یِاهو مارکت

تاثیرفرهنگ سیاسی شیعه برسبک زندگی سیاسی ایرانی...

فصل اول:

کلیات تحقیق

مقدمه

در جامعه ما که دین فرهنگ ساز اسلام با فرهنگ ملی ایرانی اشتراکات فراوانی دارد، فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی در شکل گیری و شکوفایی تمدّن ایرانی - اسلامی ایفا کرده است. فرهنگ غنی و انسان ساز تشیع در طول تاریخ عامل هویت بخشی و مقاومت پذیری و مولّد نوعی جریان سازی تمدن گونه بوده و هم اکنون نیز جامعه اسلامی ما متأثر از این فرهنگ است و تحت تاثیر آن بنای تجدید تمدن باشکوه اسلامی را گذاشته است. بدین جهت نیاز داریم به طور دائمی این فرهنگ را رصد کنیم و با شناخت هر چه بیشتر این فرهنگ و شناساندن آن به نسل جدید همچنان با افتخار زندگی کنیم.

سنت های شیعی برخواسته از اسلام محملی هوشمندانه از ظهور فرهنگ ایرانی در قالب های مذهبی بوده است. سنت اعتراض همیشگی علیه حکومت های جبّار وقت، سنت شهادت و جاودانگی روح و خاطره فدائیان مبارز علیه کفر و عمال استبداد و سنت عزاداری برای زنده نگه داشتن قیام امام حسین(ع) در عاشورا و کربلا و دیگر سنت ها، همه عناصر پر قدرتی از بعد سیاسی- اجتماعی برای افشاگری، اعتراض و مبارزه در برابر قدرتمندان فاسد بوده است(کاظمی، 1376، ص128).

این سنت ها که به شیوه های بسیار سنجیده ای خلق و خوی ملی خاص ایرانیان را با اصول و رویه های اسلامی تلفیق می کرد، واجد آثار بسیار گسترده و عظیمی در تاریخ گذشته و معاصر ایران بوده است. انقلاب مشروطیت را باید یکی از دست آوردهای عمده همین پدیده به حساب آورد(همان، ص129).

شاید اغراق نباشد که تقریباً تمام اعتراض های کوبنده و تعیین کننده سیاسی که در دوران معاصر علیه قدرت سیاسی حاکم انجام شد، ریشه در سنت های برگرفته از تلفیق ملی گرایی ایرانی با اسلام داشته است. اوج این رویارویی را می توان در وقوع انقلاب سال 1357 ایران دید که به رهبری مرجع شیعیان امام خمینی(ره)، منجر به سقوط دودمان پهلوی شد. غرض ما در اینجا تاریخ نگاری نیست، بلکه اشاره به عناصر پویایی از فرهنگ و سنت های گذشته است که تاریخ این مرز و بوم و ملت آن را رقم زده است. مردم ایران هنوز با این سنت ها زندگی می کنند و به صورت بالقوه توان بروز آن ها را در رفتار و کردار خود دارند. البته مشروط بر این که متولیان فرهنگ جامعه به شیوه ای غیرمستقیم آن ها را زنده نگاه داشته و به ارزش های سازنده آن بها دهند(همان).

انقلاب اسلامی به دنبال یک تغییر اساسی و بنیادین در جامعه ایران بود. پس از آن که روحانیون به اقتدار سیاسی دست یافتند؛ نظام سیاسی، حیات اجتماعی، فرهنگ و اعتقادات مردم تغییر یافت. جمهوری اسلامی در کنار امور سیاسی و اجتماعی، کنترل امور فرهنگی را نیز در دست گرفت و در پی بنیان گذاری یک فرهنگ سیاسی- اسلامی بود. از این رو انقلاب اسلامی مفاهیم جدیدی نظیر طاغوتی، مستضعفین و شهادت را معرفی کرد(فارسون و مشایخی، 1379، ص33).

با این وجود در می یابیم که، تکامل معنوی و اجتماعی کشور ایران با مفاهیم سیاسی- اجتماعی و مذهب، پیوند ناگسستنی دارد. بنابراین، پژوهنده حیات معنوی ایران باید با ژرف بینی در پی یافتن علل و ریشه های آن برآید؛ زیرا تحولات تاریخی دین و مذهب، به ویژه شعبه مهم آن یعنی تشیع، تاریخ سیاسی این سرزمین را شکل می دهد. مخالفت ایرانیان با دستگاه های دولتی بعد از پایان قرن اول هجری آغاز شد که به ویژه در قالب نهضت های شیعی مذهب صورت می گرفت(ولی زاده، 1390، ص58).

در سال های اخیر نیز برای نخستین بار در ایران سندی با نام «مؤلفه های هویت ملی ایرانیان» تنظیم شده است که بیانگر عناصر هویت ایرانی است. این سند که برای اولین بار از جانب شورای فرهنگ عمومی منتشر شد، عناصر و وجوه هویت ملی ایرانیان را در هفت مؤلفه ذیل دسته بندی کرده است: 1- روح معنویت، تعبد و توحید 2- اسلام مبتنی بر عرفان و مودت اهل بیت(ع) 3- ولایت مداری 4- زبان و خط پارسی 5- تمدن و تاریخ ایران 6- مهدویت، انتظار ورسالت تاریخی ایرانیان. از مؤلفه های سند هویت ملی ایرانیان چهار مؤلفه در قالب عناوین مختلف، اساسا حول موضوع دین و خصوصا دین اسلام و به ویژه تشیع قرار دارد(قاسمی، 1389، ص163).

سیری در مجموعه تفکرات و اندیشه های ایرانیان درباره سبک زندگی، خود روشن کننده این واقعیت است که خدامحوری، اخلاق و معنویت در کنار علم و دانش و سیاست، از مؤلفه های اساسی و بنیادی تمدن ایرانی-اسلامی است و دین مبین اسلام، همه مظاهر تمدن و فرهنگ را یک جا در بر دارد. در جامعه ما که فرهنگ ساز اسلام با فرهنگ ملی ایرانی اشتراکات فراوانی دارد، فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی در شکل گیری سبک زندگی سیاسی ایرانی ایفا کرده است. این حقیقت را به خوبی می توان از ارزش ها، معتقدات، اخلاق و آداب و رسوم، رفتارهای اخلاقی و حرکت های احساسی و عاطفی، همزیستی ایرانیان با پیروان دیگر ادیان و ملل به خوبی استنباط کرد. حرکت های اجتماعی، انقلاب ها و نهضت های سیاسی و محتوای این نهضتها از شعارها، سخنرانی‏ها و بیانیه‏های انقلابیون و رهبران این حرکت ها نیز نشان دهنده این معناست. فرهنگ سیاسی شیعه بر سبک زندگی سیاسی ایرانی تأثیر مستقیم داشته است. با عنایت به اینکه سبک زندگی سیاسی ایرانی به نحوی دارای یک صبغه فکری و معرفتی است؛ مروری بر رویدادهای سیاسی ایران اسلامی ما را به این نتیجه می رساند که فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی بر سبک زندگی سیاسی ایرانی داشته است. بر این مبنا؛ سبک زندگی جهادی و انقلابی، استکبارستیزی، اتحاد و همبستگی، عدالتخواهی، روحیه ایثار و شهادت طلبی و .... در ایران اسلامی مشاهده می شود.

الف) بیان مسئله

سیری در مجموعه تفکرات و اندیشه های ایرانیان درباره سبک زندگی، خود روشن کننده این واقعیت است که خدامحوری، اخلاق و معنویت در کنار علم و دانش و سیاست، از مؤلفه های اساسی و بنیادی تمدن ایرانی-اسلامی است و دین مبین اسلام، همه مظاهر تمدن و فرهنگ را یک جا در بر دارد. در جامعه ما که فرهنگ ساز اسلام با فرهنگ ملی ایرانی اشتراکات فراوانی دارد، فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی در شکل گیری سبک زندگی سیاسی ایرانی ایفا کرده است. این حقیقت را به خوبی می توان از ارزش ها، معتقدات، اخلاق و آداب و رسوم، رفتارهای اخلاقی و حرکت های احساسی و عاطفی، همزیستی ایرانیان با پیروان دیگر ادیان و ملل به خوبی استنباط کرد. حرکت های اجتماعی، انقلاب ها و نهضت های سیاسی و محتوای این نهضتها از شعارها، سخنرانی‏ها و بیانیه‏های انقلابیون و رهبران این حرکت ها نیز نشان دهنده این معناست. فرهنگ سیاسی شیعه بر سبک زندگی سیاسی ایرانی تأثیر مستقیم داشته است. با عنایت به اینکه سبک زندگی سیاسی ایرانی به نحوی دارای یک صبغه فکری و معرفتی است؛ مروری بر رویدادهای سیاسی ایران اسلامی ما را به این نتیجه می رساند که فرهنگ سیاسی شیعه نقش به سزایی بر سبک زندگی سیاسی ایرانی داشته است. بر این مبنا؛ سبک زندگی جهادی و انقلابی، استکبارستیزی، اتحاد و همبستگی، عدالتخواهی، روحیه ایثار و شهادت طلبی و .... در ایران اسلامی مشاهده می شود و بهترین گواه آن این که عموم قیامهاى مقدس و آزادی بخش در بین مسلمانان تحت تاثیر فرهنگ سیاسی شیعه انجام گرفته است. همچنین پیروزی و حفظ و تداوم انقلاب اسلامی تحت تأثیر شدید ماهیت اسلام خواهى، اصلاح طلبى و ظلم ستیزى فرهنگ سیاسی شیعه قرار دارد. پس از پیروزى انقلاب نیز، جنگ تحمیلی هشت ساله که از سوی تمامی قدرت‏های جهانی پشتیبانی می‏شد، نتوانست این انقلاب مردمی و اسلامی را از پای درآورد؛ اگر تهدیدهای دشمنان اسلام، امپریالیسم تبلیغاتی، محاصره اقتصادی، کودتای نظامی و... هیچ‏کدام کوچک‏ترین خللی در عزم و اراده نظام اسلامی وارد نکرد، همه و همه به دلیل همان فرهنگ سیاسی شیعه است. تأثیر این فرهنگ بود که مردم ما در همه عرصه ها با جانبازی خود از ایران اسلامی دفاع کردند. و این فرهنگ موجب به وجود آمدن راه و رسم زندگی به شکل اسلامی شده است.

ب) سؤال های تحقیق:

سؤال اصلی

فرهنگ سیاسی شیعه چه تأثیری بر سبک زندگی سیاسی ایرانی دارد؟

سؤال های فرعی

1. فرهنگ سیاسی و سبک زندگی به طور کلی چه رابطه ای با هم دارند؟

2. بین ساختار سیاسی ـ اجتماعی و فرهنگ سیاسی چه رابطه ای وجود دارد؟

3. ساخت کلی فرهنگ سیاسی شیعه چیست و چگونه تبیین می ‌شود؟

4. رابطه بین فرهنگ سیاسی شیعه و سبک زندگی سیاسی ایرانی چگونه تبیین می شود؟

ج) فرضیه های تحقیق:

فرضیه اصلی

فرهنگ سیاسی شیعه بر سبک زندگی سیاسی ایرانی تأثیر مستقیم داشته است. شاخص های این تأثیر عبارتند از: سبک زندگی؛ «جهادی و انقلابی، استکبارستیزی، اتحاد و همبستگی، عدالتخواهی، روحیه ایثار و شهادت طلبی».

فرضیه های فرعی

در پاسخ به سؤال فرعی اول، فرضیه این است که فرهنگ سیاسی ، الگوهای سبک زندگی سیاسی را تعیین می‌کند. در پاسخ به پرسش دوم، فرضیه این است که بین ساختار سیاسی ـ اجتماعی و فرهنگ سیاسی رابطه تعامل و تفاعل وجود دارد، البته با تأکید بر نقش اساسی تر فرهنگ. درباره سؤال فرعی سوم، فرض پژوهش این است که فرهنگ سیاسی شیعه ضمن برخورداری از مبانی، اصول و عناصر نظری ثابت، قابلیت نسبی منعطف و سیالی دارد که در طول تاریخ، به اشکال مختلف در سبک زندگی سیاسی ایرانی ظهور کرده است. در پاسخ به سؤال نهایی نیز باید بگوییم که با استفاده از تعدادی از شاخص های معین، شامل عنصر رهبری، کانون های مذهبی و اصول نظری و نمادهای مذهبی، مقاطع و نقاط عطف حرکت ‌های سیاسی و انقلابی و موضع‌گیری به موقع و صحیح ناشی از هدایت ‌های رهبری در مقابله با دشمنان، حضور به موقع مردم در صحنه های سیاسی- اجتماعی نظیر نهضت ها، جنبش ها وانقلاب ها، رابطه بین سبک زندگی سیاسی ایرانی با فرهنگ سیاسی شیعه بررسی خواهد شد.

د) تعریف مفاهیم

1- فرهنگ سیاسی

فرهنگ از نظر دکتر فرزان سجودی، زبان شناس ایرانی، «نظامی است متشکل از باورها، اعتقادات، رفتارها و آنچه سبک و سیاق زندگی نامیده می شود و نیز بازتاب آن در آنچه تولید می گردد»(صالحی امیری، پیشین، ص37).فرهنگ از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر کنش ها و رفتارهای فردی و اجتماعی افراد می باشد و عموماً بعد سیاسی رفتار را نیز متأثر می سازد(نقیب زاده، 1380، ص20).

هنگامی که فرهنگ در کنار واژه های دیگری مانند سیاست و مدنیت قرار می گیرد، در واقع هدف بیان اشکال و آثار فرهنگ در عرصه سیاست و جامعه است و توجه به سیر تکاملی، تحرک و نقش سازنده و یا بازدارنده آن است. وقتی ما صحبت از فرهنگ سیاسی می کنیم، قصد ما تمرکز روی ابعاد و آثار و تجلیات فرهنگ در جامعه است. برای فرهنگ سیاسی تعاریف مختلفی آمده که به بعضی از آن‌ها اشاره می کنیم(کاظمی، 1376، ص36):

فرهنگ سیاسی یک جامعه عبارت است از مجموعه باورها، گرایش ها، بینش ها و ارزش ها، معیارها و عقایدی که در طول زمان شکل گرفته و تحت تأثیر وقایع، روندها و تجربیات تاریخی از نسلی به نسل دیگر منتقل می شود و در قالب آن، نهادها، رفتارها، ساختارها و کنش های سیاسی برای نیل به هدف های جامعه شکل می گیرد. همانطور که مشاهده می شود، فرهنگ سیاسی در یک جامعه متأثر از فرهنگ عمومی آن است. فرهنگ سیاسی هم اهداف کلان جامعه را در بر می گیرد و هم اسباب و سازکار به کار گرفته شده برای نیل به آن ها(همان).

از نظر آلموند «هر فرهنگ سیاسی توزیع خاصی از ایستارها، ارزش ها، احساسات، اطلاعات و مهارت‌های سیاسی است». در تعریف دیگری در مورد فرهنگ سیاسی گفته اند: «جنبه‌های خاصی از فرهنگ عمومی جامعه که به زندگی سیاسی نظر دارد و به مسائلی چون چگونه حکومت کردن و چگونگی حکومت می پردازد». سیدنی وربادر تعریف فرهنگ سیاسی می گوید: «فرهنگ سیاسی عبارت است از نظام باورهای تجربه پذیر، نهادها و ارزش هایی که پایه و مبنای کنش سیاسی است»(ابوطالبی، 1384، ص 11).

اگر فرهنگ را مجموعه ای از باورها و احساسات مشترک بدانیم، که از ویژگی معنوی، مادی، فکری و احساسی برخوردار است و یک گروه اجتماعی را از گروه های دیگر مشخص می کند، باید بگوییم که فرهنگ نه تنها هنر و ادبیات را در بر می گیرد، بلکه آیین های زندگی، حقوق اساسی نوع بشر، نظام های ارزشی، سنت ها و باورها را شامل می شود.

با این تعریف می توان گفت که فرهنگ سیاسی به عنوان بخشی از کل فرهنگ اجتماعی؛ مجموعه ای از نگرش ها، ارزش ها و هنجارها درباره سیاست و قدرت است که در طول زمان شکل گرفته و تحت تأثیر وقایع و تجربیات تاریخی از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است و در قالب آن ها نهادها، رفتارها، ساختارها و کنش های سیاسی برای نیل به اهداف اجتماعی به وجود آمده است(کاظمی، پیشین، ص36).

چارچوب فرهنگ سیاسی شامل جهت گیری ذهنی ملت ها و گروه های اجتماعی و افراد نسبت به سیاست می باشد که این جهت گیری های ذهنی بر الگوهای رفتارسیاسی آن ها تأثیر می گذارد. به بیان دیگر، فرهنگ سیاسی در جستجوی آن باورها و جهت گیری هایی است که مردم در شرایط خاص نسبت به امور سیاسی و اجتماعی خویش داشته و نیز مجموع الگوهایی که بر اساس آن عمل کرده و فرآیندهایی که امور را به پیش می برند و نه آن چیزهایی که حسب مدعای افراد، واقعاً وجود دارند(محمدرضا تاجیک، 1382، ص25-26).

آلموند فرهنگ سیاسی را الگوی ایستارها و ستمگریهای فردی نسبت به سیاست در میان اعضای یک نظام تعریف می کند. به عقیده بال، فرهنگ سیاسی ترکیب ایستارها، اعتقادات، شور و احساس و ارزش های جامعه مرتبط با نظام سیاسی و مسائل سیاسی است. سیدنی وربا براین نظر است که فرهنگ سیاسی از نظام اعتقادی تجربی، نمادهای معنی دار و ارزش هایی که معرف کیفیت انجام اقدام سیاسی اند، تشکیل می یابد. بیر و اولام عقیده دارند که جنبه های خاصی از فرهنگ عمومی جامعه به طور ویژه با چگونگی برخورد با حکومت و اینکه باید چه وظایفی را انجام دهد، ارتباط دارد. این بخش از فرهنگ را می توان فرهنگ سیاسی نامید. لوسین پای نظر می دهد که فرهنگ سیاسی مجموعه ایستارها، اعتقادات و احساساتی است که به روند سیاسی نظم و معنی می دهد و فرضیه ها و قواعد تعیین کننده حاکم بر رفتار نظام سیاسی را مشخص می کند(عبدالرحمن عالم، 1389، ص113).

فرهنگ به طور کلی و فرهنگ سیاسی به تبع آن از ارزش ها، ایستارها، هنجارها و عادت های مردم نشأت می گیرد. زیرین ترین لایه های آموزه ای فرهنگ همان اعتقادات هستند. ادیان منبع و منشأ اعتقادات افراد به شمار می آیند. در این که تأثیر ادیان، قویترین و ماندگارترین قسمت اکثر فرهنگ ها بوده است، تردیدی نیست. حتی جوامع سکولار نیز هنجارها و ارزش های دینی را ولو به صورت نظری و اعتقادات سمبلیک از دست نداده اند. در جوامع دینی مثل ایران تأثیر ادیان بر فرهنگ بسیار زیاد است. مذهب شیعه با توجه به مشخصات ویژه اش و از جمله عدم مشروعیت بخشی به حکومت ها در عصر غیبت در زمینه های فرهنگ سیاسی مردم ایران به ایجاد نوعی مقاومت، بدبینی و اعتراض نسبت به حکومت ها کمک کرده است(علی ولایتی، 1383، ص36).

2- سبک زندگی

مجموعه‌ای نسبتاً هماهنگ از همه رفتارها و فعالیتهای یک فرد معین در جریان زندگی روزمره. سبک زندگی مستلزم مجموعه‌ای از عادتها و جهت گیری ها و بنابراین برخوردار از نوعی وحدت است که علاوه بر اهمیت خاص خود از نظر تداوم امنیت وجودی، پیوند بین گزینشهای فرعی موجود در یک الگوی کم و بیش منظم را تأمین می‌کند(گیدنز، 1382، ص121).

سبک زندگی شیوه ای نسبتاً ثابت است که فرد اهداف را به آن طریق دنبال می کند؛ یعنی راهی است برای رسیدن به اهداف؛ این شیوه ها، حاصل زندگی دوران کودکی فرد است، به سخن دیگر سبک زندگی، بُعد عینی و کمیت پذیر شخصیت افراد است. به همین دلیل نظریه سبک زندگی آدلر، نظریه شخصیت او نیز محسوب می شود(کاویانی، 1391، ص16).

امروزه پژوهش های مربوط به سبک زندگی، اختصاص به روان شناسی ندارد، چنان که از پژوهش ها معلوم می شود، علوم پزشکی، جامعه شناسی، علوم سیاسی و... نیز به تفضیل به مطالعه سبک زندگی می پردازند. سبک زندگی بیش از آن که به شناخت ها و عواطف فرد به صورت سازه های ذهنی نظر داشته باشد، رفتارهای فرد را به صورت عینی و مشهود مورد مطالعه قرار می دهد(همان، ص17).

تعاریف مفهوم سبک زندگی متعدد و گوناگون هستند. تقریباً می توان گفت در طول دهه گذشته، علاقه زیادی نسبت به این مفهوم پیدا شده است و همزمان باید گفت که تعریف آن به سوی تعریف فرد به عنوان سازنده نمادین زندگی خودش، حرکت کرده است. البته تمایز بین شکل های زندگی، شیوه ها و سبک های زندگی به وضوح مشخص نمی باشد. این بحث به طرزی نسبتاً طبیعی با مجادلاتی مرتبط است که در طول دهه قبل، درچارچوب تحقیقات جامعه پذیری ادامه یافته است. این مجادله و مباحثه به ویژگی های دو طرف درگیر در همه فرایندهای جامعه پذیری مربوط است یعنی جامعه (آن طور که توسط عوامل جامعه پذیری اش ارائه شده) و فرد اجتماعی شده. در این مجادلات و مباحثات، جامعه در برخی مواقع، به عنوان محل برخورد و درگیری و یا اجماع و توافق درک شده است و فرد جامعه پذیری شده در اغلب موارد به عنوان ابژه ی فعال با اراده شناسا توصیف شده است. این تمایزها، به نوعی گونه شناسی جامعه پذیری می انجامد(رضوی زاده، 1386، ص40).

توسعه وگسترش سبک های زندگی به عنوان فرایندهای موازی و مستمر فردگرایی وادغام و یکپارچگی فرهنگی واجتماعی مورد توجه است. این دو جنبه از سبک زندگی سبب سرعت گرفتن تمایز بخشی و فرق گذاری سبک زندگی در جامعه مدرن اخیر شده است. این ویژگی دوگانه سبک زندگی همچنین توسط جرج زیمل در کار کلاسیک وی روی مکانیزم مد و زندگی شهری مشاهده شد. طبق نظر زیمل این اشتیاق دوگانه و گاه متناقض برای هم فردیت و هم تعلق فرهنگی یک ویژگی سنخ نما (تیپیک) از مدرنیته می باشد(همان، ص45).

دلایل متعددی برای احیای علاقه به گفتمان سبک زندگی وجود دارد. نخست اینکه، بعد فرهنگی به طور فزاینده ای در نظریه پردازی مربوط به پدیده های اجتماعی مرکزیت و اهمیت بیشتری یافته است. به منظور فهم مسائل اصلی جامعه شناختی مانند رابطه بین گروه های اجتماعی متفاوت، تلاش ها و مبارزات برای قدرت، رابطه بین خود و جامعه، فرایند اجتماعی شدن و... سبک زندگی برای فهم پیچیدگی رابطه بین فرایندهای اجتماعی و بهره گیری و استفاده از سمبل های متفاوت، اشیاء و مصنوعات، سبک ها و ذائقه ها لازم است(همان).

ه) ادبیات موجود

کتاب «دین و سبک زندگی» نوشته محمد سعید مهدوی کنی یکی از آثار مهمی است که رابطه دین و سبک زندگی را بررسی کرده است. نویسنده در این کتاب از منظر فرهنگی و ارتباطی به نقش دین در تحولات فرهنگی و اجتماعی ایران معاصر پرداخته است و در واقع چگونگی تعامل دین با فرهنگ و جامعه را بررسی می کند. کتاب از دو بخش اصلی تشکیل شده است. بخش اول بررسی نظری دین و سبک زندگی که فصل اول آن به مفهوم شناسی دین و سبک زندگی پرداخته و با ریشه شناسی و بررسی تعریف های سبک زندگی و نقد و بررسی آن ها عناصر وحدت و تمایز، عینی و ذهنی بودن، جمعی و فردی بودن و کارکرد نمادین یا اصیل داشتن سبک زندگی را بررسی کرده است. نظریه پردازی درباره سبک زندگی عنوان فصل بعدی است که نظریه پردازان اولیه و پس از آن ها را شامل می شود. رابطه دین و سبک زندگی عنوان فصل بعدی است که تحقیق و نظریه پردازی درباره رابطه دین و سبک ندگی را از نگاه زیمل، وبر، پیروان وبر، پژوهشگران حوزه ی فرقه ها و پاره فرهنگ ها بررسی کرده و در محدوده مطالعه ی رابطه دین و سبک زندگی در قالب جایگاه دین در فرآیند شکل گیری سبک زندگی و جایگاه دین در نظریه های سبک زندگی به بررسی نشسته است.

کتاب «مفاتیح الحیاة» اثر ارزشمند آیت الله جوادی آملی که بر مبنای آیات و روایات حضرات معصومین(ع) به شرح تعاملات فردی و اجتماعی انسان می پردازد، یکی از آثار گرانسنگی است که با جامعیتی کم نظیر به احیای زمینه های تولید سبک زندگی دینی در جامعه اسلامی پرداخته است و از این منظر به گردآوری و تنظیم و تدوین مجموعه ای ازمنابع دینی و آیینی از حوزه آیات و روایات و احادیث توجه و تمرکز نموده است. در واقع می توان این کتاب را تلاشی ارزشمند دانست و در حیطه باز تولید امروزین منابعی که می تواند به احیای سبک زندگی دینی یاری رساند. کتابی که مؤلف آن تلاش کرده است که آن را به زبان مخاطب عام و با لحنی روان و یک دست عرضه نماید.

«سبک زندگی اسلامی و ابزار سنجش آن» کتابی است که با قلم حجت الاسلام محمد کاویانی نوشته شده است. در این کتاب سبک زندگی در سال های اخیر در رسانه های جمعی به ویژه از نوع مکتوب و مجازی آن جایگاه ویژه ای یافته و در این میان از سوی معدود استادان حوزه و دانشگاه این مقوله از بعد اسلامی آن مورد توجه قرار گرفته است، وی در این کتاب معتقد است که سبک زندگی بخش قابل توجهی از مردم جامعه ما، منطبق با سبک زندگی اسلامی نیست.

از دیگر پژوهش های انجام شده در این زمینه مقاله «خرده فرهنگ؛ سبک زندگی و هویت» نوشته محمد سعید ذکایی است. وی در این مقاله، هسته سبک زندگی را فرهنگ سیاسی می داند و معتقد است که برای فهم سبک زندگی در جوامع معاصر می باید رابطه پویایی فرد و جامعه را شناخت و سبک های زندگی را بدین ترتیب باید تجلی بیرونی فرهنگ دانست که رابطه افراد با دنیای بیرونی آن ها را نشان می دهد. افراد در زندگی روزمره خویش از سبک های زندگی برای شناسایی و تبیین مجموعه های بزرگ تر هویت و وابستگی استفاده می کنند.

و) اهمیت تحقیق

در بیان اهمیت تحقیق مورد نظر ذکر این نکته ضروری است که فرآیند فرهنگ سیاسی به عنوان حقیقتی انکار ناپذیر از زندگی امروز که فارغ از اراده و سلایق ما مسیر خود را طی می‌کند، تأثیرات بسیار زیادی بر کلیه ابعاد زندگی همه جوامع از جمله ایران بر جای گذاشته است. به عبارت دیگر این فرایند مانند جریانی است که خواسته یا ناخواسته زندگی سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را تحت تأثیر خود قرار می‌دهد.

ت) روش تحقیق

روش تحقیق این نوشتار به صورت تحلیلی- توصیفی و روش گردآوری اطلاعات نیز به صورت کتابخانهای بوده است.

ث) اهداف تحقیق

هدف علمی

مطالعه و شناخت فرهنگ سیاسی، گذشته از اهمیت تاریخی آن، بیشتر از این جهت ضرورت دارد که به یاری آن می توانیم بخش مهم و اساسی میراث فکری و فرهنگی ملت خود را با معیارهای جهان امروز ارزیابی کنیم و به‌خصوص معلوم داریم که ویژگی های روحی، فکری و فرهنگی مردم ما و رفتارهای ناشی از آن به‌ویژه در قلمرو سیاست تا چه اندازه معلول فرهنگ و آموزه های مذهبی تشیع است. لذا، پژوهش در این حوزه علاوه بر این که پرتو جدیدی بر فرهنگ سیاسی تشیع می افکند، صحت و سقم این مدعیات را نیز محک می زند؛ ضمن آن که داوری درست درباره مذهب شیعه، خود بخشی از مسئله دامنه‌دارتر ارزش‌یابی سنت ها و ارزش های دیرین اجتماعی برای بنیادگذاری فرهنگ پویا و اصیل اسلامی ـ ایرانی است. ضرورت پیشرفت و توسعه مادی و معنوی پایدار ایجاب می کند که سنت ها، ارزش ها و باورهای شکل دهنده به خصوصیات، منش ملی و به تبع آن سبک زندگی سیاسی ایرانی مورد ارزیابی قرار گیرد.

هدف کاربردی

1- سنجش سبک زندگی سیاسی ایرانی و تأثیرپذیری از فرهنگ سیاسی شیعه؛ افراد برای شناختن قوت ها و ضعف های زندگی سیاسی خود به خودسنجی نیاز دارند.

2- این پژوهش، یک نظریه تجویزی در باب سبک زندگی ارائه می کند، افراد و جوامعی که این نظریه را می پذیرند، آن را در تمام زوایای زندگی فردی و اجتماعی خود جاری می کنند.

3- از آنجا که موضوع سبک زندگی، اکنون در سطح مجامع علمی جهان مطرح است، نظریه سبک زندگی ایرانی که با فرهنگ سیاسی شیعه پیوند خورده است، به عنوان یک نظریه علمی جدید قابل ارائه به جامعه جهانی است.

ح) مشکلات و تنگناهای تحقیق

انجام این تحقیق با موانع زیادی مواجه بود که مهم‌ترین آن‌ها کمبود منابع فارسی و عدم دسترسی به کتاب‌های نوشته شده به زبان لاتین بود.

خ) سازماندهی تحقیق

این تحقیق از چهار فصل تشکیل شده است. در فصل اول به کلیات و طرح تفصیلی تحقیق خواهیم پرداخت، در فصل دوم چارچوب نظری تحقیق را ترسیم کرده؛ فصل سوم به تبیین فرهنگ سیاسی شیعه اختصاص یافته و در فصل پایانی به نقش فرهنگ سیاسی شیعه بر سبک زندگی سیاسی ایرانی می پردازیم.

دریافت فایل

تاثیرفرهنگ سیاسی شیعه برسبک زندگی سیاسی ایرانی...

یاهو مارکت چهارشنبه 22 آذر 1396 ساعت 00:09

0 نظر

تأثیر عوامل ژئوپلیتیک بر رژیم حقوقی دریای خزر با تأکید بر خطوط انتقال انرژی...

چکیده

ژئوپلیتیک منطقه خزر با منابع سرشار نفت وگاز و موقعیت برجسته انتقال انرژی به عنوان محور اصلی قدرت، جایگاه ویژه ای در بازی های بین المللی یافته است. منطقه ژئوپلیتیک خزر هویت جدید خود را بعد از فروپاشی شوروی به دست آورده و به صورت یک منطقه فعال ودارای کارکردهای خاص می باشد. افزایش تعداد کشورهای ساحلی دریای خزر از دوکشور به پنج کشور باب مسایل جدیدی را در این حوزه گشود که نیرومحرک اصلی آن انرژی وبهره برداری از منابع نفت وگاز وسپس راه های انتقال آن به بازارهای جهانی بوده است. این منابع باید حمل شوند واز این منظر سودآوری فراوان یک چالش واقعی وپرهزینه است. تمامی بازیگران منطقه ای وفرامنطقه ای برای خود منافعی دارند وجدال بر سرکسب منافع به اصطکاک واختلاف نظر منجر شده استاز زمان فروپاشی شوروی این منطقه در نقشه جغرافیایی جهان برجستگی ویژه ای یافت واین برجستگی از وجود منابع وذخایر عظیم نفت وگاز(یک منبع جایگزین برای سوخت های فسیلی خلیج فارس)، دراین منطقه ناشی می شود، که به شدت مورد علاقه قدرت های بزرگ قرارگرفته است. ازابتدای فروپاشی شوروی برآوردهای آماری متفاوتی ازمنابع نفت وگاز خزر مطرح بوده واین نشان دهنده آن است که ذخایر نفت وگاز خزر تحت تأثیر علایق سیاسی بازیگران منطقه ای و فرامنطقه ای قرار گرفته است.توجه قدرت های بزرگ جهانی و همچنین منطقه ای به منابع انرژی این منطقه جلب شده است وخطوط انتقال انرژی این منطقه محور اصلی رقابت وهمکاری های قدرت های منطقه وبین المللی شده ا ست.

فهرست مطالب

فصل اول : کلیات تحقیق

بخش اول:

بیان مسأله1

هدف پژوهش2

پرسش های پژوهش2

فرضیه پژوهش3

سازماندهی پژوهش4

بخش دوم:

پیشینه تحقیق: بررسی ادبیات موجود4

بخش سوم:

تعریفمفهوم ژئوپلیتیک10

فصل دوم: ذخایر انرژی منطقه خزر

مقدمه16

بخش اول:

منابع دریای خزر17

بخش دوم :

برآوردهای آماری انرژی دریای خزر19

بخش سوم :

وضعیت انرژی در جمهوری قزاقستان23

بخش چهارم:

وضعیت انرژی در جمهوری ترکمنستان33

بخش پنجم :

وضعیت انرژی در جمهوری آذربایجان42

بخش ششم :

وضعیت انرژی در فدراسیون روسیه48

نتیجه56

فصل سوم : ژئوپلیتیک خطوط انتقال انرژی

مقدمه : 58

بخش اول :

ژئوپلیتیک دریای خزر و کشورهای ساحلی آن

ژئوپلیتیک دریای خزر60

حوزه های ژئوپلیتیکی دریای خزر65

بخش دوم :

مسیرهای صدور نفت و گاز حوزه خزر و رقابت قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای:

خطوط انتقال انرژی:...............................................................................................................65

سیاست آمریکا و نفت وگاز حوزه خزر.. …………………………………………….………………78

سیاست روسیه و نفت وگاز حوزه خزر:…………….……………………………….……………….82

چالش های جمهوری اسلامی ایران در انتقال انرژی حوزه خزر: .................................................83

نتیجه:………………….………………………………………….………………………………..… 87

فصل چهارم: سیر تحولات رژیم حقوقی دریای خزر

مقدمه: …….....................................................................................................………..………….89

بخش اول:

نگاهی کوتاه به جغرافیای خزر:……. …………………………………….………………..……….91

بخش دوم:

وضعیت دریاها در حقوق بین الملل

مفهوم دریای بسته: ....................................................................................................................93

رژیم حقوقی دریاها و حقوق بین المل……………………….………………………………….…...94

بخش سوم:

نگاهی تاریخی به دریای خزر

بررسی سابقه رژیم حقوقی دریای خزر………………………………………………………………… 97

رژیم حقوقی دریای خزر در دوران ایران و شوروی………………………………………….…………98

رژیم حقوقی دریای خزر بعد از فروپاشی شوروی……………………………………....….………102

بخش چهارم:

دیدگاه های متفاوت کشورهای مجاور دریای خزر نسبت به رژیم حقوقی این دریا104

بخش پنجم:

فعالیت های کشورهای ساحلی برای حل مشکل حقوقی دریای خزر

نشست سران کشورهای حاشیه ای دریای خزر………………………………….………………… 108

جلسات گروه کاری خزر……… ………………….………………………………………………...112

نتیجه: .............................................................................................................................. 118

فصل پنجم: تأثیر عوامل ژئوپلیتیک بر شکل گیری رژیم حقوقی دریای خزر

مقدمه : .............................................................................................................................120

بخش اول:

جمهوری آذربایجان ......................................................................................................... 133

بخش دوم:

قزاقستان : ....................................................................................................................... 135

بخش سوم:

روسیه : .............................................................................................................................139

بخش چهارم:

ایران : ............................................................................................................................. 142

بخش پنجم:

جانبداری ایالات متحده آمریکا و شرکت های غربی از مواضع کشورهای ساحلی : ...................................................................................................................................... 144

نتیجه : ............................................................................................................................. 146

جمع بندی : ..................................................................................................................... 148

کتابنامه : ......................................................................................................................... 155

فصل اول : کلیات تحقیق

بخش اول

بیان مسأله

با فروپاشی شوروی و تغییر در ژئوپلیتیک منطقه خزر، وافزایش تعداد کشورهای ساحلی ودارای حق حاکمیت بر دریای خزر مسائل جدیدی در منطقه شکل گرفتند که از مهمترین آنها تصمیم این کشورها به بهره برداری ناعادلانه ازمنابع زیر بستر آن، چگونگی انتقال این منابع و رقابت ها پیرامون آن است و متعاقب آن درخواست کشورهای ساحلی مبنی بر تغییر رژیم حقوقی موجود است.

در واقع اکنون منابع انرژی خزر و مسیرهای انتقال آن ژئوپلیتیک جدید این منطقه را شکل داده اند. ژئوپلیتیک کشورهای ساحلی نیز باعث پیچیده تر شدن این شرایط شده است، چراکه این کشورها محصور در خشکی می باشند وبه آب های آزاد جهان راه ندارند وبرای ارتباط با جهان خارج و فروش نفت و گاز خود نیاز به راه های ارتباطی دارند. از جهتی دیگر ساختار داخلی این کشورها، عدم ثبات سیاسی و وضعیت اقتصادی نامطلوب، این کشورها را به شدت به درآمدهای ارزی حاصل از این منابع و انتقال آن ها به جهان خارج وابسته کرده است وهمین مسأله ازدلایل استقبال این کشورها از حضور قدرت های فرامنطقه ای و نفوذ این قدرت ها در منطقه و تشدید رقابت ها می باشد.

در این پژوهش به دنبال پاسخ به این سوال هستیم که عوامل ژئوپلیتیک چه تأثیری بر رژیم حقوقی دریای خزر داشته است و می خواهیم این فرضیه را به اثبات برسانیم که عوامل ژئوپلیتیک باعث لاینحل ماندن رژیم حقوقی دریای خزر و عدم اتفاق نظر کشورهای ساحلی شده است.

هدف پژوهش:

هدف این پژوهش بررسی ژئوپلیتیک جدید منطقه، منابع انرژی(نفت وگاز) خزر، خطوط انتقال این منابع و رقابت قدرت های منطقه ای وفرامنطقه ای می باشد و تأثیر این شاخص ها را بر رژیم حقوقی خزر بررسی می کند. با افزایش نقش انرژی منطقه دریای خزر در معادلات سیاسی- اقتصادی، رقابت ها پیرامون این منابع وچگونگی انتقال آن افزایش یافته ورژیم حقوقی این دریا را تحت تأثیر قرار داده است. و هنوز پس از گذشت سال ها از فروپاشی شوروی و برگزاری مذاکرات و اجلاس ها پیرامون رژیم حقوقی دریای خزر هنوز اتفاق نظر میان پنج کشور ساحلی ایجاد نشده است.

پرسش های پژوهش

پرسش اصلی:

1-ژئوپلیتیک منابع انرژی و انتقال آن از حوزه دریای خزر چه تأثیری بر رژیم حقوقی آن دارد؟

پرسش های فرعی:

2- دریای خزر چه مقدار نفت وگاز دارد؟

3-ژئوپلیتیک انتقال انرژی بر رقابت های منطقه ای و فرامنطقه ای چه تأثیری دارد؟

4-مواضع کشورهای ساحلی این دریا دچار چه تحولاتی شده است؟

فرضیه پژوهش

فرضیه اصلی:

منابع نفت وگاز دریای خزر و ژئوپلیتیک انتقال این منابع از حوزه دریای خزر باعث عدم اتفاق نظر کشورهای ساحلی در مورد یک رژیم حقوقی واحد شده است.

فرضیه فرعی :

ژئوپلیتیک انتقال انرژی سبب افزایش رقابت های منطقه ای و فرامنطقه ای شده است.

متغیرهای اصلی در پژوهش

متغیر مستقل: منابع انرزی دریای خزر و ژئوپلیتیک انتقال آن

متغیر مداخله گر: رقابت قدرت های متطقه ای و فرا منطقه ای

متغیر وابسته : رژیم حقوقی دریای خزر

اهمیت پژوهش ازاین جهت است که با توجه به اینکه منطقه خزر از جنبه های مختلف به ویژه امنیتی و اقتصادی برای کشورهای ساحلی آن و قدرت های منطقه ای و فرامنطقه ای جایگاه ویژه ای دارد ومسائل آن بازتاب بین المللی دارد، لا ینحل ماندن رژیم حقوقی آن و دلایلش حائز اهمیت می باشد. بنابراین دراین پژوهش به دنبال پاسخ به این سؤال هستیم.

سازماندهی پژوهش:

این پژوهش در پنج فصل سازماندهی شده است. در فصل اول، طرح پژوهش و چارچوب نظری مطرح خواهد شد. در فصل دوم، به منابع انرژی دریای خزر، وضعیت انرژی(بخش نفت و گاز) و خطوط انتقال انرژی در کشورهای ساحلی خزر می پردازیم. فصل سوم، به رقابت قدرت های عمده و علایق ژئوپلیتیکی آن ها در منطقه خزر و ژئوپلیتیک خطوط انتقال انرژی پرداخته شده است. فصل چهارم، سیر تحولات رژیم حقوقی دریای خزر و تأثیر عوامل ژئوپلیتیک بر نهایی شدن این رژیم بررسی شده است و فصل پنجم که آخرین فصل است به بررسی ارتباط بین متغیرهای پژوهش و آزمون فرضیه می پردازیم.

دریافت فایل

تأثیر عوامل ژئوپلیتیک بر رژیم حقوقی دریای خزر با تأکید بر خطوط انتقال انرژی...

یاهو مارکت چهارشنبه 22 آذر 1396 ساعت 00:09

0 نظر

وکتور قلب تزئینی-با فرمت های Ai-EPS-PNG-PSD

وکتور قلب تزئینی-با فرمت های Ai-EPS-PNG-PSD

قابل ویرایش کامل در ایلاستریتور/در فتوشاپ بصورت هر طرح در یک لایه(لایه ای)/با کیفیت عالی وکتوری.

دریافت فایل

وکتور قلب تزئینی-با فرمت های Ai-EPS-PNG-PSD

یاهو مارکت چهارشنبه 22 آذر 1396 ساعت 00:09

0 نظر

تأثیر سیاست همسایگی اتحادیه اروپا بر امنیت و توسعه ی کشورهای ایران و عراق در صورت الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا...

چکیده

پژوهش جاری، پیامدها و تأثیرات سیاست همسایگی اتحادیه اروپا را بر توسعه و امنیت دو کشور ایران و عراق، در صورت پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا مورد بررسی قرار میدهد. با توجه به اینکه ایران و عراق از مهمترین کشورهای همسایه ترکیه بوده و نقاط ثقل امنیت منطقه به حساب میآیند، هر گونه تغییر در آنها میتواند بر امنیت منطقه تأثیر بگذارد. با طرح این سؤال که الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا چه نوع تأثیری بر امنیت و توسعه دو کشور فوق خواهد گذاشت؟ فرضیه پژوهش این است که با توجه به سطح توسعه یافتگی سیاسی و اقتصادی کشورهای عضو اتحادیه و اتخاذ سیاست همسایگی، تحقق امر فوق، یعنی پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا، زمینه را برای ارتقای امنیت و توسعه بیشتر کشورهای منطقه، از جمله ایران و عراق فراهم خواهد نمود.در این پژوهش تلاش شد، تا جوانب مختلف پیامدها و تأثیرات آن بررسی و مورد تجزیه و تحلیل قرار داده شود. در نهایت اینکه اتحادیه اروپا بر اساس سیاست همسایگی که در سال 2004 اتخاذ نمود، روابطش را با همسایگان جدید بر اساس قواعد و ضوابط رفتاری و هنجاری تنظیم خواهد نمود. و به خاطر آنکه حفظ وضع موجود، یعنی ثبات و امنیت سیاسی و اقتصادی، دستور کار اصلی سیاستهای اتحادیه را شامل میشود، به ناچار مجبور خواهد گردید تا زمینههای توسعه و رشد اقتصادی و امنیتی را در تمام همسایههای خویش تأمین و تضمین نماید. به عبارتی دیگر، اتحادیه اروپا بر اساس اهداف اعلانی خود در صدد است تا کمربندی از کشورهای دوستِ همسایه را به دور خود ایجاد نماید. رشد، ثبات و امنیت کشورهای همسایه، در واقع رشد، ثبات و امنیت در داخل اتحادیه اروپا خواهد بود.

واژههای کلیدی: اتحادیه اروپا، ترکیه، ایران، عراق، سیاست همسایگی، امنیت، توسعه

فهرست مطالب

عنوان صفحه

فصل اوّل چارچوب پژوهش1

پیش گفتار2

مقدمه4

بیان مسئله6
پرسش اصلی8
پرسشهای فرعی8
فرضیه اصلی8
فرضیه رقیب9
متغیرها9
هدف پژوهش9
پیشینه پژوهش10
قلمرو پژوهش11
محدودیت‌های پژوهش11

فصل دوم چارچوب نظری پژوهش; تعاریف و مفاهیم نظری امنیت و همگرایی در روابط بین الملل 12

مقدمه13

گفتار اول: مفهوم همگرائی و انواع آن13

·تعریف همگرائی13

·انواع همگرائی 14

1- وحدت جهانی 14

2- فدرالیسم14

3- منطقه‌گرایی 15

4- جوامع امنیتی15

نظریه‌های همگرائی منطقه‌ای 16

1- فدرالیسم 16

2- کارکردگرایی 18

3- نوکارکردگرایی20

4- نظریه‌های ارتباطی23

گفتار دوم: مفهوم، شکل گیری و نظریههای امنیت 26

تعاریف امنیت26
خاستگاه امنیت ملی27
نظریه‌های امنیت30

1- نظریه مجموعه امنیتی منطقه‌ای............ 30

2- نظریه امنیتی ساختن..................... 33

3- نظریه تهاجم- دفاع...................... 34

4- رهیافت فرهنگ استراتژیک................. 35

5- ایده امنیت مشترک....................... 36

فصل سوم - اتحادیه اروپا ازشکل گیری تا ساختارها و تحولات درآن.......... 38

گفتاراول: تاریخچه شکل گیری اتحادیه اروپا و ساختارهای آن39

زمینه‌های بنیانگذاری اتحادیه اروپا ......... 40

1- شرایط جغرافیایی......................... 40

2 - زمینه‌های اجتماعی – فرهنگی............... 41

3 - اشتراکات نظامهای سیاسی.................. 42

اتحادیه اروپا از منظر نظریه‌های همگرائی..... 43

1-همگرائی تاریخی اتحادیه اروپا............... 43

2-همگرائی اقتصادی اتحادیه اروپا.............. 46

3-همگرائی سیاسی در اروپا..................... 49

پیمان ماستریخت............................. 51
وحدت اروپایی................................ 52

1- بازسازی خرابیهای جنگ.................... 52

2- امنیت مشترک............................. 54

3- پیشرفت اقتصادی........................... 56

4- حرکت به سوی اتحاد عملی................... 60

5-اروپا و اتحاد فراگیر...................... 64

گفتاردوم: ترکیه؛ تقاضای الحاق به اتحادیه اروپا و روابط با همسایگان67

پیشینه و علل گرایش ترکیه جهت عضویت درجامعه اروپا 67
جغرافیای سیاسی و طبیعی ترکیه............... 69
روابط خارجی ترکیه........................... 71
روابط ایران و ترکیه ........................ 73
روابط عراق وترکیه........................... 74

گفتارسوم: سیاست همسایگی اتحادیه اروپا....... 77

·روند سیاست همسایگی......................... 77

چشم انداز سیاست همسایگی..................... 84

فصل چهارم- روابط اتحادیه اروپا با ترکیه و همسایگان آن .................... 88

گفتاراول: گذری بر روابط خارجی ترکیه و اتحادیه اروپا89

نگاهی به پیشینه روابط ترکیه واتحادیه اروپا.. 89

1- مرحله آمادگی ........................... 90

2- مرحله انتقالی........................... 90

3- مرحله نهایی............................. 91

موانع اساسی عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا.... 92

1- موانع سیاسی ونظامی....................... 92

2- اختلافات ارضی............................. 95

3- موانع اقتصادی............................ 97

4- موانع اجتماعی، فرهنگی و کسب معیارها برای عضویت در اتحادیه اروپا............................... 98

5- مسئله کردها............................ 100

6-افزایش جمعیت............................. 101

7- تضاد فرهنگی............................. 103

8- موانع داخلی ............................ 105

9- دخالت نظامیان درامورسیاسی............... 106

10- احزاب................................. 110

11- رعایت دموکراسی و نقض حقوق بشر.......... 113

گفتاردوم - اتحادیه اروپا و همسایگی آن برای ایران و عراق113

جایگاه اتحادیهاروپا و اهمیت آن برای ایران 113
اتحادیه اروپا و امنیت ملی ایران............ 115
جایگاه اقتصادی اتحادیه اروپا و اقتصاد ایران120
همسایگی اتحادیه اروپا وحقوق بشردر ایران.... 127
اتحادیه اروپا و بحران عراق................. 130
نتیجه گیری فصل چهارم....................... 132

جمع بندی و نتیجه گیری140

فهرست منابع146

فصل اول

چارچوب پژوهش

پیشگفتار

روند همگرایی در اروپا از ابتدای " جامعه زغال و فولاد " گرفته تا بازار مشترک، و در نهایت بعد از پیمان ماستریخت که با عنوان اتحادیه اروپا شناخته شد، نظم، انسجام و دستاوردهای شایسته‌ای را در زمینه‌های پیشرفت اقتصادی و سیاسی به همراه داشته که در طی چند دهه اخیر توجه جهانیان را به این اتحادیه بیش از پیش جلب نموده است. در این میان روند روبه رشد اتحادیه به شرق اروپا ترکیه را به عنوان یک کشور که بیشتر ظواهر و زیر ساخت‌های تمدن‌اش آسیایی و بخش عظیمی از سرزمینش در داخل قاره آسیا قرار گرفته، برانگیخته است تا در خواستش را برای عضویت در اتحادیه اروپا به آن اتحادیه ارائه نماید.

از زمانی که ترکیه در چهاردهم آوریل 1987 درخواست رسمی خود را برای پیوستن به اتحادیه اروپا ارائه نمود (کتاب سبز ترکیه، 1388، ص269)، 24 سال می‌گذرد. و ترکیه با پشت سر نهادن فراز و نشیب‌های زیاد تا کنون نتوانسته به این آرزوی دیرینه خود دست یابد. این در حالی است که آخرین پیشرفت ترکیه برای نیل به این هدف دیرینه مربوط به 12 دسامبر 1999 بوده (کتاب سبز ترکیه، 1388، ص257)، که از طرف اتحادیه اروپا به عنوان کاندیدای رسمی عضویت شناخته شد و متعاقب آن مذاکرات میان ترکیه و اتحادیه اروپا در سال 2005 شروع و تاکنون در حالی که دو طرف به نتیجه‌ای قابل توجه نرسیده‌اند، همچنان ادامه دارد. کشورهای فرانسه، آلمان و قبرس تاکنون از سرسخت ترین مخالفان الحاق ترکیه به این اتحادیه بوده‌اند، و در مقابل کشورهایی چون انگلیس، اسپانیا، ایتالیا و لهستان از موافقان این عضویت به شمار می‌روند.

چالش‌های میان ترکیه با قبرس به عنوان یکی از اعضای اتحادیه اروپا، نادرست بودن برخی قوانین کیفری در ترکیه از نگاه اتحادیه اروپا، مسئله حقوق کردها و اشکال در زیربنای دموکراسی در این کشور از جمله ادعاهایی است که از سوی مخالفان عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا مطرح می‌شود.

خاورمیانه، منطقه ای پر تنش به لحاظ سیاسی، قومی، نژادی، مذهبی و فرهنگی می باشد، به همین جهت نگارنده، همیشه دغدغه ثبات در این منطقه را به ویژه در کشورهای همسایه ایران داشته است. چرایی این چالش بزرگ ریشه های دیرینه و عمیق در تاریخ و فرهنگ ملل این گهواره تمدن دارد اما نگارنده با نگاه به آینده، امید به فرصتها و تغییرهایی دارد، که در ثبات و امنیت این حوزه از جغرافیا تاثیر گذار خواهند بود. روند دمکراسی خواهی و انقلابهای کشورهای عربی همچون: تونس، مصر، لیبی و جنبشهای دیگر در کشورهایی مانند بحرین، سوریه و یمن در سال جاری تحت عنوان (بهار عرب) چشم انداز خاورمیانه را در افقی از امید قرار داده است. بی شک الحاق ترکیه به اتخادیه اروپا نیز با توجه به اینکه می توان آن را عضوی از منطقه خاورمیانه و کشورهای مسلمان به حساب آورد و با در نظر گرفتن جایگاه ژئوپلتیکی و ژئواستراتژیکی آن، می تواند تاثیر ها و تغییرهای بسزایی را در منطقه بوجود آورد همه موارد بالا موجب گردید تا پژوهشگر، موضوع پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا و پیامدهای آن را با مشورت، تایید و راهنماییهای استاد بزرگوار جناب آقای دکتر سید داوود آقایی انتخاب نموده و مورد پژوهش قرار دهد. امید که پژوهش حاضر توانسته باشد دریچه ای کوچک را برای مخاطبان و علاقمندان به این موضوع بگشاید.

مقدمه

بدون تردید پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا پیامدهای خاصی را چه در داخل و چه در خارج؛ برای اتحادیه اروپا و نیز برای کشورهای همسایه ترکیه و مناسبات فیمابین خواهد گذاشت، که با توجه به موقعیت ژئویلتیکی و ژئواستراتژیکی ترکیه و قرار گرفتن آن به عنوان پل ارتباطی میان دو قاره مهم آسیا و اروپا و مسیر ارتباطی و دستیابی اروپا به خاورمیانه، قفقاز، آسیای میانه و خلیج فارس و استفاده از منابع انرژی این مناطق، این کشور از اهمیت فوق العاده‌ای در جهان بالاخص برای اروپا برخوردار میباشد. که البته اروپا به آسانی از کنار آن نخواهد گذشت. و از سویی موانع زیادی بر سر راه پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا موجود است که در صورت تحقق این امر اتحادیه اروپا را دچار چالش‌هایی خواهد نمود و این امر اتحادیه اروپا را برسر دوراهی موافقت یا عدم موافقت عضویت ترکیه در این اتحادیه قرار داده است.

از سویی شکلگیری اتحادیه اروپا که متأثر ار آثار زیانبار جنگ‌های جهانی اول و دوم بود بر مبنای امنیت دسته جمعی، وابستگی‌های متقابل اقتصادی، امنیتی و... می‌باشد. متعاقب پیمان ماستریخت (1992) در نوامبر سال 1999 نامزدی ترکیه برای عضویت در اتحادیه پذیرفته شد. ولی برای ترکیه پیش شرطها و معیارهایی که به منشور کپنهاگ معروف است در نظر گرفته شد تا ترکیه در پی انجام اصلاحات لازم و تغییرات مورد نظر اروپا و رسیدن به استانداردهای مورد نظر مذاکرات خویش را با این کشور جهت عضویت شروع نماید.

از سویی دیگر، اروپا در سال 2004 کمیته‌ای را برای اتخاذ "سیاست همسایگی[1]" با همسایگان اتحادیه، چه در داخل و چه در خارج از اروپا مأمور به کار نمود. مبنای سیاست همسایگی که از آن به حلقه‌ای از دوستان یاد می‌شود بیشتر اتخاذ سیاست‌های اقتصادی و همچنین ثبات سیاسی می‌باشد که به روش انعقاد قراردادهای اقتصادی و تجاری ترجیحی، حذف موانع گمرکی، کمک‌ها و مساعدتهای مالی در قالب بستههای پیشنهادی و کمک به روند دموکراسی سازی و نهاد سازی در کشور‌های همسایه است.

با توجه به احتمال عضویت قریب الوقوع ترکیه در اتحادیه اروپا کشورهای همسایه ترکیه همسایه بلافصل اتحادیه اروپا گشته و از امتیازات سیاست همسایگی اتحادیه اروپا برخوردار خواهند شد. و این امر تأثیراتی در جنبه‌های مثبت و منفی برای کشورهای مذکور به همراه خواهد داشت. در این بین پژوهشگر برآن شد، تا برمبنای مطالعات آیندهپژوهی، تأثیرات احتمالی امر فوق را مورد بررسی قرار داده و از بین کشورهای مذکور دو کشور ایران و عراق با توجه به اهمیت بیشتر در منطقه که هرگونه تغییری درآنها موجب تغیرات و تأثیرات اساسی در منطقه خواهد شد به عنوان موارد مطالعه انتخاب گردید.

بیان مسأله

در پی تأثیرات خانمان سوز جنگهای جهانی اول و دوم در اروپا و پیامد‌های بسیار زیانبار و ناخوشایند همچون ریختن خون میلیون‌ها انسان بی‌گناه، خسارت‌های سنگین اقتصادی و صنعتی، تأثیرات منفی روانی، اجتماعی و... شاهد رویکردی جدید در میان کشور‌های اروپایی- در عرصه داخلی و بین‌المللی- بر مبنای وابستگی‌های متقابل و ایجاد امنیت دسته‌جمعی بودهایم. در همین راستا و به دنبال طرح اتحادیه گمرکی میان کشور‌های بنهلوکس[2] و پیوستگی کشور‌های فرانسه و آلمان پایه‌های تشکیل اتحادیه اروپا شکلگرفت که مبنای آن را همکاری‌های اقتصادی و امنیتی مشترک میان کشور‌های اروپایی (عضو) تشکیل می‌دهد اتحادیه اروپا از آغاز شکل‌گیری در دهه 50 تاکنون تحولات بسیاری را پست سر نهاده و اینک بعد از گذشت چند دهه الگوی مناسبی از همگرایی را در اختیار کشورها قرار داده‌ است.

به دنبال فروپاشی شوروی سابق و لزوم گسترش اتحادیه به شرق اروپا و ظهور همسایگان جدید با توجه به کم توسعه یافتگی سیاسی اقتصادی،‌وجود تنش‌ها و درگیری‌ها در این منطقه، اروپا دچار چالش‌های جدیدی گردید.

این مسئله لزوم اتحاذ " سیاست همسایگی اروپایی[3]" توسط کمیسیون اروپا در مارس 2003 و تصویب آن توسط شورای اروپا در مه ‌2004 را موجب گردید. هدف کلی این سیاست رفع نگرانی بالقوه از تبدیل شدن مرز‌های اتحادیه اروپا، به مناطق پر تنش و پر افت و خیز به لحاظ امنیتی و حفظ ثبات و رشد اقتصادی می‌باشد. در واقع، اتحادیه می‌خواهد حلقه‌ای از دوستان همسایه را بر اساس اهداف مشترک امنیتی و اقتصادی بر مبنای قرارداد‌های اقتصادی ترجیحی تشکیل دهد.

سیاست همسایگی اتحادیه اروپا از طریق مزایای مناسب آزادسازی تجاری همچون حرکت آزاد کالا‌ها، خدمات، سرمایه، نیروی کار، کاهش در تعرفه‌ها و موانع غیر تعرفه‌ای و مشارکت دادن کشور‌های همسایه در بازار داخلی خود به اصلاحات ساختاری در به روز کردن چهارچوب تنظیمی برای ایجاد شبکه القایی به منظور رشد و ساختار سیاست و محیط اقتصادی کلان بهتر در این کشور‌ها کمک می‌کند. البته این رابطه دو طرفه بوده و در مقابل از این کشور‌ها خواهان اصلاح ساختار نهاد‌ها، سیستم سیاسی دموکراسی، رعایت حقوق بشر، مبارزه با قاچاق انسان، مواد مخدر، تروریسم و تأمین امنیت مرز‌ها می‌باشد.

ترکیه، به عنوان پل ارتباطی میان اروپا با کشور‌های خاورمیانه و قفقاز نقش مهم و استراتژیکی را ایفا نموده، و به عنوان همسایه اروپا مشمول طرح مذکور می‌باشد. ترکیه بر اساس ایده‌های کمالیستی در سیاست خارجی و تمایل به غرب سال‌هاست پشت در‌های بسته اتحادیه اروپا منتظر چراغ سبز پیوستن به این اتحادیه است ولی تاکنون به خاطر برخی موانع سیاسی، جمعیتی، حقوق بشر، عوامل تاریخی، مذهبی، اقتصادی، جغرافیایی و دخالت نظامیان در سیاست به این خواست خویش نائل نیامده است، اما با توجه به مصر بودن ترکیه برای الحاق و نقش حیاتی آن برای اروپا بالاخص در زمینه انتقال و امنیت انرژی گمان می‌رود در آینده با عضویتش در اتحادیه موافقت به عمل آمده و کشور‌های همسایه آن از جمله ایران و عراق به همسایگان بلافصل اتحادیه اروپا تبدیل و مشمول طرح سیاست همسایگی گردند که در صورت تحقق این مسئله شاهد تغییراتی در منطق روابط بین‌الملل در بین کشور‌های منطقه و تأثیراتی (مثبت یا منفی) بر روی این منطقه خواهیم بود. پژوهش حاضر در پی مطرح کردن و بررسی سوالاتی در زمینه‌ی تغییرات و تأثیرات احتمالی است که در صورت بروز چنین مسئله‌ای به وجود خواهند آمد؛ آیا اتحادیه اروپا با عضویت ترکیه موافقت خواهد نمود؟ این موضوع تا چه حد منطق روابط را در کشور‌های منطقه تغییر خواهد داد؟

الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا چه تأثیری بر امنیت و توسعه ایران خواهد گذاشت؟ این امر چه تأثیری بر امنیت و توسعه عراق خواهد گذاشت؟ آیا بر روابط ایران و عراق با توجه به سابقه تاریخی ایران و رابطه‌ی آن‌ها با ترکیه تأثیر خواهد گذاشت؟ آیا زمینه را برای دخالت بیشتر اتحادیه اروپا در کشور‌های منطقه به وجود نخواهد آورد؟ در مجموع سوال و فرضیه‌ی اصلی دراین پژوهش به صورت زیر مطرح میگردند.

پرسش اصلی:

- الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا بر امنیت و اقتصاد دو کشور ایران و عراق چه نوع تأثیری خواهد گذاشت؟

پرسش های فرعی:

- آیا الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا متضمن تاًمین منافع ایران و عراق خواهد بود یا برعکس؟

- آیا الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا زمینه را برای دخالت اروپا در کشور‌های ایران و عراق فراهم خواهد کرد؟

فرضیه اصلی:

- با توجه به سطح توسعه یافتگی کشور‌های عضو اتحادیه اروپا و اهداف اعلانی و اعمال سیاست همسایگی اروپا به نظر می‌رسد که الحاق ترکیه به این اتحادیه زمینه را برای ارتقای امنیت و توسعه بیشتر کشور‌های همسایه ترکیه از جمله ایران و عراق فراهم سازد.

فرضیه فرعی:

- به نظر می‌رسد با توجه به تأثیراتی که الحاق ترکیه به اتحادیه بر روند وابستگی‌های متقابل خواهد گذاشت میزان همگرایی را در میان کشور‌های منطقه، به ویژه ایران، عراق و ترکیه افزایش خواهد داد.

متغیر‌ها:

- الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا، (متغیر مستقل) x است.

- امنیت ایران و عراق، (متغیر وابسته) Y است.

- توسعه ایران وعراق، (متغیر سوم) Z است.

هدف پژوهش

این پژوهش در نظر دارد تا با بررسی زمینه‌ها و جنبه‌های گوناگون سیاست همسایگی اروپا، اهداف و نیات اتحادیه اروپا از اتخاذ سیاست مذکور و اعطای امتیازات ترجیحی اقتصادی را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد، و با بررسی موانع موجود بر سر راه الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا، چشم انداز موجود را برای تحقق این امر کالبد شکافی نماید و در نهایت اینکه، جنبه‌های گوناگون تأثیرات و پیامد‌های وقوع چنین امری را در منطقه مورد بررسی قرار دهد.

ضرورت پژوهش:

نظر به اینکه ایران و عراق از کشور‌های مهم منطقه و همسایه ترکیه به شمار میآیند، و دارای اشتراکات زیادی با همدیگر وهمچنین با ترکیه می‌باشند به نحوی که بسیاری از علائق آنها در سیاست خارجی مشترک و نسبت به بسیاری از متغیر‌ها در روابط بین‌الملل واکنش یکسانی نشان می‌دهند و اینکه بر اساس نظریه وابستگی‌های متقابل فزاینده و سیستم جهانی، کشور‌های همسایه ناگزیر از همدیگر تأثیر می‌پذیرند. بی‌شک، الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا بر روی دو کشور مذکور یعنی ایران و عراق تأثیر خواهد گذاشت که با توجه به نقش کلیدی و جایگاه استراتژیک این دو کشور در منطقه و اشتراکات آن‌ها در مسائلی همچون نفت، کرد‌ها، مذهب شیعه و.... ضرورت ایجاب می‌کند تا با بررسی و پیش‌بینی پیامد‌های الحاق ترکیه، زمینه را برای پذیرش و هدایت تأثیرات مثبت مهیا و تدابیری را در جهت کاهش و کم رنگ نمودن تأثیرات منفی اتخاذ نمود.

پیشینه پژوهش

در میان کتابها و مقالاتی که تا کنون در زمینه مشابه پژوهش جاری به چاپ رسیده اند، به گزیدهای از آنها به صورت زیر می توان اشاره نمود:

·کتاب اتحادیه اروپایی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، سید داوود آقایی

·جایگاه اتحادیه اروپایی در سیاست خارجی ج.ا.ا، سعید خالو زاده

·اصول سیاست خارجی ترکیه در خاورمیانه، سعید خطیبزاده

·اروپا و امنیت ملی ایران، مروت رحمانی

·گسترش اتحادیه اروپا به شرق؛ از اروپا تا واقعیت، شهرام فرسایی

·نقش ترکیه در مناطق خاورمیانه پس از جنگ سرد، سیامک کاکایی

·موانع آشکار و پنهان عضویت در اتحادیه اروپا، داوود محمدی

اگرچه با عنوان پژوهش جاری، مقاله، پایان نامه یا کتاب خاصی به چاپ نرسیده است، ولی در زمینه مشابه، موارد بالا و چندین مقاله، کتاب و پایان نامه تاکنون چاپ شده اند. هر یک از آنها تنها بعد خاصی از مسئله را بررسی نمودهاند و نگاهشان بیشتر عطف به ماسبق بوده و بیشتر از روش تحلیلی- تاریخی استفاده نمودهاند. ولی پژوهش نگارنده، بیشتر مبتنی بر مطالعات آیندهپژوهی بوده و متغییرهای بیشتری در این زمینه دخیل گردیدهاند. در نتیجه، جهت، ابعاد و همچنین روش پژوهش، متفاوت از پژوهشهایی است که قبلاٌ در این زمینه انجام گردیدهاند و دامنه روابط میان متغییرها پیچیدهتر میباشد.

قلمرو پژوهش

محدوده مکانی تحقیق شامل کشورهای ترکیه، ایران، عراق، کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ساختارهای نهادی آنها می‌باشد. در حوزه‌های مذکور متغییر‌های امنیتی و اقتصادی بررسی خواهند شد و محدوده زمانی آن بررسی تغییرات و تأثیرات در زمان آینده می‌باشد.

محدودیت‌های پژوهش

با توجه به وسعت قلمرو جغرافیایی تحقیق یعنی کلیه کشورهای اروپایی، ترکیه، ایران، عراق، مقر اتحادیه اروپا و... سفر به کلیه این کشورها جهت انجام کار میدانی ناممکن بوده در نتیجه سعی شد، تا با بررسی منابع موجود کتابخانه ای، مقالات و اینترنت پژوهش مورد نظر را مورد کاوش قرار گردد.

در مورد ترکیه، ایران، اتحادیه اروپا و روابط فیمابین آن‌ها و شاخص‌های مورد پژوهش منایع نسبتاً کافی وجود دارد. ولی برای مطالعات عراق و روابط آن با سایر کشورهای مورد پژوهش، منابع کافی در دسترس نمیباشد و با توجه به جدید التأسیس بودن دولت فدرال کنونی و متغیر بودن شرایط امنیتی و اقتصادی، مطالعه آن نسبت به ایران مشکلتر و پیشبینی نتایج تأثیرگذار بر آن تاحدودی مشکلتر است.

[1]- Neighborhood Policy

[2]- کشورهای هلند، بلژیک و لوکزامبورگ اعضای بنهلوکس هستند.

[3]- European Neighbourhood Policy

دریافت فایل