه های بسیار اندک و انگشت شماری (به طور غیر مستقیم) به این موضوع پرداخته اند. فقدان تحقیقات دانشگاهی کافی در خصوص تجدید ارائه صورتهای مالی موجب گردیده تا سرمایه گذاران، قانون گذاران، حسابرسان و سایر گروه های استفاده کننده از صورتهای مالی توجه کافی به این موضوع نداشته باشند.

ما در صدد هستیم با انجام این تحقیق به استفاده کنندگان صورتهای مالی کمک کنیم تا با درکی عمیق تر از ماهیت ارائه مجدد، تاثیر آن را بر جریان وجه نقد، نحوه ی تأمین مالی، میزان سرمایه گذاری و در نهایت رشد شرکت دریابند و همچنین بتوانند بین صورتهای مالی تجدید ارائه شده ناشی از تخلفات مالی و ناشی از خطاهای اندازه گیری حسابداری تفاوت قائل شوند. همچنین یافته های این تحقیق برای بستانکاران و تحلیلگرانی که جهت تعیین ارزش اعتباری یک شرکت بر برنامه ریزی های مالی و رشد تأمین مالی خارجی آن تکیه می کنند، اطلاعاتی را فراهم می کند. در نهایت می توان گفت داشتن یک درک وسیع از عواقب ارائه مجدد حسابداری از جمله کاهش در رشد شرکت با توجه به افزایش هزینه تأمین مالی خارجی آن که میتواند منجر به از بین رفتن ثروت سهامداران شود ، مفید است. بنابراین نبود تحقیقات کافی در خصوص تجدید ارائه صورتهای مالی از یکسو و بررسی رابطه ی آن با رشد شرکت، انگیزه اصلی این تحقیق می باشد.

 اهداف پژوهش

خلاصه ی اهداف تحقیق پیش رو به شرح زیر است:

1.کمک به استفاده کنندگان صورتهای مالی از جمله سرمایه گذاران ، اعتبار دهندگان و تحلیلگران مالی به منظور درک بهترماهیت ارائه مجدد صورتهای مالی شرکتها و تاثیر آن بر رشد شرکتها بطور کلی و بر اجزای آن شامل رشد تامین مالی داخلی و خارجی، در جهت اتخاذ تصمیمات اقتصادی مفید .

  1. کمک به درک ارائه مجدد صورتهای مالی ناشی از تخلف و خطای اندازه گیری حسابداری.

3.کمک به درک واکنش بازار سرمایه به اعلامیه ارائه مجدد مالی شرکتها.

4.کمک به ادبیات مالی مرتبط با ارائه مجدد صورتهای مالی.

فرضیه­های پژوهش

برای حصول به اهداف تحقیق، دو فرضیه به شرح زیر تدوین گردیده است:

 فرضیه اول : نرخ رشد تامین مالی خارجی در شرکتهایی که صورتهای مالی را تجدید ارائه می کنند، در مقایسه با شرکتهایی که تجدید ارائه نداشته اند، در یک دوره زمانی یکسان کمتر است.

 فرضیه دوم : نرخ رشد تامین مالی خارجی در شرکتهایی که به علت وجود تخلفات مالی، صورتهای مالی را تجدید ارائه می کنند، در مقایسه با شرکتهایی که ارائه مجدد را به دلایلی غیر از تخلفات مالی انجام داده اند، کمتر می باشد.

 روش تحقیق

در این تحقیق به بررسی اثرات ارائه مجدد حسابداری بر رشد شرکت و اجزای آن شامل رشد تأمین مالی داخلی و خارجی می پردازیم. مدل و متغیرهای مورد استفاده در این تحقیق، بر اساس مقاله ی" تاثیر ارائه مجدد حسابداری بر رشد شرکت " نوشته شده توسط ( Albring ,Huang &Pereira) در سال 2013 می باشد.

برای آزمون فرضیات فوق، مدل اصلی رگرسیونی تحقیق به صورت زیر طراحی شده است:

EFGit = α + 1βDIVit/TAit + β2 NIit/NSit + β3 NSit/NFAit + β4 LOG_TAit

+ β5 LTDit/TAit+ β6 NFAit/TAit + β7 Qit + β8 POSTit + β9 RESTATEMENTit

+ β10 POST * RESTATEMENTit + £it

انتظار میرود که نرخ رشد شرکت بطور کلی، بدنبال یک ارائه مجدد، کاهش یابد و نتایج تحقیق نشان دهد که ارائه مجدد صورتهای مالی، تاثیر نامطلوب بیشتری بر نرخ رشد تأمین مالی خارجی شرکت دارد و همچنین ارائه مجدد، اثرات مشابهی بر شرکت ها ندارد؛ بدین معنی که تأثیر ارائه مجدد در نمونه شرکتهایی کهگزارش مالی آنها دارای تخلف می باشد، بیشتر (برجسته تر) است از شرکتهایی که بدلیل تصحیح خطاهای حسابداری قبلی، مجبور به تجدید ارائه گردیده اند.

 جامعه آماری و روش نمونه گیری

جامعه آماری شامل کلیه شرکتهای غیرمالی پذیرفته شده دربورس اوراق بهادار تهران از سال 1382 هجری شمسی تا پایان سال 1392هجری شمسی می باشد که متشکل از دو گروه کلی شرکتهای دارای تجدید ارائه درصورتهای مالی و شرکتهای فاقد تجدید ارائه درصورتهای مالی بوده که دارای اطلاعات لازم جهت محاسبه متغیرهای تحقیق درطی دوره مورد بررسی می باشند.

نمونه انتخابی تحقیق حاضر شامل تعداد 219 شرکت (متشکل از 127 شرکت تجدید ارائه شده و 92 شرکت فاقد تجدید ارائه) از کل شرکتهای جامعه آماری می باشد که هر شرکت دارای یک مشاهده در سال قبل از ارائه مجدد و یک مشاهده در سال بعد از ارائه مجدد می باشد که در مجموع 438 مشاهده سالانه صورتهای مالی شرکتها، نمونه ی تحقیق را تشکیل می دهند.

 روش گردآوری اطلاعات و داده ها

دراین تحقیق از روش مطالعه کتابخانه ای برای جمع آوری مبانی نظری و پیشینه تحقیق استفاده شده است. همچنین داده های مورد نیاز برای آزمون فرضیه های تحقیق از طریق آرشیوهای بورس، پایگاه های اینترنتی و بانکهای اطلاعاتی بسته های نرم افزاری مختلف مانند ره آورد نوین و تدبیر پرداز جمع آوری شده است.

روش تجزیه و تحلیل داده ها

در تجزیه و تحلیل داده‌ها آمار توصیفی متغیرها ابتدا برای کل نمونه شامل میانگین، میانه، انحراف استاندارد و چارکهای 25% و 75% و سپس برای شرکتهای تجدید ارائه شده و شرکتهای گروه کنترل در دوره قبل و دوره بعد از تجدید ارائه به تفکیک محاسبه شده و در ادامه بوسیله آمار استنباطی کار پردازش اعداد انجام گرفت تا زمینه برقراری روابط بین داده‌ها و انجام تحلیل‌های علمی به منظور آزمون فرضیه‌ها فراهم شود. برای اینکار روش­های مختلف آماری در استنتاج‌ها و تعمیم نتایج نقش بسزایی بر عهده دارند. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات جمع‌آوری شده و تفسیر آنها و قبول یا رد فرضیه‌های مطرح شده، ابتدا وجود یا عدم وجود رابطه بین متغیرهای پژوهش بررسی می‌شود.در راستای بررسی و تعیین رابطه (روابط) تعادلی بین چند متغیر اقتصادی سری زمانی از روش رگرسیون استفاده می­شود. به منظور آزمون فرضیه های تحقیق، مدل اصلی پژوهش برای متغیرهای ‌ گروه رشد ( ذکر شده در فصل سوم تحقیق) برازش شده و پس از برازش مدل، آزمون معنی‌دار بودن ضرایب انجام می‌شود و در پایان نیز پیش‌فرض‌های مدل بررسی شده است. خلاصه نتایج مدل شامل مقدارضریب تعیین، تعدیل شده و همچنین انحراف استاندارد بدست آمده برای هر مدل رگرسیونی و برآورد ضرایب مدل و آزمون معنی‌دار بودن آنها می باشد .

 محدودیتهای تحقیق

در هر پژوهش عواملی بطور آشکار یا پنهان موجب کاهش اثربخشی تحقیق و کسب نتایج مناسب می گردد. در این تحقیق نیز عوامل و متغیرهایی وجود داشتند که ممکن است نتایج تحقیق را دستخوش تغییراتی نمایند. از جمله این محدودیتها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- برای انجام تحقیق حاضر و انتخاب نمونه ی شرکتهای تجدید ارائه شده، محقق نیاز به اطلاعات شرکتهایی داشت که در طول دوره فعالیت خود فقط یکبار صورتهای مالی شان را تجدید ارائه کرده اند تا بتوان تاثیر واقعی ارائه مجدد را بر رشد شرکتها بررسی کرد. اما از آنجا که در ایران تقریبا اکثر شرکتها صورتهای مالی خود را هر ساله همراه با تجدید ارائه منتشر میکنند، محقق ناچار به انتخاب نمونه از میان شرکتهای موجود است، لذا این موضوع میتواند اثر بخشی نتایج تحقیق را تحت تاثیر قرار دهد.

2- همچنین برای انتخاب و جمع آوری نمونه شرکتهای گروه کنترل (شرکتهای تجدید ارائه نشده) نیاز به اطلاعات شرکتهایی داشتیم که در طول دوره فعالیت خود، اصلا صورتهای مالی تجدید ارائه شده نداشته باشند و از آنجایی که در ایران تقریبا انتخاب شرکتهایی با این ویژگی غیر ممکن است، به ناچار شرکتهایی را که در یک دوره مالی تجدید ارئه نداشته اند را انتخاب نمودیم، لذا این موضوع هم می تواند بر اثربخشی نتایج تحقیق تاثیر منفی داشته باشد.

 تعاریف عملیاتی

ارائه مجدد صورتهای مالی : اصلاح صورتهای مالی که در گذشته منتشر شده اند بدلیل وجود اشتباه در صورتهای مالی دوره یا دوره های مالی قبل، تغییر رویه در دوره جاری نسبت به دوره یا دوره های مالی قبل و یا وقوع تقلب.





پترولوژی سنگ های آذرین آراسو و اسکارن مربوطه ( طارم سفلی، شمال غرب قزوین )

پترولوژی سنگ های آذرین آراسو و اسکارن مربوطه  ( طارم سفلی، شمال غرب قزوین )

پترولوژی سنگ های آذرین آراسو و اسکارن مربوطه ( طارم سفلی، شمال غرب قزوین )

چکیده

منطقه مورد مطالعه در شمال غرب قزوین و در طارم سفلی است.زمین شناسی محدوده، متشکل از گدازه­ها و آذرآواری های (تراکی آندزیت، تراکی آندزیت بازالتی ، تراکیت و توف بلوری) با سن ائوسن است که شدیدا تحت تاثیر ماگماتیسم پس از ائوسن(الیگوسن) قرار گرفته است. سنگ شناسی توده نفوذی منطقهشامل کوارتز مونزونیت، مونزونیت و گرانیت می باشد که کوارتزمونزونیت بیشترین فراوانی را شامل می شود. مشاهدات سنگ شناسی و داده های ژئوشیمی نشان دهنده کالک آلکالن و متاآلومین نمونه های مورد مطالعه می باشد. طبق نمودارهای پتروژنز، گرانیتوئیدها و نمونه های آتشفشانی در محیط کمان آتشفشانی قاره ای تشکیل شده اند. گرانیتوئیدها نوع Iهستندو اکسید معمول، مگنتیت است.

اسکارنوئیدهای منطقه آراسو باگرانیتوئیدها در نمودار عنکبوتی،روندی مشابه دارند و همچنین دریک نوع محیط تکتونیکی واقع شده اند پس منشاء آن­ها می تواند توده نفوذی باشد که در سنگ های آتشفشانی ایجاد متاسوماتیسم اسکارنی را نموده است.

سیالات ماگمایی از طریق گسل ها و در نهایت شکستگی ها به داخل سنگ های قدیمی­تر منطقه، آتشفشانی ها نفوذ کرده و دگرسانی های پروپیلیتی و آرژیلیتی حدواسط و همچنین اسکارنوئیدها را ایجاد نموده است. منشاء ماگمایی آهن با وجود فلوئور آپاتیت و اینکه گرانیتوئیدهای منطقه مولد این کانسارسازی هستند با وجود شباهت الگوی نمودارهای عنکبوتی مگنتیت با گرانیتوئیدها می تواند ثابت شود.

با مقایسه الگوی پراکندگی عناصر نادر خاکی آپاتیت و مگنتیت با تیپ کایرونا در نمودارهای عنکبوتی و به دلیل نداشتن هیچ گونه شباهتی این تیپ را برای کانسنگ های مگنتیت - آپاتیت به طور کامل نمی توان پذیرفت ولی با وجود آنکه آهک به طور مستقیم مشاهده نشده است باز هم احتمال اسکارن بودن منطقه وجود دارد و نیاز به بررسی های بیشتری است چون اسکارنوئید در منطقه بسیار به اسکارن هادر جهان شباهت دارد.

 کلید واژهها : آراسو، گرانیتوئید نوع I، کالک آلکالن، کمان آتشفشانی، آپاتیت- مگنتیت،دگرسانی.

 فهرست مطالب

 فصل اول:کلیات.. 1

1-1-مقدمه...3

1-2- موقعیت جغرافیای طبیعی منطقه... 3

1-3 - راه های دسترسی به منطقه.. 3

1-4- جغرافیا و محیط زیست ناحیه.... 5

1-5- آب و هوای منطقه... 6

1-6- مطالعات پیشینو نتایج آن 7

1-7- بیان مسئله و فرضیات... 7

1-8- بیان روش و مراحل انجام تحقیق.. 8

1-9- هدف ها... 8

فصل دوم : زمین شناسی عمومی...................... 9

2-1- مقدمه..................................... 11

2-2- زون البرز................................. 11

2-3- زمین شناسی زون البرز - آذربایجان.......... 12

2-4- زون طارم.................................. 15

2-4-1- زیر زون طارم......................... 16

2-4-2- زیر زون هشتچین...................... 20

2-4-3- زیر زون رودبار....................... 21

2-4-4- زیر زون سلطانیه..................... 22

2-5-موقعیت منطقه مورد مطالعه در زمین شناسی ایران22

2-6- واحدهای سنگی موجود در منطقه............... 25

2-6-1-ائوسن (گدازه و آذر آواری)........... 29

2-6-2- نئوژن (توده نفوذی).................. 31

2-7- تکتونیک................................... 34

2-7-1- تکتونیک منطقه مورد مطالعه........... 35

فصل سوم: پتروگرافی.............................. 39

3-1-مقدمه..................................... 41

3-2-مقایسه نمونه های برداشت شده از منطقه در زیر میکروسکوپ با آنالیز XRD........................................ 41

3-3-بررسی نوع سنگ های منطقه مورد مطالعه....... 43

3-3-1-آتشفشانی ( گدازه و آذرآواری)........ 43

3-3-2-نفوذی (گرانیتوئید).................. 51

3-3-3- اسکارنوئید.......................... 58

3-4- بحث و استدلال.............................. 64

فصل چهارم: پترولوژی............................. 67

4-1- مقدمه..................................... 69

4-2- طبقه بندی های شیمیایی..................... 69

4-2-1- نمودارهای رده بندی سنگ های آتشفشانی و نفوذیTAS69

4-3-تعیین سری ماگمایی منطقه با استفاده از ترکیب شیمیایی 72

4-3-1- نمودارهای اکسید عناصر اصلی.......... 72

4-4-تغییرات اکسید عناصر اصلی و عناصر کمیاب .. 78

4-4-1-نمودارهای هارکر..................... 78

4-4-2- نمودارهای عنکبوتی.................... 82

4-5- مقایسه الگوی پراکندگی REEدر توده نفوذی نسبت به اسکارن و آنکلاو 84

4-6- تعیین محیط تکتونیکی....................... 86

4-6-1- آتشفشانی............................. 86

4-6-2- توده نفوذی........................... 88

فصل پنجم: زمین شناسی اقتصادی.................... 91

5-1- مقدمه..................................... 93

5-2- نحوه ته‌نشینی مواد معدنی در منطقه.......... 93

5-3-پتروگرافی سنگ های دگرسان شده............... 94

5-3-1- زون پروپیلیتی........................ 94

5-3-2- زون آرژیلیتی حد واسط................. 96

5-4- مطالعه نمونه های کانسنگی برداشت شده از منطقه 98

5-4-1- مگنتیت (4Fe3O)....................... 99

5-4-2- هماتیت (Fe2O3)....................... 100

5-4-3- گوتیت (FeO(OH........................ 101

5-4-4-روتیل(TiO2).......................... 101

5-5- نمودارهای تهی شدگی و غنی شدگی............. 102

5-6- الگوی پراکندگیREEدر مگنتیت وآپاتیت آراسو. 106

5-6-1- آپاتیت.............................. 106

5-6-2- مگنتیت.............................. 109

5-7- مقایسه الگوی پراکندگیREEدر مگنتیت و آپاتیت آراسو با تیپ کایرونا............................................ 110

5-8- مقایسه سنگ های نفوذی آراسو با سنگ های نفوذی همراه با اسکارن های جهان .......................................... 112

فصل ششم :بحث و نتیجه گیری...................... 115

فهرستمنابع................................... 120

 فهرست اشکال

 شکل 1-1- منطقه آراسو در شمال غربی استان قزوین قرار دارد 4

شکل 1-2- مسیرهای دسترسی به منطقه آراسو.......... 5

شکل 2-1-موقعیتتقریبیگسلسلطانیه- تبریز،بهنقلاززینالی 14

شکل 2-2-تصویر چینه شناسی معادل سازند کرج در طارم20

شکل 2-3-زون­های زمین ساختی ایران (اشتوکلین،1968).23

شکل 2-4 - پهنه های مهم ساختاری- رسوبی ایران (آقانباتی، 1383) 23

شکل 2-5- واحد های ساختمانی- رسوبی ایران (نبوی، 1355) 24

شکل 2-6- پهنه بندی رسوبی- ساختاری ایران(افتخار نژاد، 1359)24

شکل 2-7- زیر پهنه های ایران مرکزی از دیدگاه( علوی، 1991) 25

شکل 2-8- تصویر ماهواره ای از منطقه مربوطه ( مربع زرد رنگ) 26

شکل 2-9- محدوده برداشت نمونه ها به اختصار در تصویر ماهواره ای 26

شکل 2-10- جایگاه زمین شناسی منطقه آراسو......... 27

شکل 2-11- دو تصویر از واحد Etv................. 30

شکل 2-12- نمایی از واحد E2v...................... 31

شکل 2-13- نمایی از واحدهایG1و G2................ 32

شکل 2-14 - نمونه آنکلاو موجود در کوارتز مونزونیت در واحدG1 32

شکل 2-15- نمایی از واحد G1و رگه مگنتیتی واقع در آن 33

شکل 2-16- نمای کلی از منطقه مورد مطالعه......... 34

شکل 2-17- نمودار گل سرخی شکستگی های آراسو (احمدی، 1392) 36

شکل 2-18- امتداد شکستگی های منطقه آراسو در تصویر ماهواره ای. 37

شکل 2-19- نمودار گل سرخی شکستگی های آراسو....... 37

شکل 3-1- نمونه های دستی تراکی آندزیت........... 43

شکل 3-2- نمونه دستی توف.......................... 44

شکل 3-3- کلینوپیروکسنی که بیوتیتی می شود و پلاژیوکلاز که در اطراف به کانی های ثانویه

تبدیل شده است و بافت غربالی و خوردگی درآن­ها مشاهده می شود در تراکی آندزیت............................................. 45

شکل 3-4- کلینوپیروکسنی با ماکل کارلسباد است و بافت افیتیک در تراکی آندزیت بازالتی..................................... 47

شکل 3-5- اکتینولت با ماکل صلیبیو ترمولیت در مقاطع نازک تراکی آندزیتبازالتی..................................... 48

شکل 3-6- نتایج مربوط به آنالیز XRD برای نمونه تراکی آندزیت بازالتی 49

شکل 3-7- آلکالی فلدسپاتبا ماکل کارلسباد در مقاطع نازک تراکیت 50

شکل 3-8- مقاطع نازک توف بلوری.................. 51

شکل 3-9- نمونه دستی از سنگ گرانیت با بافت دانه درشت 52

شکل 3-10- کانی اسفن و شکستگی های تکتونیکی پلاژیوکلاز هادر مونزونیت 53

شکل3-11- زونینگ پلاژیوکلاز در مقاطع نازک کوارتزمونزونیت54

شکل 3-12- نتایج مربوط به آنالیزXRD برای نمونه ی کوارتزمونزونیتی55

شکل 3-13- سودومورف پیروکسنکه کلریت قالب آن را گرفته است در سینیت 56

شکل 3- 14-بافت میرمکیتی و بافت گرافیک در مقاطع نازک گرانیت57

شکل 3- 15- بافت گرانوفیری و بافت ساب افیتیک در مقاطع نازک گرانیت 58

شکل 3- 16- نمونه های دستی اسکارنوئید............ 60

شکل 3-17- مقاطعی از بلورهای مگنتیت، گوتیت و آپاتیت در اسکارنوئید 61

شکل 3-18- مقاطعی از بلورهای مگنتیت، تالک، ترمولیت و گارنت در اسکارنوئید......................................... 62

شکل 3-19- فلوگوپیت و بافت گل کلمیکلسیت ها در مقاطع اسکارنوئید 63

شکل 3-20- نتایج مربوط به آنالیزXRD برای نمونه ای از اسکارنوئید 64

شکل 4-1-نمودار TASبرای نمونه های آتشفشانی منطقه ( لوباس و همکاران،1986)....................................... 70

شکل 4-2- نمودار TAS برای نمونه های آتشفشانی منطقه ( کاکس و همکاران،1979)70

شکل 4-3- نمودار TAS برای نمونه های پلوتونیک منطقه ( میدلموست، 1994) 71

شکل 4-4- نمودار TASبرای نمونه های پلوتونیک منطقه (کاکس و همکاران،1979)71

شکل 4- 5- نمودارتعین سری ماگمایی ( ایرواین و بارگار، 1971)72

شکل 4-6- نمودار مثلثی AFM ( ایرواین و بارگار، 1971) 73

شکل 4-7- نمودار تعیین سری ماگمایی (پکسریلو و تیلور،1976) 74

شکل 4-8- نمودار تغییرات (شند،1943)............ 74

شکل 4-9- نمودار تعیین تیپ گرانیتوئید ها(چاپل و وایت، 1984 ) 75

شکل 4-10- نمودار تغییرات فراوانی اکسیدهای اصلی در برابرسلیس(هارکر، 1909).............................................. 79

شکل 4-11- نمودار تغییرات عناصرکمیاب(هارکر، 1909)81

شکل 4-12- نمودارهای عنکبوتی برای سنگ های آتشفشانی ( سان و مکدونا، 1989).............................................. 84

شکل 4-13- نمودارهای عنکبوتی برای سنگ های نفوذی ( سان و مکدونا، 1989).............................................. 84

شکل 4-14- نمودارهای عنکبوتی اسکارنوئید و آنکلاو و مقایسه با گرانیتوئید......................................... 85

شکل 4-15- نمودار تماییزی (پیریس و همکاران، 1977 )86

شکل 4-16- نمودار تمایزی (کابانیس و لوکول، 1989). 87

شکل 4-17- نمودارهای تمایز محیط تکتونیکی ( وود، 1980)88

شکل 4-18- نمودارهای تمایز محیط تکتونیکی گرانیتوئید ها (پیرس و همکاران، 1984)..................................... 89

شکل 5-1- مقاطعی که دچار دگرسانی پروپیلیتی شده است95

شکل 5-2- نتایج XRD برای نمونه ای اززون پروپیلیتی95 شکل 5-3- نمایی از زون آرژیلیتی حدواسط....................... 96 شکل 5-4- مقاطعی ازنمونه های کائولینیتی شده است.............. 97 شکل 5-5- نتایج XRD براینمونه ای از زون آرژیلیتی حدواسط..... 97

شکل 5-6-نمونه دستی اسکارنوئید.................. 98

شکل 5-7- نمونه دستی با بلورهای خودشکل مگنتیت... 98

شکل 5-8- شکل های بافت مگنتیت در نمونه اسکارنوئیدی و همچنین گرانیتوئیدی........................................ 100

شکل 5-9- هماتیت در زمینه مگنتیت در نمونه اسکارنوئید 100

شکل 5-10- روتیل (Rt) موجود در نمونه اسکارنوئید.. 101

شکل 5-11- روند تهی و غنی شدگی عناصراصلی اسکارنوئید نسبت به نمونه آتشفشانی........................................... 104

شکل 5-12- روند تهی و غنی شدگی عناصر اصلی اسکارنوئید نسبت به نمونه نفوذی.............................................. 105

شکل 5-13- روند تهی و غنی شدگی عناصر فرعی اسکارنوئید نسبت به نمونه آتشفشانی........................................... 105

شکل 5-14- روند تهی و غنی شدگی عناصر فرعی اسکارنوئید نسبت به نفوذی 106

شکل5-15- نتایج مربوط به آنالیزXRD برای تعیین نوع آپاتیت 108

شکل 5-16- نمودار عنکبوتی برای نمونه آپاتیت آراسو (سان ومکدونا،1989).............................................. 108

شکل 5-17- نمودار عنکبوتی برای نمونه آپاتیت - مگنتیت آراسو (سان و مکدونا، 1989)...................................... 109

شکل 5-18- نمودار عنکبوتی برایبرای نمونه مگنتیت (سان و مکدونا، 1989).............................................. 110

شکل 5-19- الگوی پراکندگیREEتیپ کایرونا از( فرتس و پردا، 1995)111

شکل 5-20- گرانیتوئید آراسو و مقایسه آن باگرانیتوئیدهای جهان همراه با انواع اسکارن.................................... 113

شکل 5-21- درجه سیر شدگی از آلومینیوم برای توده نفوذی آراسو در مقایسه با توده نفوذی به . همراه اسکارن­های مختلف جهان،اقتباس از (مینرت، 1995).............................................. 114

 فهرست جداول

جدول 2-1- موقعیت جغرافیایی نمونه های برداشت شده ( به اختصار) 25

جدول 3-1- مقایسه کانی ها در مقاطع میکروسکوپی و آنالیز XRD42

جدول 4-1- نتایج حاصل ازآنالیز XRF سنگ­هایآراسو.. 75

جدول 4-2- نتایج حاصل از آنالیز ICP سنگ­های آراسو. 76

جدول 4-3- نورم عناصر اصلی با CLبرای سنگ های آراسو 77

جدول 4-4- نورم عناصر اصلی بدون CL برای سنگ های آراسو 77

جدول 4-5- خصوصیات انوع گرانیتوئیدها ( هاریس و همکاران، 1986) 90

جدول 5-1- نتایج غنی شدگی و تهی شدگی عناصر اسکارنوئید نسبت به نمونه آتشفشانی........................................... 103

جدول 5-2- نتایج غنی شدگی و تهی شدگی عناصر اسکارنوئید نسبت به نمونه نفوذی.............................................. 104

 

علایم

نام

علایم

نام

Act

اکتینولیت

LREE

عناصر کمیاب سبک

AS

آراسو

Mt

مگنتیت

Bt

بیوتیت

N - MORB

مورب نوع N

Cal

کلسیت

ORG

گرانیت های پشته ی اقیانوسی

Chl

کلریت

Plg

پلاژیوکلاز

COLG

گرانیت های تصادمی

Phl

فلوگوپیت

Cpx

کلینوپیروکسن

Qt

کوارتز

E - MORB

موربنوع E

Rt

روتیل

Epi

اپیدوت

Sph

اسفن

Grt

گارنت

Tal

تالک

Goe

گوتیت

Tr

ترمولیت

Hm

هماتیت

VAT

تولئیت های کمان آتشفشانی

Hb

هورنبلند

VAG

گرانیت های کمان آتشفشانی

 

 

HREE

 

عناصر کمیاب سنگین

WPG

گرانیت های داخل صفحه

K-fld

آلکالی فلدسپات

   

 جدول علائم و اختصارها

فصل اول

کلیات

 1- 1- مقدمه

دورانسنوزوئیکدرایرانباماگماتیسمگستردهایهمراهبودهاستوهمچنیندورانمتالوژیکایرانشناختهشدهاست.ازاینرومطالعهوشناختآنازاهمیتویژهایبرخورداراست.دراینفصلبهبررسیموقعیتجغرافیاییمنطقه، مطالعاتپیشینونتایجآنها،روشهایتحقیق، فرضیاتو اهدافموردمطالعهمی پردازیم.

1-2- موقعیت جغرافیای طبیعی منطقه

منطقه طارم سفلی در شمال غرب استان قزوین و در بخش شرقی زون طارم قرار دارد. منطقه مورد مطالعه در بخشی از رشته کوهالبرز در منطقه طارم سفلی قرار گرفته است. رشته کوههای طارم به موازات رشته کوههای البرز و در دامنههای جنوبی البرز غربی واقع شده و دارای روند کلی شمال غربی-جنوب شرقی میباشد. مورفولوژی کلی منطقه، از امتداد رودخانههای اصلی و بزرگ و روند کلی واحدهای زمین شناسی و برخی از گسلههای عمده، از روند ذکر شده فوق تبعیت میکنند. با توجه به فعال بودن منطقه به لحاظ تکتونیکی و فرسایش شدید ناشی از آن، ریختشناسی منطقه بهشدت خشن و ناهموار است. منطقه مورد مطالعه نیز به تبعیت از زون طارم، دارای اختلاف توپوگرافی شدید است.

1-3- راه های دسترسی به منطقه

استان قزوین از استان‌های شمال غربی ایران است که در سال ۱۳۷۵ از استان تهران جدا شد و به همراه تاکستان از استان زنجان، تشکیل استان قزوین را داد. این استان از شمال با استان های مازندران و گیلان، از غرب با زنجان، از جنوب با همدان و مرکزی و از شرق با البرز همسایه است. استان قزوین بر پایه آخرین تقسیمات کشوری، دارای ۵ شهرستان قزوین، تاکستان، بوئین زهرا، آبیک و الوند است ومنطقه آراسو در شمال غرب این استان قرار دارد (شکل1-1).

 (شکل 1-1)منطقه آراسو در شمال غربی استان قزوین و واقع در طارم سفلی،که با علامت ستاره مشخص شده است ( تهیه شده از سازمان نقشه برداری ایران).

مناسب ترین راه برای دسترسی به منطقه مورد مطالعه، استفاده از اتوبان جدید التأسیس قزوین رشت میباشد. برای این منظور پس از رسیدن به لوشان باید از ابتدای شهر به سمت غرب وارد جاده آسفالته لوشان- سیردان شد، سپس از روستای میرخوند علیا به سمت جنوب غرب و مقصد روستای چمن تغییر مسیر داد. روستاهایی که در این مسیر قرار دارند عبارتند از:لوشان به میرخوند علیا 15 کیلومتر، میرخوند علیا به ارکن کرد 4کیلومتر، ارکن کرد به قلالو 12 کیلومتر، قلالو به مصطفی لو 4 کیلومتر، مصطفی لو به پلنگه 6 کیلومتر، پلنگه به محمدده 5/4 کیلومتر، محمدده به اردک 4 کیلومتر، اردک به عباس آباد 14 کیلومتر، عباس آباد به زرند 5/1 کیلومتر، زرند به حصار 4 کیلومتر، حصار به دهنه 5/3کیلومتر، دهنه به چمن5کیلومتر از چمن به منطقه آراسو حدود 4 کیلومتر(شایان ذکر است که از دهنه به روستای چمن و از آنجا تا منطقه، خاکی است) ( شکل1-2). دو مسیر دیگر نیز برای رسیدن به منطقه آراسو وجود دارد که در شکل نشان داده شده است.

  (شکل1-2) مسیرهای دسترسی به منطقه آراسو در شمال غربی قزوین.

1-4- جغرافیا و محیط زیست ناحیه

منطقه طارم سفلی، منطقه­ای کوهستانی است با وسعت تقریبی 194584 هکتار با موقعیت جغرافیایی 21,36ْ و 50,36ْ عرض شمالی و 00,49ْ و30,49ْ طول شرقی در منطقه شمال غربی استان قزوین و هم مرز با استان های گیلان و زنجان میباشد. مهم­ترین مسیر دستیابی به منطقه مذکور، جاده لوشان-سیردان در مجاورت خط ترانزیت و اتوبان جدید التأسیس قزوین- رشت است. از کوه های معروف منطقه می توان به سفید کوه (شامه­دشت)، کوه قاجار اشاره نمود. تراکم پوشش گیاهی در منطقه چندان نبوده ولی وجود جنگل­هایبلوط، باغات زیتون و جامعه تنک و متراکم ارس در قسمت های کوچکی از منطقه محسوس است. پوشش عمده علفی منطقه، اغلب خانواده گرامینه و بقولات (انواع گون- خارشتر- اسپرس) میباشد. وجود درختان کهنسال با قدمت هزار سال نظیر چنار سیردان از جمله آثار طبیعی منطقه محسوب می گردد.

حیات وحش عمده منطقه شامل پستاندارانی نظیر کل و بز وحشی، خرس قهوه­ای، پلنگ و گرگ میباشد و پرندگان منطقه شامل انواع پرندگان شکاری و قابل شکار هستند. از خزندگان و دوزیستان منطقه میتوان انواع مارهای سمی و غیر سمی و لاک پشت ها را نام برد. تخریب و نابودی پوشش گیاهی و از بین رفتن زیستگاه­های حیات وحش، شکار و صید بیرویه، کشاورزی در مناطق پرشیب و پیشروی شن های روان حاشیه سد منجیل، مهم­ترین عوامل تهدید کننده محیط زیست ناحیه محسوب میگردد. در کل میتوان گفت حیات وحش و تنوع جانوری در درهها و ارتفاعات این منطقه به لحاظ زیبا شناسی، تحقیقاتی و آموزشی بسیار حائز اهمیت است. محصولات عمده کشاورزی در منطقه مورد بررسی گندم، جو، سیب زمینی، پیاز و انواع میوهجات می­باشد.

1- 5- آب و هوای منطقه

استان قزوین متشکل از سه منطقه متمایز و مشخص کوهستانی، کوهپایه ای و دشتی است و مناطق کوهستانی به صورت کمربند ناپیوسته ای، نواحی شمالی، جنوبی و غربی آن را تحت پوشش خود قرار داده است. دامنه نوسانات بارندگی در منطقه، تغییراتی از 0 تا 500 میلی متر را نشان میدهد و دمای حداقل مطلق تا منهای 15 درجه سانتیگراد و دمای حداکثر مطلق تا 40 درجه سانتیگراد گزارش شده است، به­طور متوسط، رطوبت هوا بین 60 تا 70 درصد متغیر میباشد. این استان دارای آب و هوای متنوعی در طیف بیابانی، سرد و معتدل کوهستانی و گرم و نیمه مرطوب است . پراکندگی آب و هوای استان به شرح زیر می باشد:

1- آب و هوای سرد کوهستانی در نواحی شمالی و ارتفاعات جنوب غربی استان

2- آب و هوای معتدل در کوهپایه ها و دامنه ها

3- آب و هوای خشک تا نیمه خشک نواحی مرکزی دشت قزوین و بوئین زهرا

4- آب و هوای مرطوب گرمسیری در نواحی طارم و دره شاهرود.

آب و هوا در طارم سفلی و منطقه مورد مطالعه، سرد و مرطوب است و بارندگی در آن به بیش از 500 میلی متر در سال می رسد. به دلیل کم بودن نسبی ارتفاع و محصور بودن منطقه مورد نظر در بین ارتفاعات بلند، نسبت به اطراف گرم تر است به طوری­که بارش برف در زمستان به دلیل ذوب سریع موجب سفید پوش شدن زمین نمی گردد.

1-6- مطالعات پیشینونتایج آن

از اولین مطالعاتی که بر روی زون طارم انجام شده، گزارش شماره 13سازمان زمین شناسی می باشد (بازین و هوبنر1، 1969) که کانسارهای مس منطقه طارم را متعلق به زمان پالئوژن پایانی و میوسن آغازین نسبت داده است. (بربریان2، 1981) زون طارم را از نظر محیط تکتونو-ماگمایی به قوس کمانی حاشیه فعال قاره مرتبط کرده است. درباره محیط ژئودینامیکی زون البرز- آذربایجان، مدل حاشیه فعال قاره بر پایه فرورانش نئوتتیس به زیر خرده قاره البرز و در نهایت تصادمی به شکل قوس- قاره در نظر گرفته شده است(علوی3، 1996). (حسینی4، 1997) آلونیت زایی در سنگ های آرژیلیتی مناطق ولکانیکی و ارتباط آلتراسیون آلونیتی با سنگ های آذرین منطقه و نیز جنبه اقتصادی آلونیت را مورد بررسی قرار داده است.

(رحمانی، 1383) با مطالعه کانسارهای آهن –آپاتیت زون طارم و ارائه شواهدی همچون عدم امتزاج دو مایع سیلیکاتی و اکسید آهن، منشاء آن­ها را ماگمایی معرفی کرد. (پیروان، 1384)ضمن بررسی ترکیب شیمیایی توده های نفوذی رخنمون یافته در زون طارم، حضور محفظه ماگمایی واحد را منشاء این توده ها دانسته است. (آسیابانها، 1387) زون طارم را از نظر جایگاه تکتونیکی، کمان قاره ای مرتبط با تصادم می داند. (تقی­پور، مکی­زاده، 1388)، با مطالعه خاستگاه دگرسانی های گرمابی با استفاده از ایزوتوپ­های پایدار اکسیژن و دوتریوم در آلونیت های منطقه تاکستان(زون طارم سفلی)نمونه ها را در موقعیت آلونیت هایی با منشاء ماگمایی نشان دادند. (ابراهیمی و همکاران، 1388) در مقاله خود با عنوان پتانسیل عناصر فلزی ( به ویژه طلا و مس) در مطالعه موردی زاجکان، طارم سه محدوده امید بخش جهت اکتشاف را معرفی کرده است. همچنین مطالعات پراکنده ای در قالب پایان نامه ارشد صورت گرفته که اغلب سازند کرج و یا توده های نفوذی رخنمون یافته را از دیدگاه چینه شناختی و پترولوژیکی مورد بحث قرار داده اند.





پردازش و تحلیل داده های ژئوشیمیایی ورقه 1:25000 مشکین شهر به روش های آمار سنتی و فرکتال برای تعیین حد آستانه بی هنجاری ها

پردازش و تحلیل داده های ژئوشیمیایی ورقه 1:25000 مشکین شهر به روش های آمار سنتی و فرکتال برای تعیین حد آستانه بی هنجاری ها

پردازش و تحلیل داده های ژئوشیمیایی ورقه 1:25000 مشکین شهر به روش های آمار سنتی و فرکتال برای تعیین حد آستانه بی هنجاری ها

چکیده

ناحیـه‌ی مورد مطالـعه در برگه‌ی 1:100000 مشگیـن‌شهـر با طول خاوری °48- َ30 °47 و عـرض شمـالی َ30 °38-°38 در استان اردبیل به فاصله‌ 12 کیلومتری جنوب غربی شهرستان مشگین‌شهر و 5/1 کیلومتری جنوب غرب آغ‌بولاغ واقع شده است. به لحاظ زمین شناسی در این محدوده واحدهای ولکانیکی با ترکیب آندزیت تا تراکی آندزیت، واحد‌های نفوذی با ترکیب مونزونیت، کوارتز مونزونیت و واحدهای کواترنر حضور دارند. شبکه‌ی نمونه‌برداری با چگالی 6 نمونه در هر کیلومترمربع برای رسوبات آبراهه­ای طراحی و در نهایت 515 نمونه رسوب آبراهه‌ای برداشت شد.

داده‌های رسوبات آبراهه‌ای به روش­های آمار کلاسیک و همچنین روش فرکتالی عیار-مساحت مورد پردازش قرار گرفت و سپس مقادیر بالای و ابعاد بالای فرکتال به عنوان مقادیر آنومال برای6 عنصر استخراج و نقشه‌های عناصر رسم گردیدند. مقایسه دو روش کلاسیک و فرکتال، نشان از آن دارد که در روش فرکتال به علت شدت بخشی به هاله ها، جدایش مقدار زمینه و حد آستانه و همچنین آنومالی با دقت بیشتری صورت گرفته و حوضه آبریز مربوط به پایین دست هر نمونه نیز متاثر از نقاط نمونه برداری می باشد. درنهایت پس از تلفیق مناطق آنومال رسوبات آبراهه‌ای 11 محدوده جهت کنترل آنومالی مشخص گردید.

در مرحله‌ی کنترل آنومالی وجود آغشتگی‌های سطحی مالاکیت به صورت وسیع در جنوب و جنوب غرب با حضور 7 نمونه‌ بالایppb 50طلا و 18 نمونه بالایppm 200 مس باعث گردید که دو محدوده‌ی امیدبخش با مجموع مساحت تقریبی 33/28 کیلومترمربع جهت ادامه عملیات اکتشافی در منطقه پیشنهاد گردد.

کلمات کلیدی: مشگین شهر، رسوبات آبراهه­ای، روش فرکتال، آمار کلاسیک، آنومالی.

 فهرست مطالب:

 عنوان.... صفحه

فصل اول:کلیات تحقیق

1-1-بیان مسئله2

1-2-ضرورت انجام تحقیق3

1-3-اهداف تحقیق3

1-4- فرضیه ها4

1-5- متغیرها4

1-6- تعریف اصطلاحات4

1-7- مراحل اجرای تحقیق5

 فصل دوم:مبانی نظری و پیشینه تحقیق

2-1-مقدمه7

2-2-تاریخچه مطالعات پیشین انجام شده در منطقه11

2-3-موقعیت جغرافیایی، راههای دسترسی، آب و هوای منطقه12

2-4-توپوگرافی و مورفولوژی محدوده15

2-4-1- مناطق نیمه‌هموارتاپست15

2-4-2- مناطق مرتفع و صخره‌ساز15

2-5-زمین شناسی و متالوژنی منطقه ای15

2-5-1-زمین شناسی منطقه15

2-5-2-متالوژنی منطقه17

2-6-زمین شناسی محدوده18

2-7-زمین ساخت22

2-8-ماگماتیسم23

 

فصل سوم:مواد و روشها

3-1-مقدمه26

3-2-روش تحقیق27

 

فصل چهارم:نتایج

4-1- طراحی شبکه نمونه‌برداری30

4-2- نحوه‌ی آماده‌سازی نمونه‌های ژئوشیمیایی31

4-3- تجزیه و تحلیل دقت و صحت داده‌ها32

4-4- پردازش‌های آماری37

4-4-1- فایل‌بندی داده‌های خام37

4-4-2- پردازش داده‌های خارج از حدود سنسورد38

4-4-3- حذف مقادیر خارج از رده40

4-4-4- بررسی آماری تک‌متغیره عناصر41

4-4-4-1- نرمال‌سازی داده‌ها41

4-4-4-2- رسم هیستوگرام عناصر44

4-5- روش‌های آماری چند متغیره47

4-5-1- ضرایب همبستگی47

4-5-3- آنالیز فاکتوری51

4-6- رسم نقشه‌ها و بررسی آنها53

4-6-1- نقشه طلا (Au)53

4-6-2- نقشه نقره (Ag)56

4-6-3- نقشه مس (Cu)58

4-6-4- نقشه مولیبدن (Mo)60

4-6-5- نقشه آنتیموان (Sb)62

4-6-6- نقشه روی (Zn)64

4-7-کنترل آنومالی ها66

4-8- معرفی نواحی آنومال67

4-8-1- محدوده‌ی شماره‌ی176

4-8-1-1- شرح آنومالی76

4-8-1-2- کنترل آنومالی77

4-8-2- محدوده‌ی شماره‌ی 293

4-8-2-1- شرح آنومالی93

4-8-2-2- کنترل آنومالی94

4-8-3- محدوده‌ی شماره‌ی 3110

4-8-3-1- شرح آنومالی110

4-8-3-2- کنترل آنومالی111

4-8-4- محدوده‌ی شماره‌ی 4112

4-8-4-1- شرح آنومالی112

4-8-4-2- کنترل آنومالی112

4-8-5- محدوده‌ی شماره‌ی 5114

4-8-5-1- شرح آنومالی114

4-8-5-2- کنترل آنومالی114

4-8-6- محدوده‌ی شماره‌ی 6120

4-8-6-1- شرح آنومالی120

4-8-6-2- کنترل آنومالی120

4-8-7- محدوده‌ی شماره‌ی 7125

4-8-7-1- شرح آنومالی125

4-8-7-2- کنترل آنومالی125

4-8-8- سایر آنومالی‌ها127

4-8-8-1- شرح آنومالی‌ها127

4-8-8-1-1- محدوده‌ی شماره‌ی 8127

4-8-8-1-2- محدوده‌ی شماره‌ی 9127

4-8-8-1-3- محدوده‌ی شماره‌ی 10128

4-8-8-1-4- محدوده‌ی شماره‌ی 11128

4-8-8-2- کنترل آنومالی‌ها128

4-9- معرفی مناطق امید بخش و پتانسیل‌دار جهت ادامه‌ی اکتشاف129

4-9-1- محدوده‌ی شماره ی 1131

4-9-2- محدوده‌ی شماره‌ی 2135

4-10- ژنز کانسار138

 فصل پنجم:نتیجه گیری و پیشنهاد

5-1-نتیجه گیری141

5-2-پیشنهادات143

منابع:145

 فهرست شکل ها:

 عنوان............................................. صفحه

شکل 2-1- موقعیت جغرافیایی و راه‌های دسترسی به محدوده‌ی اکتشافی مشگین‌شهر13

شکل 2-2- چند ضلعی محدوده‌ی اکتشافی 1:25000 مشگین‌شهر14

شکل2-3- پهنه بندی زمین شناسی شمال آذربایجان وتکوین متالوژنی آن سرزمین(سامانی1381)18

شکل2-4- بخشی از نقشه زمین شناسی 1:100000 مشگین شهر19

شکل 4-1- نمودار کنترل خطا برخی عناصر به روش تامپسون- هوراث (2002)37

شکل 4-2- هیستوگرام‌های توزیع Au44

شکل 4-3- هیستوگرام‌های توزیعPb44

شکل 4-4- هیستوگرام‌های توزیع Ag44

شکل 4-5- هیستوگرام‌های توزیع Hg45

شکل 4-6- هیستوگرام‌های توزیع As45

شکل 4-7- هیستوگرام‌های توزیع Sb45

شکل 4-8- هیستوگرام‌های توزیع Mo45

شکل 4-9- هیستوگرام‌های توزیع Ba46

شکل 4-10- هیستوگرام‌های توزیع Cu46

شکل 4-11- هیستوگرام‌های توزیع Zn46

شکل4-12-نقشه ژئوشیمی عنصر طلا بر اساس آمار کلاسیک برای بخش مینرالیزه محدوده54

شکل4-13-نقشه ژئوشیمی عنصر طلا بر اساس روش فرکتال برای بخش مینرالیزه محدوده55

شکل4-14-نقشه ژئوشیمی عنصر نقره بر اساس آمار کلاسیک برای بخش مینرالیزه محدوده56

شکل4-15-نقشه ژئوشیمی عنصر نقره بر اساس روش فرکتال برای بخش مینرالیزه محدوده57

شکل4-16-نقشه ژئوشیمی عنصر مس بر اساس آمار کلاسیک برای بخش مینرالیزه محدوده58

شکل4-17-نقشه ژئوشیمی عنصر مس بر اساس روش فرکتال برای بخش مینرالیزه محدوده59

شکل4-18-نقشه ژئوشیمی عنصر مولیبدن بر اساس آمار کلاسیک برای بخش مینرالیزه محدوده60

شکل4-19-نقشه ژئوشیمی عنصر مولیبدن بر اساس روش فرکتال برای بخش مینرالیزه محدوده61

شکل4-20-نقشه ژئوشیمی عنصر روی بر اساس آمار کلاسیک برای بخش مینرالیزه محدوده62

شکل4-21-نقشه ژئوشیمی عنصر آنتیموان بر اساس روش فرکتال برای بخش مینرالیزه محدوده63

شکل4-22-نقشه ژئوشیمی عنصر روی بر اساس آمار کلاسیک برای بخش مینرالیزه محدوده64

شکل4-23-نقشه ژئوشیمی عنصر روی بر اساس روش فرکتال برای بخش مینرالیزه محدوده65

شکل 4-24- نمایی از یک آندزیت شدیداً پروپیلیتی شده با رگچه‌های سیلیس که لیمونیتی شدن در آن فراوان دیده می‌شود. نمونه‌ی MP-2 از این مکان برداشت شد.77

شکل 4-25- نمایی از زوایای مختلف بخش سیلیسی-کلسیتی شده آندزیت که نمونه‌ی MP-4 از آن برداشت شده است.78

شکل 4-26- نمایی از رگه‌ای سیلیسی با ضخامت حدود 5 سانتیمتر که نمونه‌ی Mp-5 از آن برداشت گردیده است. در رگه آثار اکسید آهن دیده می‌شود.79

شکل 4-27- نمایی از رگچه‌های سیلیسی حاوی رگچه‌های اکسید آهن که نمونه‌ی MP-6 از این محل برداشت گردید.80

شکل 4-28- نمایی از آندزیت شدیداً برشی شده در زوایای مختلف که نمونه‌ی MP-7 از این مکان برداشت گردید.81

شکل 4-29- نمایی از یک رخنمون آرژیلیتی با اکسید آهن فراوان که نمونه‌ی MA-2 از این مکان برداشت گردیده است.................. 82

شکل 4-30- نمایی از رخنمون بزرگ گابرو- دیوریتی (؟) که نمونه‌ی MA-3 از آن برداشت شده است................................ 84

شکل 4-31- نمایی از یک زون آرژیلیتی بزرگ که در سطح به رنگ خاکستری به همراه مخلوط اکسید آهن مشاهده می‌شود. به نظر می‌رسد رخنمون بزرگ از جنس دیوریت باشد که سیلیسی شده و نمونه‌ی MA-4 از این رخنمون برداشت گردیده است . دید به سمت غرب.................. 85

شکل 4-32- نمایی از یک زون آلتره آرژیلیتی با اکسید آهن فراوان که نمونه‌ی MA-5 از این محل گرفته شده است. .............. 85

شکل 4-33- نمایی از یک رگه‌ اکسیدآهن و آرژیلیت دریک سنگ بازالتی به اندازه کوچک حدود2 متر که نمونه‌ی MA-6 از آن برداشت گردیده است..................................................... 86

شکل 4-34- نمایی از یک زون آرژیلیتی همراه با اکسیدآهن که نمونه‌ی MA-7 از این مکان برداشت شده است..................... 86

شکل 4-35- نمایی از یک واحد نفوذی کربناته در زوایای مختلف که دارای لیمونیت فراوان به همراه رگچه‌های سیلیسی- آهنی می‌باشد. نمونه‌ی Mgh-4 از این محل برداشت گردید. شکل سمت چپ دید به سمت شمال88

شکل 4-36- نمایی از نمونه‌ی Mgh-7 که از یک مجموعه‌ی به شدت آرژیلیتی برداشت شده است و در آن مالاکیت و رگچه‌های کوچکی از سیلیس و اکسیدهای آهن و لیمونیت مشاهده می‌شود.......................... 90

شکل 4-37- نمایی از زون آلتره گسلی با دید جنوب‌شرق را نشان می‌دهد که نمونه‌ی Mgh-10-T وMgh-11-X از این مکان برداشت گردیده است. 92

شکل 4-38- نمایی از آندزیت شدیداً آلتره که نمونه‌ی MP-8 از آن برداشت گردیده است.......................................... 95

شکل4-39-رگچه‌های دارای اکسید آهن در داخل یک سیستم آلتراسیونی شدید که نمونه‌ی MP-11 از این مکان برداشت گردید64

شکل 4-40- لکه‌های درشتی از کریستال‌ کالکوسیت در نمونه‌ی Mp-18-P 98

شکل 4-41- کریستال‌ کالکوسیت همراه با اکسولوشن بورنیت در نمونه‌ی Mp-18-P.............................................. 98

شکل 4-42- کریستال‌ مالاکیت و هماتیت به مقدار کم و محدود در حفرات سنگ در برگیرنده‌ در نمونه‌ی Mp-18-P........................ 98

شکل 4-43- کریستال‌های کوچک کوولیت به مقدارکم و محدود در نمونه‌ی Mp-18-P................................................. 98

شکل 4-44- نمایی از مالاکیت‌های موجود در داخل آندزیت که نمونه‌ی MP-19 از آن گرفته شده است. ............................ 99

شکل 4-45- نمایی از یک رخنمون تماماً سیلیسی شیری رنگ که نمونه‌ی MP-20 از آن برداشت گردیده است......................... 99

تصویر 4-46- کریستال‌های باریک و کشیده الیژیست به طول 100-3 میکرون که به صورت منفرد و تجمع چندین کریستال در نمونه‌ی MA-9-P102

تصویر 4-47- کریستال‌های اتومورف منیتیت که طبق فرآیند آلتراسیون سوپرژن در حال آلتره شدن به کانی هماتیت هستند در نمونه‌ی MA-9-P102

تصویر 4-48- کریستال‌های اتومورف و ساب اتومورف منیتیت که طبق فرآیند سوپرژن در حال آلتراسیون به کانی هماتیت هستند، در نمونه‌ی MA-11-P................................................... 103

تصویر 4-49- کریستال‌های کوچک روتیل به صورت باریک و کشیده ، در نمونه‌ی MA-11-P............................................. 103

شکل 4-50- نمایی از یک پچ سیلیسی بزرگ در سطح که به طور پراکنده در آن اکسید آهن مشاهده می‌شود و نمونه‌ی MA-18 از آن برداشت گردید.104

شکل 4-51- نمایی از یک آندزیت که نمونه‌ی MA-19 از آن برداشت شده و در سطح و داخلش به مقدار فراوانی مالاکیت مشاهده می‌شود.105

تصویر 4-52- نمایی از یک دایک آپلیتی (؟) به قطر نیم متر و طول 30 متر که نمونه‌ی MA-21 از آن برداشت شده است.......... 106

تصویر 4-53- دانه‌های کریستال منیتیت به شکل گزنومورف که به شدت به کانی هماتیت آلتره شده در نمونه‌ی MA-22.............. 107

تصویر 4-54- تجمع چند کریستال بسیار درشت پیریت در نمونه‌ی MA-22 که تحت فرآیند آلتراسیون سوپرژن به اکسیدهای آبدار و ثانویه آهن آلتره شده است............................................ 107

شکل 4-55- نمایی از کانی سازی مالاکیت در آندزیت‌های مگاپورفیری که نمونه‌ی Mgh-18 از آن برداشت گردید.................... 109

شکل 4-56- نمایی از واحد آندزیت پورفیری کواترنری که نمونه‌ی Mgh-20 از داخل یک رگه درون این واحد برداشت گردیده است. دید به سمت شمال................................................... 113

شکل 4-57- نمایی از یک دایک در داخل آندزیت-تراکیت‌ها که نمونه‌ی MP-30 از آن برداشت گردید.............................. 115

شکل 4-57- نمایی از یک سینیت (؟) که درون یک آندزیت-تراکیت قرار گرفته و نمونه‌ی Mp-31 از آن برداشت گردیده است....... 116

شکل 4-58- نمایی دیگر از کنتاکت واحد تراکیتی – آندزیتی با سینیت................................................... 116

شکل 4-59- نمایی‌ از یک پچ با ترکیب متفاوت از سنگ درونگیر (تراکیت) که نمونه‌ی Mp-33 از آن برداشت شده است. ............. 117

تصویر 4-60- کریستال‌های درشت و کاملاٌ اتومورف پیریت در نمونه‌ی Mp-35-P که در اثر فرآیند آلتراسیون سوپرژن به شدت به اکسیدهای آبدار و ثانویه آهن آلتره شده‌اند. .......................... 118

تصویر 4-61- کریستال‌های کوچک منیتیت در نمونه‌ی Mp-35-P که در جهات سطوح کریستالوگرافی آلتراسیون ضعیفی را به کانی هماتیت نشان می‌دهند............................................. 118

شکل 4-62- نمایی از یک زون آلتره شده کنار جاده که نمونه‌ی MA-14 از آن برداشت شد.122

شکل 4-63- نمایی‌ از یک دایک احتمالاً گرانیتی سیلیسی شده شدید همراه با اکسید آهن که نمونه‌ی MA-16 از آن برداشت گردید.123

شکل 4-64- نمایی از زون به شدت گسلی و لیمونیتی-کربناتی که نمونه‌ی Mgh-16 از این مکان برداشت شده است. دید به سمت شرق124

 فهرست جدول ها:

 عنوان............................................. صفحه

جدول 2-1- مختصات جغرافیایی چندضلعی اکتشافی مشگین شهر13

جدول 4-1- عناصر آنالیز شده به همراه حد تشخیص دستگاه32

جدول 4-2- نمونه‌های تکراری و کدهای محرمانه آن برای تعیین خطای آنالیز34

جدول 4-3- مقادیر خطای به دست آمده برای هر عنصر با استفاده از جفت نمونه های تکراری34

جدول 4-4- تعداد و مقدار جانشینی داده‌های سنسورد39

جدول 4-5- تعداد داده‌های خارج از رده و مقادیر جانشین شده‌ی آنها در برگه‌ی مشگین‌شهر41

جدول 4-6- پارامترهای آماری توزیع عناصر در حالت خام، پس از حذف مقادیر خارج از رده، پس از تبدیل شدگی لگاریتمی و پس از تبدیل لگاریتمی داده‌های خارج از رده ...................... 43

جدول 4-7- نتایج آنالیز همبستگی ناپارامتری اسپیرمن (براساس داده های خام)............................................ 49

جدول 4-8- نتایج آنالیز همبستگی پارامتری پیرسون (براساس داده‌های نرمال شده).......................................... 50

جدول 4- 9- پارامترهای گزارش شده در هنگام پردازش عاملی مقدار KMO برای رسوبات آبراهه‌ای51

جدول 4-10- نتیجه آنالیز فاکتوری بر روی 25 عنصر مهم از داده‌های محدودهی مشگین‌شهر52

جدول 4-11- نمونه‌های آنومال (رسوب آبراهه‌ای) به همراه عناصری که درآن نمونه‌ها به طور آنومال مشخص شده‌اند.69

جدول 4-12- مختصات نمونه‌های برداشتی سنگی در مرحله‌ی کنترل آنومالی75

جدول 4-13- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 176

جدول 4-14- نتیجه‌ی آنالیز برخی نمونه‌های محدوده‌ی شماره‌ی 1 در مرحله‌ی کنترل آنومالی82

جدول 4-15- نتیجه‌ی آنالیز برخی دیگر از نمونه‌های محدوده‌ی شماره‌ی 1 در مرحله‌ی کنترل آنومالی87

جدول 4-16- نتیجه‌ی آنالیز XRD نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 187

جدول 4-17- نتیجه‌ی آنالیز XRD نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 192

جدول 4-18- نتیجه‌ی آنالیز سایر نمونه‌های محدوده‌ی شماره‌ی 1 در مرحله‌ی کنترل آنومالی93

جدول 4-19- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 294

جدول 4-20- نتیجه‌ی آنالیز XRD نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 295

جدول 4-21- نتیجه‌ی آنالیز XRD نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی296

جدول 4-22- نتیجه‌ی آنالیز برخی از نمونه‌های محدوده‌ی شماره‌ی 2 در مرحله‌ی کنترل آنومالی101

جدول 4-23- نتیجه‌ی آنالیز برخی دیگر از نمونه‌های محدوده‌ی شماره‌ی 2 در مرحله‌ی کنترل آنومالی108

جدول 4-24- نتیجه‌ی آنالیز سایر نمونه‌های محدوده‌ی شماره‌ی2 در مرحله‌ی کنترل آنومالی110

جدول 4-25- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 3111

جدول 4-26- نتایج آنالیز سه نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 3 در مرحله‌ی کنترل آنومالی112

جدول 4-27- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی4112

جدول 4-28- نتیجه‌ی آنالیز نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 4 در مرحله‌ی کنترل آنومالی113

جدول 4-29- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 5114

جدول 4-30- نتیجه‌ی آنالیز نمونه‌های برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 5 در مرحله‌ی کنترل آنومالی119

جدول 4-31- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 6120

جدول 4-32- نتیجه‌ی آنالیز XRD نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 6121

جدول 4-33- نتیجه‌ی آنالیز XRD نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 6122

جدول 4-34- نتیجه‌ی آنالیز نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 6 در مرحله‌ی کنترل آنومالی124

جدول 4-35- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 7125

جدول 4-36- نتیجه‌ی آنالیز نمونه‌ی برداشتی از محدوده‌ی شماره‌ی 7 در مرحله‌ی کنترل آنومالی126

جدول 4-37- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 8127

جدول 4-38- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 9127

جدول 4-39- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 10128

جدول 4-40- نقاط آنومال در محدوده‌ی شماره‌ی 11128

جدول 4-41- مختصات منطقه‌ی امیدبخش در برگه‌ی مشگین‌شهر130

جدول 4-42- نتایج آنالیز عناصر مهم نمونه‌های آبراهه‌ای آنومال موجود در محدوده‌ی شماره‌ی 1131

جدول 4-43- نتایج آنالیز عناصر مهم نمونه‌های سنگی برداشت شده در مرحله‌ی کنترل انومالی در محدوده‌ی شماره‌ی 1133

جدول 4-44- نتایج آنالیز عناصر مهم نمونه‌های آبراهه‌ای آنومال موجود در محدوده‌ی شماره‌ی 2135

جدول 4-45- نتایج آنالیز عناصر مهم نمونه‌های سنگی برداشت شده در مرحله‌ی کنترل آنومالی در محدوده‌ی شماره‌ی 2136

فصل اول:

کلیات تحقیق

 1-1-بیان مسئله

به طور کلی هدف از پروژه‌های ژئوشیمیایی ارزیابی درجه‌ی اعتبار ناهنجاری‌های ژئوشیمیایی با پردازش‌های ژئوشیمیایی، به همراه مطالعات کانی‌ شناسی، دورسنجی، ژئوفیزیک هوایی و ... می‌باشد که در نهایت مناطق امیدبخش برای ادامه‌ی عملیات زمین شناسی و اکتشافی در مقیاس 1:5000 پیشنهاد می‌گردند. روش‌های ژئوشیمیایی در شناسایی و اکتشاف کانسارهای مس، سرب، روی، مولیبدن، طلا، آرسنیک، آنتیموان، نقره، تنگستن و ... که هاله‌های ژئوشیمیایی وسیعی را تشکیل می‌دهند، بسیار مفید می‌باشند. ورقه‌ی مشگین شهر بر پایه‌ی مطالعات ژئوشیمیایی و کانی سنگین 1:100.000 یکی از مهم‌ترین نواحی مورد مطالعه در زون ارسباران است. در این راستا مجموع نتایج به دست آمده از این پارامترها در مطالعات 1:100.000 باعث انتخاب این برگه برای مطالعات مس و طلا شدکه مطالعه جنوب برگه‌ی 1:25000 مشگین‌شهر و شمال برگه‌ی 1:25000رازلیق جهت اکتشاف مس و طلا در دستور کار قرار گرفت.

در هر منطقه اکتشافی کاربرد متد ایده آل جهت پردازش داده های ژئوشیمیایی و تهیه نقشه­های دقیق­تر نیازمند روش­های مناسب جهت بهینه­سازی پروژه­های ژئوشیمیایی و ثبت آنومالی­های واقعی است تا نهایتاً با معرفی روش بهینه، تفکیک زون­ها وثبت دقیق­تر آن­ها میسرگردد. جهت شناسایی زون­های کانی زایی که در سطح زمین خیلی کوچک دیده می شوند و نمی توان آن­ها را به آسانی ثبت کرد بایستی به هاله­ها شدت بخشید.

روش‌های متداول در کاوش‌های ژئوشیمیایی 1:25000 شامل روش ژئوشیمایی خاک، رسوب رودخانه‌ای، سنگ، آب، گیاه و ... است که هر کدام از این روش‌ها با توجه به شرایط آب و هوایی، جغرافیایی، توپوگرافی، زمین‌شناسی، پوشش گیاهی، عناصر مورد اکتشاف و غیره انتخاب می‌گردد که با توجه به امکانات آماده سازی و تجزیه نمونه‌ها از ژئوشیمی رسوبات آبراهه‌ای بهره گرفته شد.

1-2-ضرورت انجام تحقیق

جدایش آنومالی از زمینه یکی از مهم ترین و کلیدی ترین مراحل در اکتشافات ژئوشیمیایی می­باشد. روش­های مختلفی برای جداسازی و تشخیص مناطق آنومال از زمینه وجود دارد که از روش­های آماری ساده (براساس پارامترهای آماری تابع توزیع) تا روش­های پیچیده فرکتالی (براساس ساختار فضایی داده ها) تغییر می­کنند. هندسه فرکتال در چند دهه اخیر با گسترش روز افزون در علوم و فنون مختلف جنبه­های کاربردی خود را به نحو احسن اثبات کرده است. یکی از کاربردهای عمده هندسه فرکتال در تخمین حد آستانه ای و در نتیجه جداسازی جامعه آنومالی از زمینه براساس اختلاف بعد فرکتال آن­ها می­باشد. وجود آنومالی­های ژئوشیمیایی در یک منطقه باعث افزایش بعد فرکتال متغیرهای ژئوشیمیایی در آن منطقه می­شود. براین اساس می­توان وجود یا عدم وجود آنومالی را به سادگی شناسایی کرد.

در استفاده از تمامی مدل سازی­های فرکتالی برای جدایش ناهنجاری­ها از زمینه، فرض کلی بر این اساس استوار است که توزیع کانی­سازی و ناهنجاری­های دارای بعد فرکتالی متفاوتی نسبت به زمینه می­باشد. به همین دلیل چنانچه یک یا چند روند کانی سازی در منطقه موجود باشد، این فرض در بررسی بعد فرکتال الگوی پراکندگی عناصر خود را نشان می­دهد. مدل عیار- مساحت علاوه بر تعیین ناهنجاری­های ژئوشیمیایی، در نمایش ارتباط بین نتایج بدست آمده از اطلاعات زمین شناسی، ژئوشیمیایی و کانی شناسی نیز کاربرد دارد. همچنین مهمترین قابلیت آن نیز کاربرد آسان مدل عیار- مساحت،به عنوان ابزاری قدرتمند، در محاسبه­ی کمی حدود آستانه­ی ناهنجاری­ها است.

1-3-اهداف تحقیق

هدف از بررسی‌های مقدماتی، ارزیابی پتانسیل کانساری ناحیه‌ای با وسعت صدها تا ده‌ها کیلومتر مربع که سیمای زمین‌شناسی و ژئوفیزیکی خاص دارد و براساس شواهد ظاهری برای کانی‌سازی مناسب به نظر می‌رسد، است.