یِاهو مارکت

فروشگاه یاهو

یِاهو مارکت

فروشگاه یاهو

تاثیر اقوام بر امنیت ملی ایران« با تاکید بر قوم کرد...

تاثیر اقوام بر امنیت ملی ایران« با تاکید بر قوم کرد...

تاثیر اقوام بر امنیت ملی ایران« با تاکید بر قوم کرد...

چکیده:

ناهمگنی قومی، دینی و اقتصادی، ویژگی ساختی عموم کشور های جهان سوم، بخصوص خاورمیانه می باشد . البته این داوری، به مفهوم تصدیق همسانی کشور های پیشرفته نیست . به تعبیر اوکانر از مجمع 132 ملت- کشور موجود (1972) فقط 12 تای آن (1/9درصد ) به طور قطع از نظر قومی همگن بوده اند منتهی وجود شکافهای گوناگون در کشورهای پیشرفته خاصیت هم افزا ندارند بلکه تمایزهای موجود همدیگر را تعدیل می کنند. از این رو پیامدهای امنیتی مهمی ندارند در حالیکه جنگ قومیتها و استفاده از خرده فرهنگها در جهان سوم بویژه خاورمیانه فصل مهمی از تاریخ درگیریها این ملتها را نشان میدهد. واقعیت موجود با فرایند نوین غلبه گفتمان خودگردانی و با استقلال جویی همه اقوام به جای استیلا جویی یک قوم ، عملا به مساله ای امنیتی تبدیل گردیده و در بسیاری از موارد تمامیت اراضی واحدهای مختلف سیاسی را تهدید می نماید .به هر علت و شرایط کشور ما نیز کشوری است متشکل از اقوام مختلف که عناصر و مولفه های متفاوتی بین آنها و دولت مرکزی پیوند یا گسست ایجاد کرده است و احساس قوی در میان طیف وسیعی از جمعیت کشور کتمان ناپذیر است .آنها در خارج از مرزهای ایران ایرانی هستند لیکن به نظر می رسد در داخل مرزها به همان اندازه که ایرانی هستند، دارای تعلق قومی یا مذهبی هم می باشند. و در همین راستا پژوهش حاضر با تاکید بر قومیت ها و چالش روبروی دولتها موضوع را مورد کنکاش قرار داده است .

فهرست مطالب

عنوان صفحه

بخش اول : کلیات

1-1-بیان مساله2

1-2-سوالهای پژوهش4

1-2-1-1پرسش اصلی4

1-1-2-پرسشهای فرعی4

1-3-پیشینه ی پژوهش4

1-4-فرضیه های پژوهش6

1-5-حدود پژوهش6

1-6-اهداف پژوهش6

1-7-سازماندهی پژوهش................................. 6

بخش دوم: چارجوب نظری

مقدمه............................................... 8

2-1-تبینهای متعارف و محدودیت آنها................... 9

2-2-سیاستهای هویت و قومیت.......................... 12

2-3-علل اهمیت مسائل قومی........................... 13

2-4-تئوری محرومیت نسبی............................. 14

بخش سوم:امنیت ملی و اقوام

مقدمه.............................................. 18

3-1-بحث های نظری درباره مساله قومیت و ناسیونالیسم قومی18

3-1-1-قومیت پدیده ای کهن یا ابزاری................. 18

3-2-چگونگی سیاسی شدن قومیت......................... 19

3-3-عوامل شکل گیری ناسیونالیسم قومی................ 20

3-4-جایگاه اقوام در ساختار اجتماعی –فضایی ملت ایران21

3-5-جایگاه امنیت در ساختار فضایی جغرافیایی ملت..... 23

3-5-1-امنیت ، امنیت ملی............................ 23

3-5-2-امنیت ملی و مولفه های آن..................... 24

3-6-تهدید اقوام علیه امنیت کشور.................... 27

نتیجه گیری......................................... 28

بخش چهارم : قومیتها

فصل اول: قومیت و قوم گرایی در ایران

مقدمه.............................................. 31

4-1-1-قومیت و گروه های قومی : مفاهیم مخدوش شده..... 31

4-1-2-قومیت و قبیله گرایی در خاورمیانه............. 32

4-1-3-قبایل و دولتها در ایران : بررسی کلی.......... 33

4-1-4-ویژگی اساسی قبایل ایران...................... 34

4-1-5-پراکندگی فرهنگی و سیاسی ایلات................. 35

4-1-6-روابط میان ایلات و دولت در ایران.............. 36

4-1-7-روابط دولت با ایلات........................... 37

4-1-8-جامعه و سیاست در کردستان، بلوچستان و آذربایجان38

4-1-9-ظهور گرایشهای سیاسی و محلی گرا در میان کردها. 39

4-1-10-بلوچستان.................................... 40

4-1-10-1-ظهور گرایش های سیاسی محلی گرا در بلوچستان. 41

4-1-11-آذربایجان................................... 42

4-1-11-1-ظهور گرایشهای سیاسی محلی گرا در آذربایجان. 42

نتیجه گیری......................................... 43

فصل دوم : بحران هویت قومی در ایران

مقدمه.............................................. 45

4-2-1-عوامل بحران هویت قومی........................ 46

4-2-2-عوامل اجتماعی بحران.......................... 46

4-2-2-1-تعدد و تنوع قومی........................... 46

4-2-2-2-تعدد و تنوع زبان و گویش.................... 47

4-2-2-3-تنوع و تعدد دینی مذهبی..................... 47

4-2-2-4-عامل جمعیتی (دموکرافیک).................... 48

4-2-2-5-منشا قومی نژادی ناهمگون نخبگان سیاسی یا نظامی حاکم 48

4-2-2-6-تبعیض و پیش داوری های قومی................. 49

4-2-2-7-ناهمگونی مخالفان سیاسی..................... 49

4-2-3-عوامل اقتصادی بحران.......................... 49

4-2-4-عوامل اداری- سیاسی بحران..................... 50

4-2-5-عوامل آموزشی بحران........................... 51

4-2-6-عوامل طبیعی و جغرافیایی...................... 51

فصل سوم : سیاستهای قومی در ایران معاصر

مقدمه............................................. 54

4-3-1مدل سیاست های قومی در تاریخ معاصر ایران....... 54

4-3-2-سیاستهای قومی قبل از انقلاب................... 55

4-3-3-مناسبات حکومت ها با اقوام ایلات و عشایر در ایران55

4-3-4-سیاستهای قومی در دوره قاجار.................. 56

4-3-5-سیاستهای قومی در دوره ی پهلوی اول............ 58

4-3-5-1-تخته قاپو، اسکان اجباری.................... 59

4-3-5-2-پیامدهای اسکان............................. 60

4-3-6-سیاستهای قومی بعد از انقلاب................... 61

4-3-6-1-اهداف و رویکردها........................... 61

4-3-6-2-رویکرد واقع گرایانه........................ 62

4-3-7-روابط دولت- اقوام در جمهوری اسلامی ایران...... 63

4-3-8-روابط دولت- اقوام از بعد اجرایی.............. 64

4-3-9-دوره انتقالی................................. 65

4-3-10-روابط دولت- اقوام از بعد فرهنگی............. 66

نتیجه گیری......................................... 68

فصل چهارم : مسئله وحدت ملی و الگوی سیاست قومی

مقدمه.............................................. 70

4-4-1-تنوع قومی.................................... 70

4-4-2-شاخص های بحران قومی در ایران................. 71

4-4-3-سیاست قومی: مفهوم شناسی...................... 72

4-4-4-جایگاه سیاسی قومی............................ 73

4-4-4-1-مدیریت سیاسی............................... 73

4-4-4-2-علوم رفتاری................................ 74

4-4-4-3-جامعه شناسی سیاسی.......................... 74

فصل پنجم: هویت، تاریخ و روایت در ایران

مقدمه.............................................. 76

4-5-1-صورت بندی مفهوم دولت......................... 76

4-5-2-هویت جمعی بعنوان برآیند آگاهی و روایت........ 77

4-5-3-خاطره و گفتمان هویت.......................... 78

4-5-4-سهم هویت ملی................................. 79

4-5-6-ایدئولوژی سیاسی و هویت اجتماعی ایران......... 80

4-5-7-مدرنیسم پهلوی و هویت ملی ایران............... 82

4-5-8-گفتمان سنت گرای ایدئولوژیک و هویت اسلامی ..... 83

نتیجه گیری......................................... 84

بخش پنجم: قوم کرد

فصل اول : فراز و فرود جنبش کردی

مقدمه.............................................. 87

5-1-1-کردها از جنگ چالدران تا جنگ جهانی اول........ 88

5-1-2-کردها بعد از جنگ جهانی او ل تاکنون........... 88

5-1-3-کردستان ایران................................ 89

5-1-4-علل خیزش جنبش کردی........................... 91

5-1-5-همبستگی کردی................................. 91

نتیجه گیری......................................... 92

فصل دوم: روند توسعه در مناطق کردنشین ایران قبل و پس از انقلاب

مقدمه.............................................. 96

5-2-1-رویکردهای توسعه.............................. 97

5-2-2-برنامه ریزی در ایران، اهداف و خط مشی ها...... 98

5-2-3قوم کرد....................................... 99

نتیجه گیری........................................ 105

منابع............................................. 106

بخش اول

کلیات

1-1 بیان مسأله:

چنین به نظر می رسد که در دهه آینده کلیه کشورها به نحوی با مسئله ناسیونالیسم قومی مواجه خواهند شد. از آنجا که قومیت یکی از شاخص های عمده در شناخت ظرفیت طبیعی کشورها برای نیل به ثبات و دوری از خشونت به حساب می آید. امنیت کشورها در دهه آینده بدون توجه به این مسئله رقم نخواهد خورد. درجمهوری اسلامی ایران وجود قومیت کرد درغرب کشور با گسستهای دینی و اقتصادی و متاثر از تحریکات خارجی می تواند خطرآفرین باشد. در جوامع چند قومی موضوع همزیستی مفهوم تنوع قومی با وحدت ملی امریست منوط به اتخاذ رهیافتی که بتواند در عین کثرت در خرده فرهنگ های قومی، وحدت درمنش ملی را محقق سازد. قومیت با زیر عنوانهایی چون انفکاک قومی، علایق قومی، گرایشات واگرایانه، استقلال خواهی یا تجزیه طلبی، هویت قومی و چالشهای قومی درمقیاس ملی، عناوینی است که نیازمند مطالعه از منظر امنیت ملی می باشد.

امنیت در نگاه نخست به عنوان مفهومی ساده، به اطمینان ازحفظ، دوام و بقای داشته ها، و تضمین منافع و تامین علایق اطلاق می شود. برخی امنیت را به صورت «ایجابی» و «سلبی» تقسم می کنند. در معنای ایجابی امنیت، وجود احساس رضایت و اطمینان نزد دولتمردان و شهروندان، و درمعنای سلبی امنیت، نبود ترس، اجبار و تهدید را به عنوان یک شاخص در نظر می گیرند (افتخاری،1377).

همچنین به عقیده رابرت مک نامارا: امنیت ملی به نوعی متضمن اعتماد ملی، آزادی، توسعه و بهبود موقیت یک کشوراست. در کنار امنیت و امنیت ملی واژه قومیت نیز باید گنجانده شود که بیشتراستفاده کاربردی دارد و برداشت­های متفاوتی از آن صورت گرفته است. در این میان تعریف آنتونی اسمیت دارای کاربرد بالایی است: قوم عبارت از یک جمعیت انسانی مشخص با یک افسانه اجداد مشترک، عناصرفرهنگی، پیوند با یک اعتقاد، آگاهی و فرهنگ مشترک را داراست. اعضای یک ملت اگراحساس کنند در دستیابی به حق و حقوق موقعیتی برابر دارند هویت ملی بحران کمتری خواهد داشت، اما اگراقوامی نتوانند خود را با فرایند ملت سازی، ادبیات ملی، زبان رسمی، تعلیمات عمومی و مذهب رسمی هماهنگ سازند به حد شهروند درجه دوم سقوط کرده و از برخی حقوق محروم و به حاشیه رانده می شوند و احساس محرومیت موجب تقویت هویتهای مادون ملی مانند قومیت، نژاد، محله گرایی و... می شود و محرکی برای دست زدن به اعمال سیاسی و خشونت می گردد به خصوص درکشورهای با تفاوت های قومی این مشکلات بیشتر می شود.

عوامل موثر بر شکل گیری یا تشدید ناسیونالیسم قومی درجوامع چند قومی به اقتضای خاص در هر جامعه متعدد است از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1-چگونگی ساختار توزیع منابع قدرت (اقتصادی،سیاسی،فرهنگی) درجامعه.

2-وجود خودجوش جنبش ناسیونالیسم با توجه به سه محور ایدئولوژی، ساز و کارها و شیوه های پیگیری مطالبات و پایگاه اجتماعی.

3-تجربه تاریخی تعاملات و روابط اقوام که آیا سلطه گر و سلطه ناپذیر یا فدرالی یا خودمختاری بوده است.

4-واکنش و حساسیت قدرتهای منطقه ای و جهانی یه موضوع اقوام در یک کشور خاص.

5-شرایط ژئوپلتیک یا جغرافیایی ترکیب قومی هر جامعه، نسبت جمعیت و سرزمین و همسانی قومی با کشورهای همسایه و نوع شکافهای موجود در جامعه.

تبعـیض، نوع نگرش ومیزان گرایـش اقوام به هویـت ملی و رونـد ملت سازی و دولـت سـازی موارد دیـگر می باشند.

سرزمین ایران در مقوله تنوع قومی و زبانی در جهان با 24 درصد همانندی در رتبه شانزدهم قرار دارد. اگر چه در ایران فارسی زبانان با60 درصد جمعیت اکثریت را دارند، لیکن وجود شش قومیت عمده در درون این واحد ملی و تاثیرات شگرف آنها بر سیر تحولات تاریخی واقعیتی انکارناپذیر است. از آنجا که نقطه تمرکز ما در پژوهش قومیت کرد می باشد از قومیتهای دیگر صرفنظر کرده و به کردها میپردازیم.

جمعیت کردها بیشتر در آذربایجان غربی، کرمانشاه و کردستان ساکن هستند. این قوم، به نسبت، زمینه مناسب تری برای فعال شدن گسست ملی دارد از جمله این زمینه ها؛ تمرکز جمعیتی در یک منطقه کوچک و مشخص، دوم، باور به محرومیت های اقتصادی، بهداشتی وآموزشی، سوم، موقعیت جغرافیایی در کنار مرز دو کشور با تشابه قومی و محلی و وضعیت کوهها و راهها، چهارم، تصور انزوای سیاسی و عدم رضایت از میزان حضور نخبگان سیاسی اجتماعی در داخل نظام، پنجم، ملاحضات مذهبی که اکثرا سنی مذهب هستند، ششم، زبان کردی اگر چه از شاخه های زبان ایرانی است و با پارسی باستان همانندی زیادی دارد، لکن برای فارسی زبانان امروز مفهوم نیست هر چند گویش های مختلف مانع یک زبان واحد کردی است معهذا امروزه زبان کردی محور جنبش های کردی است اگر چه از لحاظ نژادی نمی توانند اصل آریایی و ایرانی بودن کردها را منکر شوند.

تجربه شورش شیخ عبدالله درسال1297 درمقابل عثمانی ها با محوریت قبایل کرد و شورش شیخ سعید درسال1304 در مقابل ناسیونالیسم افراطی آتاتورک که هویت کردی را انکار می کرد در پاسخ به تحرکات خارجی بود. جنبش اسماعیل سمیتقو که یکپارچه گی ایران را تهدید میکرد و ارتش رضاخان آن را سرکوب کرد و نیز تاسیس کومله در دهه1320 که به دستور مقامات شوروی به حزب دموکرات کردستان تبدیل شد و طرح کردستان خودمختار و تاسیس جمهوری مهاباد درسال1324 به رهبری عبدالرحمن قاسملو برای تجزیه ایران و بیانیه هشت ماده­ای آنها بعد از انقلاب اسلامی که خواستار خودمختاری کردستان بودند و اقدامات ملامصطفی بارزانی در این راستا قابل توجه و بررسی است (افتخاری،1377).

1-2 سؤال‏های پژوهش‏:

1-2-1 پرسش اصلی

1-تفاوت قومی کردها چگونه می تواند امنیت ملی ایران را تحت تاثیر قرار دهد؟

1-2-2 پرسش های فرعی

1-چه عواملی سبب می شود قومیت کرد در ایران قائل به هویتی متفاوت باشد؟

2- عوامل سیاسی اجتماعی که می تواند به تشدید احساس هویت متفاوت کردها در ایران دامن بزنند کدامند؟

1-3 پیشینه پژوهش:

در زمینه قومیت و امنیت ملی کتابها و مقالات زیادی نوشته شده است، تعدادی توسط نویسندگان داخلی و تعدادی هم مقالات و کتابهای خارجی که عموما به صورت ترجمه می باشد.

-دکتر محمدرضا تاجیک درکتاب(مقدمه ای براستراتژی های امنیت ج.ا.ایران رهیافت ها و راهبردها) به بررسی امنیت چه بعد داخلی و چه خارجی آن پرداخته است. ایشان در دفتر چهارم این کتاب اصول کلی مرتبط بر استراتژی های امنیت ملی را شرح داده است. در دفتر پنجم کتاب به ارزشها و هنجارهای ملی پرداخته و ارزش های مسلط جامعه ایرانی را بیان داشته است، همچنین از آسیب پذیری تهدیدات و فرصت های ارزشی موجود در ج.ا.ایران پرداخته است.

-امنیت ملی در جهان سوم که توسط ادوارد ای.آزر و چونگ این مون نوشته شده از دیگر آثار برجسته در حوزه امنیت می باشد. آنها در این کتاب امنیت ملی درکشورهای جهان سوم را تشریح کرده و از اهمیت و تاثیر قومیتها دراین کشورها اسم برده و اینکه چه تاثیری می تواند بر امنیت این کشورها داشته باشد. از دیگرکتابهای موجود درحوزه امنیت ملی می توان به کتاب (چارچوبی تازه برای تحلیل امنیت) که توسط باری بوزان و همکاران وی نوشته شده اشاره کرد. آنها امنیت را در پنج حوزه نظامی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی بررسی کرده اند. آنها مفهومی تازه درطرح امنیت ایجاد می کنند که در آن ابعاد ذهنی از اهمیت بیشتری برخورداراست. آنها امنیتی شدن را به معنای بهتر شدن نمی دانند بلکه امنیت را امری سلبی و به معنای ناتوانی از برخورد با موضوعات به شیوه سیاست معمول می دانند. (بوزان، ویور، ویلد)

-کتاب (مردم، دولت ها و هراس) از باری بوزان از دیگر کتب در حوزه امنیت و امنیت ملی می باشد. بوزان ابتدا به تبیین حدود وظایف دولت به عنوان منبع اصلی امنیت و نیز منافع هر یک از دو مقوله دولت و مردم در عرصه امنیت ملی پرداخته و نحوه تامین امنیت و ابعاد مختلف جهانی، منطقه ای، اقتصادی و زیست محیطی را بیان می دارد.

-کتاب (چهره متغییرامنیت ملی) از رابرت ماندل از دیگر آثار درحوزه امنیت می باشد. ماندل در این کتاب مفهوم درحال ظهور امنیت ملی را ریشه یابی می کند و آغاز بحث را ارائه تعریفی از مفهوم امنیت ملی قرار می دهد. در فصل پایانی کتاب نویسنده به چند چالش عمده امنیتی که احتمالا در آینده رخ خواهد داد اشاره می کند و راهکارهایی برای آن ارائه می دهد. به اعتقاد او چالش امنیتی تنشی است که حکومت ها درانتخاب بین جهان گرایی و پرداختن به منافع داخلی بین حمایت از جامعه و فرد و بین نیاز به همکاری فراملی و فشارهای محدود ملی با آن روبرو می شوند.

در زمینه قومیت هم کتابها و مقالات زیادی نوشته شده است:

-دکتر مراد کاویانی در کتاب (ناحیه گرایی در ایران از منظر جغرافیای سیاسی) به بررسی و جایگاه اقوام در ایران پرداخته است. در فصل چهارم کتاب به موقعیت کردستان از لحاظ تاریخی و ژئوپولتیکی پرداخته و همچنین تاثیراتی که کردهای کشورهای هم مرز ایران بر کردهای داخل ایران می گذارند. ایشان در مورد فعالیتهای گروههای پ.ک.ک و پژاک در مرزهای غربی و شمال غربی که باعث تنش و درگیرهایی در این مناطق شده پرداخته است. و در قسمت نتیجه گیری بیان می دارد که حکومت مرکزی باید بتواند از لحاظ فرهنگی و اقتصادی نواحی کردنشین را به سطح میانه یا بالاتر برساند و مشارکت سیاسی کردهای اهل سنت را در گستره مدیریت ارتقا دهد تا باعث تقویت همبستگی ملی گردد.

عیسی گلوردی درکتاب (اقوام ایرانی و زمینه های همگرایی) موقعیت اقوام ایرانی را شرح داده و اینکه چه راهکارها و راه حل هایی می تواند از واگرایی اقوام ایرانی جلوگیری کرده و آنها را به سمت همگرایی بیشترسوق دهد.

-کتاب (قومیت و قوم گرایی در ایران از افسانه تا واقعیت) که توسط دکتر حمید احمدی نوشته شده از دیگر کتب در زمینه قومیت می باشد که نگارنده با ذکر موقعیتی از اقوام ایرانی به بحث مطالبات و خواسته های آنان پرداخته و همچنین ذکر مواردی که باعث می شود برخی از این اقوام داعیه خودمختاری و تجزیه طالبی داشته باشند.

-کتاب قومیت گرایی کرد نوشته نادر انتصار با ترجمه عبدا...عبدا...زاده به تاریخچه قوم کرد پرداخته و اینکه چه زمینه هایی باعث می­شود این قوم اصیل و قدیمی ایرانی به سمت جدایی طلبی حرکت کرده و باعث ایجاد تنش با دولت مرکزی شده است.

-پایان نامه سعدی فتاحی (بررسی تحولات عراق پس ازسقوط حزب بعث وآثار آن بر مسائل قومی منطقه ای) بیشتر به آثار این تحولات بر کردهای ایرانی پرداخته و اینکه خودمختاری کردهای عراق می تواند چه تاثیری بر کردهای ایرانی گذاشته و چه چالش هایی برای حکومت مرکزی ایران می تواند به همراه داشته باشد.

منابع فوق الذکر با درجات متفاوت می توانند در این پژوهش مورد استفاده قرار گیرند. معهذا تفاوت پژوهش حاضر، در اشاره به هویت متفاوت کردها، و بخصوص تاکید ویژه بر تاثیر عوامل سیاسی اجتماعی در تقویت این احساس تفاوت است.

1-4 فرضیه های پژوهش:

1-4-1 فرضیه اصلی:

چنانچه احساس هویت متفاوت در کنار احساس محرومیت های سیاسی-اجتماعی قرار گیرد می تواند موجد عوارض امنیتی در کشور باشد.

1-4-2 فرضیات فرعی:

-دو عامل زبان (زبان کردی) و مذهب (اهل سنت) سبب می گردد کردها در ایران قائل به هویتی متفاوت باشند.

-سبکی وزنه مدیریت سیاسی به نسبت وزنه جمعیتی و احساس محرومیتهای اقتصادی و اجتماعی به نسبت سایر قومیتها در ایران می توانند احساس هویت متفاوت کردها را تشدید نمایند.

1-5 حدود پژوهش:

تمرکز این پژوهش به لحاظ جغرافیایی، کشور ایران می باشد.

1-6 اهداف پژوهش:

ایران در رده شانزدهم کشورهای جهان از لحاظ تنوع قومی قرار دارد و این نشان دهنده اهمیت این موضوع در ایران می باشد، اگر چه تنوع قومی را می توان نوعی فرصت تلقی کرد معهذا در نتیجه برخی زمینه های اجتماعی و اقتصادی وگاه تحریکات خارجی با استفاده ازین زمینه گاها تنوع قومی با عوارض امنیتی همراه بوده است که در بین این اقوام کردها از دیرباز مورد توجه بوده و شاید بیش از دیگر قومیت ها دارای تنش هایی با حکومت مرکزی بوده اند. البته وجود کردها در دو کشور هم مرز یعنی عراق و ترکیه از یک طرف و جمعیت اغلب سنی کردها در مقابل اکثریت شیعه در ایران بر اهمیت مسئله افزوده است. در نتیجه می توان گفت موضوع ارزش کاری پژوهش در حد یک پایان نامه را دارد.

1-7-سازماندهی پژوهش

پژوهش حاضر در پنج بخش طراحی شده است که هر بخش شامل چند فصل می باشد. در بخش اول، کلیات به توضیح ساختار تحقیق پرداخته می شود. در بخش دوم به بیان چارچوب نظری این تحقیق پرداخته است . در بخش سوم به بحث امنیت ملی و مفاهیم و... پرداخته شده است در بخش چهارم مسئله قومیت در پنج فصل مجزا کار شده است و در بخش پنجم قوم کرد در نگاهی کلی پرداخته شده است. و در نهایت نتیجه گیری کار مطرح شده است .

 





دانلود خلاصه کتاب اصول و مبانی مدیریت بازاریابی کاتلر و کلر

دانلود خلاصه کتاب اصول و مبانی مدیریت بازاریابی کاتلر و کلر

دانلود خلاصه کتاب اصول و مبانی مدیریت بازاریابی کاتلر و کلر

در این بخش خلاصه کتاب اصول و مبانی مدیریت بازاریابی تالیف فیلیپ کاتلر و لین کلر و ترجمه محمد علی عبدالوند و کامبیز حیدرزاده در 143 صفحه با کیفیت عالی در اختیار دانشجویان عزیز قرار داده شده است،در صورت نیاز می توانید این فایل را از فروشگاه خریداری و دانلود نمایید.

نگاهی مختصر به کتاب:

موفقیت شرکت ها در اغلب مواقع به توان بازاریابی بستگی دارد. چنانچه تقاضای کافی برای کالاها و خدمات وجود نداشته باشد تا شرکت بتواند از آن سودی حاصل کند، وظایف مالی، عملیاتی، حسابداری و دیگر وظایف کسب وکار واقعاً اهمیتی نخواهند داشت. باید حد بالایی وجود داشته باشد تا حد پائین معنی پیدا کند. بسیاری از شرکتها اقدام به ایجاد پست مدیر ارشد بازاریابی (CMO) کرده اند تا مدیر بازاریابی را هم ردیف دیگر مدیران ارشد از قبیل مدیر ارشد اجرایی (CEO) و مدیر ارشد مالی(CFO) قرار دهند. در هر حال، بازاریابی کار مشکلی است و برای بسیاری از شرکتهایی که موفق بوده اند، نقش پاشنۀ آشیل را داشته است.
برای اینکه بازاریاب باشید، باید بدانید که بازاریابی چیست، چگونه عمل می کند، چه چیزی بازاریابی می شود و چه کسی بازاریابی می کند.
کتاب “اصول و مبانی مدیریت بازاریابی” نوشتۀ فیلیپ کاتلر و لین کلر با هدف آموزش مدیریت بازاریابی، چارچوبی مناسب برای شرکتها، گروهها و افراد است تا راهبردهای خود را با بازار قرن بیست و یکم تطبیق دهند. این کتاب شامل ۷ بخش و ۱۸ فصل است و با تعریف بازاریابی برای قرن بیست و یکم شروع می‌شود و به مطالبی چون :
توسعه و اجرای راهبردها, شناخت بازارها، تقاضای بازار و محیط بازاریابی، ایجاد ارزش، رضایت و وفاداری مشتری، تجزیه‌ و تحلیل بازارهای مصرفی، ایجاد نامهای تجاری قوی، طراحی جایگاه یابی نام تجاری و توجه به رقابت، مدیریت کردن خرده‌فروشی، عمده‌فروشی و … می‌پردازد.
ترجمۀ این کتاب ارزشمند را آقایان دکتر محمد علی عبدالوند و دکتر کامبیبز حیدرزاده به انجام رسانده‌اند که از استادان برجستۀ بازاریابی کشور محسوب می‌شوند.





پایگاه های نظامی آمریکا در خلیج فارس و بازدارندگی علیه ایران...

پایگاه های نظامی آمریکا در خلیج فارس و بازدارندگی علیه ایران...

پایگاه های نظامی آمریکا در خلیج فارس و بازدارندگی علیه ایران...

چکیده

تردیدی وجود ندارد که ایالات متحده آمریکا به عنوان تنها ابرقدرت جهان یا به تعبیری یک فوق قدرت[1] در صدد حفظ موقعیت ممتاز خود در جهان از طریق تثبیت نفوذ خود در مناطق مختلف، بویژه مناطق استراتژیکی مانند منطقه خاورمیانه و خلیج فارس است. استقرار پایگاههای نظامی در جای جای جهان و فرستادن سربازان و تجهیزات آمریکایی به این پایگاهها می بایستی در راستای دست یابی به این هدف ارزیابی شود. در ر استای نیل به این هدف آمریکا با چالشهای بسیاری بویژه در سالهای اخیر روبرو بوده است. یکی از مهم ترین این چالشها از نگاه مقامات آمریکایی، وجود دولتهایی مانند ایران با آرزوهای بسیار برای قدرتمند شدن و گسترش نفوذ خود است. آنها معتقدندچنین دولتهایی با به راه انداختن جنگی نامتقارن[2] علیه ایالات متحده، منافع آمریکا و متحدانش را به شدت تهدید می کنند. در رابطه با مورد ایران که موضوع پژوهش حاضر است ایالات متحده در چند دهه اخیر سعی داشته و دارد تا با استقرار پایگاههای نظامی در کشورهای همسایه این کشور و تقویت توان دفاعی همسایگان ایران و به نوعی محاصره این کشور به ایران بفهاند که هر نوع اقدام علیه منافع امریکا هزینه های سنگینی را برای ایران در پی خواهد داشت.در حقیقت هدف ایایلات متحده از ایجاد این پایگاهها در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس ایجاد بازدارندگی در مقابل ایران و رفتارهای تهاجمی این کشور (از نگاه مقامات آمریکایی) بوده است؛ بازدارندگی که به نظر می رسد که به رغم موفقیتهای نسبی که نصیب ایالات متحده کرده از نگاه بسیاری از استراتژیست های امنیتی این کشور، سبب تحرک ایران و رادیکالیزه تر کردن رفتار این کشور شده(البته تلاش ایران برای تقویت توان دفاعی خود یک موضوع طبیعی است که آمریکا سعی دارد با غیر طبیعی جلوه دادن این تلاش ایران را به عنوان یک تهدید جدی معرفی کند) و تهدیدات فزاینده ای را متوجه منافع آمریکا، اسرائیل و کشورهای عربی متحد آمریکا در منطقه کرده و ایران را مصر به پیگیری برنامه هسته ای اش ساخته است.

واژگان کلیدی: جنگ نامتقارن، بازدارندگی، پایگاههای نظامی، توان دفاعی، ایران، ایالات متحده آمریکا، خلیج فارس.

فهرست مطالب

پیشگفتار1

تعریف مسأله1

هدف پژوهش3

اهمیت و ضرورت پژوهش با تاکید بر نتایج کاربردی آن3

روش ها و فنون اجرایی طرح4

موانع پژوهش5

بررسی ادبیات موضوع5

مقدمه7

بخش اول: بررسی نظریه بازدارندگی و فلسفه شکل گیری پایگاه های نظامی آمریکا در خارج از قلمروی این کشور9

مقدمه بخش اول10

گفتار اول: مفهوم بازدارندگی12

گفتار دوم: تحولات صورت گرفته در مفهوم بازدارندگی14

گفتار سوم: تفاوت بازدارندگی در نگاه رئالیست های تدافعی و تهاجمی17

گفتار چهارم: دکترین جنگ پیش دستانه به عنوان جایگزینی برای بازدارندگی18

جمع بندی بخش اول24

بخش دوم: بررسی تاریخی استقرار پایگاه های نظامی آمریکا در خارج از مرزهای این کشور26

مقدمه بخش دوم27

گفتار اول: بررسی تاریخی استقرار پایگاههای نظامی ایالات متحده در خارج از مرزهای این کشور28

1-1-از استقلال آمریکا تا ماموریت فرمانده پری در سال های 1853و185428

1-2-از آغاز جنگ داخلی تا شروع جنگ با اسپانیا: 1898-1861 29

1-3-جنگ با اسپانیا در سال 1898: نخستین پرده از نمایش جهانی شدن آرزوهای آمریکا....................................... 29

1-4-جنگ جهانی دوم و پایه ریزی شبکه پایگاه های نظامی آمریکا در جهان................................................. 30

1-5-دوران جنگ سرد: از 1945 تا فروپاشی دیوار برلین در سال 199131

1-6-نبرد دو کره و تاثیر آن بر تقویت پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه آسیای جنوب شرقی................................ 32

1-7-جنگ ویتنام: تغییر در موقعیت پایگاه های نظامی از معلول جنگ به علت آن............................................... 33

1-8-پایان جنگ سردتا به امروز......................... 33

گفتار دوم: پایگاه های نظامی ایالات متحده در آمریکای لاتین 34

گفتار سوم: پایگاه های نظامی ایالات متحده در آفریقا.... 36

گفتار چهارم: پایگاه های نظامی ایالات متحده در خاک اروپا 39

گفتار پنجم: پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه آسیا-اقیانوسیه 42

جمع بندی بخش دوم..................................... 47

بخش سوم: بررسی تهدیدهای ایران برای آمریکا و متحدانش در منطقه از نگاه سران کاخ سفید................................... 48

مقدمه بخش سوم........................................ 49

گفتار اول: حمایت ایران از گروه های فلسطینی و لبنانی و ایجاد اخلال در روند صلح اعراب و اسرائیل.......................... 51

گفتار دوم: حمایت ایران از گروه های افراطی شیعی در منطقه56

گفتار سوم: تهدید دریایی ایران و تهدید ایران برای منابع نفتی و صادرات نفتی کشورهای منطقه............................ 60

گفتار چهارم: تهدید هسته ای ایران..................... 63

جمع بندی بخش سوم..................................... 67

بخش چهارم: پایگاه های نظامی آمریکا در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج(فارس) و کارآیی آنها در باز دارندگی ایران........ 69

مقدمه بخش چهارم...................................... 70

گفتار اول: پایگاه های نظامی آمریکا در بحرین و اهمیت این پایگاه ها در بازدارندگی ایران.............................. 75

گفتار دوم: پایگاه های نظامی آمریکا در قطر و اهمیت این پایگاه ها در بازدارندگی ایران................................. 81

گفتار سوم: پایگاه های نظامی آمریکا در عمان و اهمیت این پایگاه ها در بازدارندگی ایران.................................. 84

گفتار چهارم: پایگاه های نظامی آمریکا در امارات متحده عربی و اهمیت این پایگاه ها در بازدارندگی ایران.............. 87

گفتار پنجم: پایگاه های نظامی آمریکا در کویت و اهمیت این پایگاه ها در بازدارندگی ایران............................... 90

گفتار ششم: پایگاه های نظامی آمریکا در عرستان سعودی و اهمیت این پایگاه ها بازدارندگی ایران........................... 92

گفتار هفتم: پایگاه های نظامی آمریکا در عراق.......... 96

گفتار هشتم: پایگاه های نظامی شناور آمریکا در منطقه خلیج فارس................................................ .98

جمع بندی بخش چهارم.................................. 10

نتیجه گیری.......................................... 103

ضمیمه............................................... 114

کتابنامه............................................ 11

پیشگفتار

-تعریف مسأله

بدون تردید، حمله نیروهای ژاپنی به جزیره پرل هاربر درهفتم دسامبر سال1941[3] و در خلال جنگ جهانی دوم به انزوا گرایی آمریکا در جهان برای همیشه پایان داد و دولتمردان ایالات متحده با بایگانی کردن دکترین مونروئه،[4] در صدد گسترش نفوذ خود در مناطق مختلف جهان و دفاع از این منافع در هر نقطهاز جهان برآمدند. در حقیقت می توان گفت از جنگ جهانی دوم به این سو، جلوگیری از تکرار پرل هاربری دیگر، اولویت اصلی استراتژی دفاعی-امنیتی ایالات متحده در سطح جهان و دلیل اصلی استقرار پایگاههای نظامی ایالات متحده[5] در خارج از این کشور بوده است.

با پایان جنگ جهانی دوم و آغاز جنگ سرد میان ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوری، آمریکا خود را به دفاع از جهان در برابر خطر کمونیسم متعهد دانست و به همین منظور، نسبت به گسترش و تقویت پایگاههای خود در جهان به منظور ایجاد بازدارندگی[6] در مقابل اتحاد جماهیر شوروی و متحدانش اقدام کرد.حوادثی ازجمله وقوع جنگ دو کره در فاصله سالهای(1953-1950) و حمله شوری به افغانستان در سال1979 و از همه مهم تر بحران موشکی کوبا، ایلات متحده را درجهت تعقیب سیاست سد نفوذ[7] و ایجاد بازدارندگیدر مقابل اتحاد جماهیر شوری مصصم تر کرد و ایالات متحده پایگاههای مختلفی رادر آمریکای لاتین –اروپا (بویژه آلمان)-آفریقا و آسیا-اقیانوسیه مستقر کرد.

به دنبال پایان جنگ سرد و از بین رفتن اتحاد جماهیر شوری، ایالات متحده به توجیهاتی جدید جهت حفظ پایگاههای نظامی خود در خارج از کشور احتیاج داشت.حمله تروریستی 11 سپتامبر 2001 و کشته شدن هزاران آمریکایی در جریان این حمله، توجیهاتی جدید را در اختیار ایالات متحده قرار داد و ایالات متحده با استناد به این توجیهات آغاز نبردی جدید در جهان یعنی نبرد برعلیه گروههای تروریستی و دولتهای پرخاشگر حامی منافع آنها را اعلام کرد؛ نبردی که جرج بوش[8] رئیس جمهور پیشین ایالات متحده آن را نبرد جهانی بر علیه تروریسم[9]خواند.در ادامه، ایالات متحده با معرفی خاورمیانه به عنوان پایگاه تروریستها ومتهم کردن دولتهایی مانند ایران و عراق به حمایت ازآنهاو تلاش برای دست یابی به سلاح های کشتار جمعی و سلاح هسته ای، حضور نظامی خود در منطقه را افزایش داد و کنترل پایگاههای نظامی جدیدی را در کشورهای منطقه بدست گرفت. پایگاههایی که افزون بر وظایف قبلی اکنون عهده دار وظایف جدیدتری نیز بودند که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1) ایجاد بازدارندگی در مقابل دولت های چون ایران به منظور دفاع از امنیت آمریکا ومتحدانش، بویژه اسرائیل در مقابل تهدید های احتمالی این کشور؛

2) حمایت از منابع نفتی منطقه و صادرات نفتی آن در مقابل خطر ایران؛

3) مبارزه با تروریسم و گروه های تروریستی؛

اکنون و پس از بیان این مقدمه کوتاه به طرح پرسش اصلی و فرضیه اصلی پژوهش حاضر می پردازم.

سوال اصلی

آیا پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس در ایجاد بازدارندگی در مقابل ایران موثر بوده اند؟

فرضیه اصلی

به نظر می رسد که وجود این پایگاهها، ایران را متوجه هزینه سنگینی کرده که در صورت انجام هرگونه اقدامی برعلیه منافع آمریکا و متحدانش در منطقه باید بپردازد و از این طریق در ایجاد بازدارندگی در مقابل ایران موفق بوده است.

استقرار پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس(X)↓(متغیر مستقل)

تحمیل هزینه های سنگین به ایران در صورت انجام هر گونه اقدام تهاجمی(Z)↓(متغیر میانی یا مداخله گر)

ایجاد بازدارندگی در مقابل ایران(Y)(متغیر وابسته)

فرضیه رقیب

به نظر می رسد که این پایگاه ها با تحریک کردن ایران، سبب رادیکالیزه تر شدن رفتار این کشور و تهاجمی تر شدن آن شده اند و تهدیدات بیشتری را متوجه منافع آمریکا و متحدانش در منطقه کرده اند.

پرسشهای فرعی

1) چه تهدید هایی از ناحیه ایران علیه منافع آمریکا و متحدانش وجود دارد که ایالات متحده را ناگزیر از ایجا بازدارندگی در مقابل این کشور از طریق استقرار پایگاه های نظامی در منطقه می کند؟

2) نقاط ضعف و قوت پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه کدامند؟

3) این پایگاهها چه وظایفی را در منطقه به عهده دارند؟

هدف از پژوهش

هدف از این پژوهش بررسی سیاست های دفاعی –امنیتی ایلات متحده آمریکا و متحدانش در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس، بویژه سیاست استقرار پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و شناخت چالشهایی است که این سیاست ها برای ایران و نفوذ این کشور در منطقه ایجاد کرده است و در ایجاد بازدارندگی در مقابل این کشور چقدر موثر بوده اند؟. در ادامه و در بخش نتیجه گیری تلاش خواهد شد تا راهکارهایی جهت مقابله با این تهدیدها و دست یابی به اهداف ایران در منطقه پیشنهاد شود.

اهمیت و ضرورت پژوهش با تأکید بر نتایج کاربردی آن

با توجه به موقیت استراتژیک ایران در منطقه و نقش تاثیرگذار این کشور در خلیج فارس، ایالت متحده آمریکا نسبت به تحرکات ایران در منطقه به شدت حساس بوده وتلاش کرده تا با وارد کردن اتهامات ادعایی به ایران و سپس تقویت حضور نظامی خود در کشورهای منطقه با استناد به همان اتهامات ادعایی، منافع ایران در منطقه را به خطر انداخته و از موجودیت اسرائیل دفاع کند. بنا براین و با توجه به پی گیری چنین سیاست خصمانه ای از سوی سران کاخ سفید، رصد کردن فعالیتهای آمریکا و داشتن اطلاعات درست از توانایی های بالقوه و بالفعل این کشور در منطقه، به منظور دفاع از استقلال و تمامیت ارضی ایران و حفظ منافع این کشور در منطقه ضروری به نظر می رسد.

روشها و فنون اجرایی طرح

در پژوهش حاضر با توجه به ماهیت موضوع مورد بررسی و همچنین امکانات در دسترس٬ از 3 روش جهت استخراج و جمع آوری داده ها و تجزیه و تحلیل آنها استفاده شده است:

1-روش تحلیل رویدادها( Events Data Analysis )

به کمک این روش ابتدا اطلاعات مناسبی رادر مورد سیاستهای دفاعی-امنیتی ایالات متحده و متحدانش در منطقه بدست آورده و با توجه به اینکه بخش اصلی پژوهش پیش رو٬ بررسی پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه می باشد این روش می تواند در فهم چگونگی این سیاستها کمک بسیار مهمی باشد و داده های بسیار مفیدی را در اختیار پژوهشگر قرار دهد.

2-روش تحلیل داده های ثانوی-داده های متراکم(Secondary and Aggregate Data Analysis)

در مرحله اول این روش ابتدا متون مربوط به موضوع جستجو شده٬ و سپس در مرحله بعد فیش برداری با توجه به طراحی فصول پژوهش انجام شده و در مرحله آخر نیز داده ها تجزیه و تحلیل می شوند. در ضمن از طریق سایتهای نظیر گالوپ و... می توان به نظر سنجی های مرتبط با موضوع تحقیق دسترسی پیدا کرده و اطلاعات لازم را از آنها استخراج کرد.

3-روش تحلیل محتوا(Content Analysis)

با استفاده از این روش٬ به تحلیل محتوای سخنرانی های مقامات آمریکایی٬اسرائیل و کشورهای عربی و دولتمردان ایران پرداخته تا از این طریق بتوانیم با گفتمان غالب هر کدام از آنها و اولویتهای آنها در سیاست های خود آشنایی پیدا کنیم.بنابراین این روش می تواند روش مناسبی برای دستیابی به داده ها و تجزیه و تحلیل آنها باشد.

موانع پیش روی پژوهش

در رابطه با انجام پژوهش پیش رو چند مانع اساسی پیش روی نگارنده قرار داشت که بدون تردید در صورت نبود آنها بر کیفیت کار و غنای مطلب افزوده می شد. در یک اشاره فهرست وار این موانع عبارت بودند از:

1)نبود امکان سفر به کشورهای عربی و انجام مصاحبه با مقامات این کشورهاو آشنایی با دیدگاههای آنها درباره نقش پایگاه های نظامی آمریکا در منطقه؛

2)عدم دسترسی به برخی از اطلاعات مخفی در مورد این پایگاه ها؛

3)نداشتن آشنایی با زبان عربی وبه دنبال آن محروم بودن از بررسی دیدگاههای سیاست مداران داخل جهان عرب ومطالعه منابع نوشته شده به زبان عربی؛

4)محدودیت دسترسی به منابع لاتین و نبود بسیاری از منابع ارزشمند نوشته شده در این حوزه در داخل؛

بررسی ادبیات موضوع

به دلیل اهمیت موضوع مورد بحث، نوشته های بسیاری در این حوزه به رشته تحریر در آمده اند که از جمله آنها می توان به کتابهایی چون پایگاههای امپراطوار(نوشته کاترین لوتز) –آرایش نیروهای نظامی در خلیج فارس(نوشته کوردسمن)-پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس و آینده حضور نظامی آمریکا در منطقه پس از جنگ با عراق اشاره کرد.اما همه این نوشته ها در یک نقطه با هم مشترک هستند و آن توجه تنها به توصیف موقعیت این پایگاهها و وظایف آنها و بی توجهی به میزان کارایی آنها یا به تعبیری میزان موفقیت این پایگاهها در انجام وظایف محوله است.درک این نقطه ضعف، پژوهش پیش رو را بر آن داشت تا بر روی بررسی دقیق تر نقاط ضعف و قوت این پایگاهها وآثار درونی و بیرونی ناشی از استقرار این پایگاهها تمرکز کند.به همین منظور پس از ذکر مقدمات و آماده کردن ذهن ها، در بخش نتیجه گیری تحلیل نسبتا جامعی از این موضوع ارائه خواهد شد.

مقدمه

پزوهش پیش رو با هدف بررسی نقش و کارکرد پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس در ایجاد بازدارندگی در مقابل ایران و بررسی نقاط ضعف و قوت این پایگاه ها انجام شده است.این پژهش در 4 بخش به ترتیب زیر تنظیم شده است:

1) بررسی تئوری بازدارندگی و فلسفه استقرار پایگاههای نظامی ایالات متحده در خارج از مرزهای این کشور؛

2) بررسی تاریخی استقرار پایگاه های نظامی آمریکا در خارج از این کشور؛

3) بررسی تهدیدهای ایران علیه آمریکا و متحدانش در منطقه از نگاه مقامات آمریکائی ؛

4) بررسی پایگاههای نظامی آمریکا در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج (فارس)[10] و البته عراق و شناخت نقاط ضعف و قوت این پایگاه ها؛

بررسی تئوری بازدارندگی و فلسفه استقرار پایگاههای نظامی آمریکا در خارج از این کشور

در این بخش به بررسی تئوری کلاسیک بازدارندگی و تحولات صورت گرفته در آن در سالهای اخیر خواهیم پرداخت و همچنین نقش پایگاههای نظامی آمریکا در کاربردی کردن این تئوری را مورد ارزیابی قرار خواهیم داد.همچنین، تلاش خواهیم کرد به این پرسش پاسخ دهیم که بازدارندگی تا چه میزان برای مقابله با چالشهای قرن و بیست و یکم مناسب و کارآمد است.

بررسی تاریخی استقرار پایگاه های نظامی آمریکا درخارج از مرزهای این کشور

در این بخش به بررسی تاریخچه شکل گیری پایگاههای نظامی آمریکا و استقرار آنها در نقاط مخلف جهان خواهیم پرداخت و با دلایل استقرار این پایگاهها در بازه های زمانی مختلف آشنا خواهیم شد. در ادامه به بررسی اجمالی این پایگاه ها در 4 منطقه آسیا-اقیانوس آرام، آمریکای لاتین، آفریقا و اروپا خواهیم پرداخت.

بررسی تهدید های ایران علیه آمریکا و متحدانش در منطقه، از نگاه مقامات آمریکائی

در این بخش به بررسی تهدیدهای ایران از نگاه مقامات کاخ سفید برای ایالات متحده و متحدانش درمنطقه خواهیم پرداخت تا دریابیم که چرا آمریکا به دنبال ایجاد بازدارندگی در مقابل ایران است.

بررسی پایگاه های نظامی آمریکا در کشورهای عضوشورای همکاری خلیج فارس و البته عراق و شناخت نقاط ضعف و قوت این پایگاه ها

در این بخش به بررسی پایگاه های نظامی آمریکا در هر کدام از کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس(عربستان سعودی-قطر-بحرین-امارات متحده عربی-عمان-کویت) و میزان کارایی آنها در ایجاد بازدارندگی در مقابل ایران خواهیم پرداخت.

بخش اول

بررسی تئوری بازدارندگی و فلسفه استقرار پایگاه های نظامی آمریکا در خارج از این کشور

مقدمه بخش اول

....تهدید به انجام عمل متقابل و تنبیه کردن یکی از مشخصه های پایدار زندگی در همه زمانها بوده است. (Smith 2006:16)

عبارت بالا به درستی بیان کننده اولین ویژگی مهم تئوری بازدارندگی[11] در روابط بین الملل است. این که مفهوم بازدارندگی، به هیچ عنوان مفهوم جدیدی نبوده و از آغاز شکل گیری روابط انسانی، انسان ها ( و به دنبال آن قبایل،شهرها و ملت-دولت ها) از ابزاری به نام بازدارندگی به منظور مرعوب ساختن طرف مقابل و کاستن از بار تهدیدات احتمالی که ممکن است از ناحیه او متوجه آن ها باشد استفاده می کرده اند.برای نمونه می توان به قانون حمورابی در قرن 17 پیش از میلاداشاره کرد که مجرمان را تهدید به مجازات مرگ می کرد و می کوشید تا از این طریق، نوعی بازدارندگی را در مقابل آنها ایجاد کرده و آنها را از انجام اعمال مجرمانه باز دارد.(Art&Waltz 1983:447)

مفهوم بازدارندگی، همواره به عنوان یک مفهوم ابهام آمیز و غیرمطمئن مطرح بوه است.در باب وجود این ابهام در مفهوم بازدارندگی بحث های مختلفی مطرح شده و دلایل متعددی بیان شده اند؛بحثهایی که همگی در یک نقطه اشتراک نظر داشته اند و آن تاکید بر ماهیت روانی پدیده بازدارندگی بوده است.در حقیقت، ماهیت روانی این پدیده سبب شده تا پیش بینی موثر بودن یا نبودن آن عملا ناممکن باشد؛ چرا که رفتار دولتمردان کشورهای مختلف در پاسخ به آن از قاعده و چارچوب مشخصی تبعیت نمی کند. (Smith 2006:16) به بیان دیگر، هیچ دولتی نمی داند و نمی تواند بداند که در صورت استفاده از ابزار بازدارندگی در مقابل یک دولت، آن دولت چه واکنشی از خود نشان خواهد داد.

به رغم برخورداری از این تاریخ طولانی، بازدارندگی به عنوان یک ابزار مهم سیاسی برای نخستین بار در طول دوران جنگ سرد مورد استفاده قرار گرفت. به دنبال دست یابی اتحاد جماهیر شوری به سلاح هسته ای در سال1949و قرار گرفتن این کشور در موقعیتی برابر با ایالات متحده، دو ابرقدرت خود را دردرگیر در یک نبرد ایدئولوژیک و استراتژیک تمام عیار یافتند؛ نبردی که در آن امکان نابودی کامل هر دو طرف(ایالات متحده آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی) وجود داشت. در ادامه، درک ابعاد این تهدید تئوری بازدارندگی را در کانون توجه استراتژی جهانی آمریکا و شوروی قرار داد و دولتمردان واشنگتن و کرملین بازدارندگی را به عنوان مهم ترین ابزار در جهت دفاع از موجودیت خود و جلوگیری از وقوع یک فاجعه جهانی در نظر گرفتند.

به دنبال پایان جنگ سرد و فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و شکل گیری نظام تک قطبی به سردمداری ایالات متحده آمریکا، بسیاری از استراتژیست ها براین باور بودند که به دلیل نبود یک تهدید مشخص جهانی، سیاست بازدارندگی به عنوان یکی از ابزارهای سیاست خارجی دولت ها دیگر از کارآیی سابق برخوردار نخواهد بود. در واقع آنها معتقد بودند که در نظم جدید جهانی بازدارندگی معنای خود را از دست داده است.اما با وجود همه این تحلیل ها و انتقادها سیاستمداران ایالات متحده کماکان به استفاده از ابزار بازدارندگی در مقابل دولت های سرکش[12] و تجاوزگری چون عراق اصرار داشتند؛ تا از این طریق بتوانند نظم و ثبات جهانی ومهم تر از همه موقعیت ممتاز هژمونیک خود را را حفظ کنند.

بدون تردید، حادثه 11 تروریستی 11 سپتامبر 2001 بزرگترین ضربه را بر پیکره تئوری بازدارندگی وارد کرد و تردیدها را در مورد کارایی این تئوری در مقابله با تهدیهای نامتقارن[13]،چند وجهی و روبه رشد قرن بیست و یکم(نظیر تروریسم) بالا برد. به دنبال این حادثه، جرج بوش رئیس جمهور وقت ایالات متحده، با جایگزینی دکترین حمله پیش دستانه[14] به جای دکترین بازدارندگی، بر عدم کارآیی روش های دفاعی در مقابل تهدیدات جدید تاکید کرده و تنها راه مقابله با تهدیدهای امروز پیش روی جهان را اتخاذ استراتژی دفاع فعال[15] یا جنگ پیش دستانه دانست.به بیان دیگر بوش و تیم امنیتی تحت مدیریت او معتقد بودند که بهترین دفاع، حمله است.بنابراین و در یک بررسی کلی می توان گفت در فاصله دهه 50 تا دهه اول قرن بیست و یکم بازدارندگی به تدریج اهمیت خود را در سیاست های ایالات متحده آمریکا از دست داده و دکترین جنگ پیش دستانه جایگزین آن شده است.در بخش پیش رو به بررسی مفهوم بازدارندگی و ریشه های تاریخی و نظری آن خواهیم پرداخت و جایگاه این تئوری در نظام بین الملل امروز و میزان کارایی آن را مورد ارزیابی قرار خواهیم داد.

گفتار اول: مفهوم بازدارندگی

همانگونه که در بخش مقدمه به آن اشاره شد. مفهوم بازدارندگی در سیاست بین الملل مفهوم جدیدی نبوده و مفهومی است به شدت گمراه کننده.بازدارندگی در سیاست بین الملل و در قرن جدید با برچسب های متفاوتی از جمله تئوری،تاکتیک،استراتژی امنیتی،رویکرد سیاسی-دفاعی و بخش حیاتی امنیت سیستم بین الملل شناخته می شود و همین برداشت های متفاوت از آن نشان دهنده ابهام آمیز بودن مفهوم بازدارندگی است.در یک تعریف کلی بازدارندگی را می توان به صورت زیر تعریف کرد:

باز دارندگی به معنای وادارکردن طرف مقابل به پذیرش این واقعیت است که هزینه های هر اقدام احتمالی اش از منافعی که نصیب او می کند به مراتب بیشتر است. (George&Smoke 1974:11)

در ادامه بایستی گفت که تئوری بازدارندگی بر پایه 4 پیش فرض زیر شکل گرفته است:

1) دولت ها بازیگرانی منطقی و عقلایی بوده و بر اساس محاسبه سود و زیان عمل می کنند:

در حقیقت اولین پیش فرض تئوری بازدارندگی این است که دولت های حاضر در نظام بین الملل بر اساس یک رویکرد عقلایی از انجام هر گونه عملی که هزینه های آن از منافعش بیشتر است اجتناب می کنند.

2) بازدارندگی پدیده ای است که منحصر به روابط میان دولت هاست. ( این پیش فرض در عصر قدرت گرفتن گروههای تروریستی و رشد روز افزون تهدیدات نامتقارن به شدت زیر سوال رفته است)

در اینجا فرض بر این قرار می گیرد که دولت ها به عنوان بازیگران اصلی نظام بین الملل مجموعه هایی هستند دارای اقتدار و مشروعیت،به منظور تعیین راهبردهای امنیتی و دفاع از منافع و موجودیت ملت ها.

3) پذیرش رقابت خصمانه دولت ها در نظام بین الملل ودائمی بودن احتمال بروز جنگ:

در اینجا، دولت ها ضمن پذیرش واقعیتی به نام جنگ بر این اعتقادند که اگر دولتی فرصتی برای حمله بدست بیاورد آن را از دست نخواهد داد.

4)چند لایه بودن پدیده بازدارندگی:

در اینجا فرض بر این است که هر کدام از سلاحهای مختلف نظیر سلاحهای هسته ای یا شیمیایی در یکی از سطوح بازدارندگی یا یکی از لایه­های آن قرار می­گیرند.(Morgan & Paul & Wirtz 2009 : 6-7)

به رغم توضیحاتی که در بالا ارائه شد کماکان یک پرسش کلیدی وجود دارد و آن این است که میزان کارآیی یا موثر بودن بازدارندگی به چه عواملی بستگی دارد ؟ در پاسخ باید گفت که اعمال یک بازدارندگی موثر مشروط به وجود 3 پیش شرط زیر است:(Paul 2009:2)

الف) داشتن توانایی کافی (توان نظامی کافی )؛[16]

بازدارندگی موثر ب) معتبر بودن تهدید و پذیرش آن از سوی بازیگر مقابل؛[17]

ج)ایجاد ارتباط میان شکل تهدیدوبازیگری که تهدیدمی­شود(مرتبط بودن تهدید)؛

در ادامه می توان از 4 نوع بازدارندگی به ترتیب زیر نام برد:

1) بازدارندگی عادی[18]: این شکل از بازدارندگی در روابط رقابت آمیز بین دولتها و تلاش آنها برای شناخت دشمنان بالقوه خود و موازنه کردن قدرت آنها دیده می شود. و به ندرت تهدیدات آشکار نظامی را شامل می شود.

2) بازدارندگی فوری:[19] این شکل از بازدارندگی در مواردی مطرح است که یکی از بازیگران، طرف مقابل را به استفاده از ابزار نظامی تهدید می کند و در مقابل طرف دیگر او را تهدید به انجام عمل متقابل می کند تا آن بازیگر از اندیشه تهاجم منصرف شود.

3) بازدارندگی مستقیم[20]: نمونه این نوع بازدارندگی را دردوران جنگ سرد و استفاده دو ابر قدرت از بازدارندگی اتمی برای دفاع از قلمرو خود مشاهده کردیم.

4) بازدارندگی توسعه یافته[21]: این نوع از بازدارندگی در واقع به معنای تلاش ابرقدرت برای دفاع از متحدان منطقه ای خود در مقابل جنگ های احتمالی منطقه است. برای نمونه حمایت های آمریکا از متحدان عرب خود در مقابل تهدید احتمالی ایران در چارچوب این شکل از بازدارندگی قابل بررسی است.(Smith 2006:18)

با توجه به توضیحاتی که در بالا ارائه شد. اکنون به بررسی تحولات صورت گرفته در مفهوم بازدارندگی و شناخت شکل های مختلف آن در عصر حاضر می پردازیم.

گفتار دوم: تحولات صورت گرفته درمفهوم بازدارندگی

در مقدمه این بخش اشاره شد که به دنبال فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و از بین رفتن تهدید این کشور، بسیاری از استراتژیست های نظامی-امنیتی جهان بر این باور بودند که استراتژی بازدارندگی(بویژه بازدارندگی هسته ای) ایالات متحده در مقابل شوروی در دوران جنگ سرد که تجلی آن در استقرار پایگاههای نظامی این کشور در جای جای جهان متجلی بود؛ دیگر تناسبی با فضای پس ازجنگ سرد ندارد. به بیان دیگر، آنها نسبت به کارآیی این استراتژی در دوران پس از جنگ سرد تردید داشتند. براساس چنین نگاهی، بسیاری از این استراتژیست ها بر این باور بودند که حفظ پایگاههای نظامی در خارج از کشور اقدامی غیر ضروری و هزینه بر است. در مقابل برخی دیگر از نظریه پردازان آمریکایی از جمله ساموئل هانتینگتون[22] تلاش کردند تا با مطرح کردن بحث هایی چون برخورد تمدن ها[23]وجهان آشوب زده[24] تئوری بازدارندگی را در قالب استقرار پایگاههای نظامی آمریکا در سراسر جهان احیا کنند.(واعظی 704:1388) به دنبال پایان نبرد با عراق در سال1992تیمی از استراتژیست های آمریکایی به هدایت پل ولفوویتز[25] راهبرد امنیتی جدیدی را برای ایالات متحده در قالب استراتژی تفوق[26] طراحی کردند.این استراتژی، تنها راه رسیدن به وضعیت آسیب ناپذیری مطلق و دست یابی به امنیت مطلق را حفظ برتری مطلق و هژمونی آمریکا در تمام نقاط جهان می دانست.(واعظی 705:1388) بنابراین، این راهبرد ضمن تاکید بر ضرورت بازسازی نیروهای نظامی آمریکا در سراسر جهان، تئوری بازدارندگی با ماهیت دفاعی را برای حفظ امنیت ایالات متحده در دوران پس از جنگ سرد ناکافی می دانست. البته این راهبرد به دلیل انتقادهایی که متوجه آن شد در دوران بوش پدر چندان مجالی برای خودنمایی پیدا نکرد.

به دنبال حمله تروریستی 11 سپتامبر، مفهوم سنتی بازدارندگی دچار تغییراتی شد و نومحافظه کاران ساکن کاخ سفید و در راس آنها رئیس جمهور بوش بر ناکافی و غیر موثر بودن تئوری بازدارندگی در مقابله با تهدیدات نامتقارن و فزاینده عصر جدید تاکید کردند برای نمونه جرج بوش در یک سخنرانی درمدرسه نظامی وست پوینت[27] در سال 2002 در مورد غیرموثر بودن بازدارندگی در قرن جدید این صحبت ها را مطرح کرد:

.....در دو دهه اخیر راهبرد دفاعی ایالات متحده برپایه دکترین بازدارندگی وسد نفوذ استوار بوده است؛.استراتژی هایی که کماکان نیز اعمال می شوند.اما بایستی توجه کنیم که تهدیهای جدید به فکرهای جدید احتیاج دارند و در مقابل عملیات شبکه های مخفی تروریستی و دولت های حامی آنها، استفاده از ابزار بازدارندگی هیچگونه نتیجه ای نخواهدداشت.همچنین اعمال سیاست سد نفوذ در مقابل دولت هایی که انواع و اقسام سلاح های کشتار جمعی را در اختیار دارند و آمادگی دارند تا این سلاح ها را در اختیار گروههای افراطی و تروریستی قرار دهند به شکل ناامید کننده ای غیر موثر است.(Fathollah-Nejad 2005:18) در ادامه، بوش به خطر دست یابی دولتهای ضعیف به سلاح هسته ای اشاره کرد و اعلام کرد که هنوز هم یکی از وظایف اصلی پایگاه های نظامی آمریکا در جهان ایجاد بازداندگی هسته ای است.(Harkavy 2007:14)

بر اساس چنین نگاهی، جرج بوش با احیا راهبرد امنیتی سال 1992(طراحی شده بوسیله پل ولفوویتز) در قالب استراتژی دفاع فعال (امنیت مطلق از طریق اعمال برتری مطلق) دکترین عملیات پیش دستانه را جایگزین دکترین بازدارندگی در سیاست دفاعی-نظامی –امنیتی ایالات متحده کرد؛ اتفاقی که از آن تحت عنوان انتقال دفاعی[28] در استراتژی دفاعی ایالات متحده در جهان نام برده می شود. (Calder 2007:220 )

تغییر جهت بالا در سیاست های امنیتی ایالات متحده نشان دهنده یک تغییر جهت دیگر نیز هست و آن جایگزینی رئالیسم تهاجمی[29] به جای رئالیسم تدافعی[30] به عنوان مبنای نظری رفتار امنیتی ایالات متحده آمریکا در جهان است. در ادامه به پایه های مشترک این دو نظریه و تفاوت نگاه آنها در حوزه بازدارندگی اشاره می کنیم.

نقاط اشتراک

1) هر دو این نظریه ها زیرمجموعه هایی از نورئالیسم یا رئالیسم ساختاری بوده و بر تاثیر گذاری نظام بین الملل بر رفتار خارجی دولت ها تاکید دارند.

2) هر دو این نظریه ها معتقدند که ویژگی اصلی جهان رقابت آمیز بودن و نامطمئن بودن است و بر ساختار آنارشیک نظام بین الملل تاکید می کنند.

3) هر دونظریه، سیاست قدرت را پاردایم سیاسی قالب در روابط بین الملل می دانند.

4) هر دو این نظریه ها مهمترین شکل قدرت را قدرت نظامی یعنی توانایی اقدام به جنگ می دانند.

گفتار سوم:تفاوت بازدارندگی در نگاه رئالیست های تدافعی و رئالیست های تهاجمی

نظریه پردازان رئالیسم تدافعی از جمله افرادی چون استفن والت[31] نگاهی تدافعی به بازدارندگی داشته و معتقدند که کاربرد این ابزار،در ایجاد بازدارندگی در مقابل دولتهای پرخاشگر و بازداشتن آنها از انجام هرگونه اقدام تهاجمی احتمالی است.به بیان دیگر آنها معتقدند که بوسیله این ابزار ما دولتهای خشن را قانع می کنیم که هزینه هرگونه اقدام احتمالی شان به مراتب بیشتر از منافعی است که نصیب آنها می شود.بر این اساس، استقرار پایگاههای نظامی ایالات متحده در سطح جهان را امری ضروری جهت مقابله با تهدید های احتمالی می دانند. در مقابل، رئالیست های تهاجمی و متفکرانی چون جان میرشایمر[32] با مطرح کردن بحث بروز تهدید های نامتقارن و تهدیدهای جدیدی نظیر تروریسم ودست یابی کشورهایی چون کره شمالی به سلاح هسته ای در کناردست یابی برخی کشورهای مخالف ایالات متحده نظیر ایران به سلاح های میکروبی و کشتار جمعی[33]تئوری بازدارندگی را به عنوان یک تئوری دفاعی، فاقد کارآمدی لازم برای مقابله با تهدیهای عصر جدید دانسته و به جای آن بر دکترین جنگ پیش دستانه تاکید می کنند.جرج بوش رئیس جمهور ایالات متحده نیز بارها در صحبتهای خود بر ضرورت حرکت آمریکا به سمت دفاع فعال و کارآیی فزاینده جنگ پیش دستانه تاکید کرد.( Hynek 2010:435) امری که مشخص ترین نمونه آن را می توان در حمله آمریکا به عراق در سال 2003 مشاهده کرد که در قالب دکترین پیش دستی قابل بررسی است.به بیان دیگر، استراتژیست های آمریکایی معتقدند که به دلیل تعدد تهدیهای امنیتی و شکل گیری شبکه هایی از تروریستها و دولتهای حامی آنها نمی توان منتظر حمله دشمن نشت و سپس در مقابل آن بازدارندگی کرد. بلکه می بایستی با تثبیت برتری مطلق خود در همه جای جهان، بازدارندگی دولتهای خشن را از بین برد و از طریق تثبیت برتر یمطلق برای خود امنیت مطلق ایجاد کرد.به بیان ساده تر، دکترین پیش دستی شکل تهاجمی بازدارندگی کلاسیک است.

با توجه به توضیحاتی که در بالا ارائه شد تقریبا جای تردیدی وجود ندارد که سیاست دفاعی-امنیتی-نظامی ایالات متحده در جهان امروز( بویژه از حادثه 11 سپتامبر به این سو) در چارچوب تئوری واقع گرایی تهاجمی و راهبرد جنگ پیش دستانه قابل بررسی است و پایگاههای نظامی این کشور در جهان بر اساس اهداف راهبرد جدید سازمان دهی شده اند. البته بایستی به این موضوع هم اشاره کرد که ایالات متحده کماکان از ابزار بازدارندگی کلاسیک جهت ایجاد بازدارندگی در مقابل دولت هایی چون کره شمالی و ایران( بر اساس تهمت هایی که آمریکایی ها به کشور ما وارد می کنند) استفاده می کند.اما استفاده از این راهبرد همزمان است با استفاده از راهبرد جدی تر و جدیدترجنگ پیش دستانه جهت مقابله با تهدید های احتمالی این دولت ها برای ایالت متحده. به همین منظور، ایالات متحده امروز پایگاههای نظامی خود در جهان را(بویژه درمنطقه خاورمیانه و خلیج فارس) بازسازی کرده و این پایگاه ها را به سیستم های دفاع ضدموشکی مجهز کرده است تا بواسطه این رویکرد تهاجمی، بازدارندگی دولت هایی مانند ایران را از بین برده و از بار تهدیهای احتمالی این دولت ها برای خود و متحدانش بکاهد.

در ادمه به بررسی مختصر نظریه واقع گرایی تهاجمی خواهیم پرداخت تا در مسیر مناسبی جهت فهم سیاست های ایالات متحده در نیمه دوم قرن بیست و یکم در جهت ایجاد بازدارندگی در مقابل دولت هایی مانند ایران و حفاظت از منافع خود و متحدانش قرار بگیریم.

گفتار چهارم: دکترین جنگ پیش دستانه به عنوان جایگزینی برای بازدارندگی

همانگونه که در قسمت مربوط به برشمردن مشابهت های واقع گرایی تدافعی و تهاجمی به آن اشاره کردیم نظریه واقع گرایی تهاجمی نیز بر همان پایه های نظریه واقع گرایی ساختاری شکلی گرفته و پیش فرضهایی چون ماهیت خصومت آمیز نظام بین الملل و تاثیر گذاری ساختار نظام بین الملل بر رفتار خارجی دولت ها را در نظر دارد. اما در یک بررسی دقیق تر میتوان 4 پیش فرض مهم و اساسی را برای نظریه واقع گرایی تهاجمی به ترتیب زیر برشمرد:

1) پذیرش دولت ها به عنوان بازیگران اصلی نظام بین الملل؛

2) سرنوشت نظام بین الملل در اختیار قدرت های بزرگ است: در این خصوص جان میرشایمر یکی از برجسته ترین نظریه پردازان این حوزه معتقد است که این قدرت های بزرگ هستند که سرنوشت همه دولت ها و ملت ها را مشخص می کنند و به سیاست بین الملل شکل می دهند. در ادامه او قدرت نظامی را مهم ترین بعد قدرت معرفی می کند و می گوید یک ابرقدرت برای دست یابی به امنیت مطلق می بایستی قدرت مطلق و برتری مطلق خود را( به زیان سایر دولت ها) تثبیت کند.

3) نگاه بدبینانه به اهداف و نیات دولت ها: در ارتباط با این موضوع، رئالیست های تهاجمی معتقدند که نگاه خوشبینانه به اهداف و رفتار دولت ها سبب گمراهی سیاست خارجی خواهد شد و یک سیاست خارجی هوشمند باید از عدسی بدبینانه ترین نگاه ممکن به نیات و اهداف سایر دولت ها نگاه کند.

4) قدرت های بزرگ تنها از طریق بهبود بی وقفه قدرت خود است که می توانند امنیت داشته باشند و مسئله بقا و حفظ بقای خود مهم ترین عاملی است که به رفتار تهاجمی این دولت ها شکل می دهد.(متقی-بقایی-رحیمی 7:1389)

تا قبل از حادثه تروریستی 11 سپتامبر 2001، استراتژی امنیتی ایالات متحده در منطقه بر مبنای حفظ ثبات و ایجاد سد نفوذ در مقابل دولت هایی چون عراق و ایران بود. اما به دنبال این حادثه ایالات متحده راهبرد جنگ پیش دستانه را جایگزین راهبرد بازدارندگی کرد و برای رسیدن به امنیت مطلق تلاش کرد تا با از بین بردن بازدارندگی قدرت های بالقوه منطقه ای نظیر ایران، از تبدیل شدن این قدرت ها به یک هژمون منطقه ای جلوگیری کند. افزون بر این، این کشور معتقد است که دست یابی کشورهایی چون ایران به سلاح هسته ای باعث تهدید هژمونی آمریکا در جهان یعنی مهم ترین مولفه امنیت ساز این کشور خواهد شد.(متقی-بقایی-رحیمی 11:1389)

با توجه به توضیحاتی که در بالا ارائه شد می توان گفت که از نگاه استراتژیستهای آمریکایی، در طول دوران پس از جنگ سرد واقع گرایی دفاعی توصیه های هنجاری و عملی خود را از دست داد و ابزارهایی مانند توازن قوا-بازدارندگی و سد نفوذ کارایی خود را از دست دادند. با عنایت به همین موضوع بود که پل ولفوویتز گفت: استراتژی امروز آمریکا باید جلوگیری از ظهور یک قدرت رقیب برای همیشه باشد.(دهشیار 51:1385 )

در مجموع می توان گفت که راهکارهای امنیتی امروز آمریکا در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس در مقابله با تهدید های بالقوه و بالفعلی نظیر ایران در موارد زیر خلاصه می شوند:

1) افزایش پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه و محاصره نظامی ایران؛

2) تجهیز پایگاههای نظامی خود در منطقه به تجهیزات پیشرفتر نظیر تجهیزات راداری و سیستم های دفاع ضد موشکی ؛

3) مشروعیت بخشیدن به حضور نظامی خود در منطقه از طریق مطرح کردن تهدید ایران و بزرگ نمایی آن ؛

4) انعقاد موافقتنامه های همکاری دفاعی با کشورهای عرب منطقه در جهت تقویت توان دفاعی آنها و ایجاد بازدارندگی درمقابل ایران؛

5) ایجاد بازدارندگی هسته ای در مقابل ایران؛

با توجه به بررسی تحولات صورت گرفته در مفهوم بازدارندگی در ادامه به بررسی شکلهای مختلف باز دارندگی در عصر مدرن و تفاوتها و مشابهت های آنها و البته میزان کارایی آنها خواهیم پرداخت.

امروزه با توجه به تغییراتی که در ساختار نظام بین الملل به وقوع پیوسته و همچنین تغییر شکل نظام بین الملل مفهوم بازدارندگی دچار تحول شده تا جایی که امروزه از اصطلاح بازدارندگی پیچیده[34] استفاده می شود.برخی از این تغییرات صورت گرفته در نظام بین الملل و شکل تهدید ها به ترتیب زیر می باشند:

1) شکل گیری تهدیهای نامتقارن نظیر تروریسم که به سادگی قابل رصد کردن نیستند؛

2) ایجاد شبکه ای از تروریستها و دولتهای حامی آنها؛

3) افزایش اهمیت بازیگران غیر دولتی؛

4) حرکت نظام بین الملل به سمت چند قطبی شدن؛

5) دست یابی کشورهای کوچکی نظیر کره شمالی به سلاح هسته ای ؛

بطور کلی و در قرن بیست و یکم از 5 شکل بازدارندگی به ترتیب زیر می توان نام برد که درادامه به توضیح هر کدام از آنها خواهیم پرداخت:

1) بازدارندگی میان قدرت های بزرگ؛

2) بازدارندگی میان قدرت های جدید هسته ای؛

3) بازدارندگی توسعه یافته شامل بازدارندگی علیه قدرت های منطقه ای هسته ای و قدرت های مجهز به سلاح های شیمیایی و کشتار جمعی؛

4) بازدارندگی میان دولت های دارای سلاح هسته ای و بازیگران غیر دولتی نظیر گروه های تروریستی

5) بازدارندگی بوسیله اقدام جمعی بازیگران؛(Paul&Morgan&Wirtz 2009:9)

بازدارندگی میان قدرت های بزرگ:

اگر تضاد جدیدی در سیستم بین الملل اتفاق بیافتد بازدارندگی دوباره به صحنه خواهد آمد. در غیر این صورت حداقل برای مدت طولانی، بازدارندگی به حاشیه خواهد رفت و دیگر اساس و بنیان امنیت سیتم بین الملل را تشکیل نخواهد داد.(Morgan 242)

امروزه هر پنج عضو دائمی شورای امنیت دارای سلاح هسته ای هستند و به نظر می رسد که یک بازدارندگی اتوماتیک وار میان آنها وجود داشته و حداقل در آینده نزدیک احتمال دیگری میان آنها و جود ندارد.از بادارندگی میان این قدرت های بزرگ تحت عنوان" بازدارندگی وجودی[35]" یابازدارندگی تعلیقی[36]نام می برند.البته بایستی به این موضوع اشاره کرد که ابهامات درباره رفتار آینده روسیه و همچنین تلاش چین برای مدرنیزه کردن صنایع اتمی اش، بازدارندگی میان قدرت های بزرگ را با تهدید هایی روبرو کرده است.(Morgan&Paul 2009:10)

بازدارندگی میان قدرت های جدید هسته ای:

موضوع بازدارندگی میان قدرت های جدید هسته ای یکی از موضوعات برجسته در رابطه با بازدارندگی در دنیای جدید است. مشخص ترین نمونه این بازدارندگی را می توان در بازدارندگی میان پاکستان و هندوستان به عنوان دو کشور همسایه دارای سلاح هسته ای مشاهده کرد. افزون بر این، بسیاری معتقدند که در آینده چنین وضعیتی میان ایران و اسرائیل هم پیش خواهد آمد. البته بوجود آمدن درگیری کارگیل[37] میان هند و پاکستان در سال 1999 کارایی بازدارندگی میان قدرت های جدی اتمی را تا حد زیادی زیر سوال برد.(Mistry 2009:183) نکته ای که دراینجا باید به آن اشاره کرد این است که به دلیل اینکه بسیاری از این قدرت های کوچک از توان لازم برای اعتبار بخشی به تهدید خود برخوردار نیستند؛ عملا یکی از پایه های اصلی بازدارندگی یعنی معتبر بودن تهدید را در اختیار نداشته و نمی توانند بازدارندگی موثری ایجاد کنند.

بازدارندگی میان دولت های دارای سلاح هسته ای و بازیگران غیر دولتی نظیر گروه های تروریستی

گروههای تروریستی بزرگترین چالش را پیش روی تئوری بازدارندگی قرار می دهند؛ چراکه این گروهها ویژگی فرامرزی داشته و سعی می کنند تا با به راه انداختن یک جنگ نامتقارن امکان شناسایی خود را از دیگران سلب کنند.بنابراین در صورت دست یابی این گروهها به سلاح های هسته ای، ایجادبازدارندگی در مقابل آنها کاری بسیار دشوار و یا حتی غیرممکن است. (Kapur 2009:109) در مجموع به نظر می رسد که بهترین راه برای کاستن از حجم تهدیداتی که از ناحیه این گروهها متوجه امنیت جهان است توسل به دکترین پیش دستانه در قالب تئوری بازدارندگی تهاجمی است.

بازدارندگی توسعه یافته شامل بازدارندگی علیه قدرت های منطقه ای هسته ای و قدرت های مجهز به سلاح های شیمیایی و کشتار جمعی

در رابطه با بازدارندگی در مقابل قدرتهای منطقه ای چون ایران که از نگاه آمریکا و اسرائیل به سلاح های کشتار جمعی مجهز هستند. اولین گزینه ای که به ذهن می رسد ایجاد بازدارندگی هسته ای و استقرار سپر دفاع ضد موشکی و پایگاهها ی نظامی در اطراف آنها است. در سوی دیگر، استراتژیست های آمریکایی می گویند زمانی که دولت هایی مانند ایران با استفاده از توانایی خود برای اعمال تهدید های نامتقارن نوعی از بازدارندگی غیرمتقارن را در مقابل دولت های بزرگ ایجاد می کنند؛ کارآیی بازدارندگی هسته ای در مقابل آنها به صفر می رسد و بهترین راه مقابله با آنها برگزیدن راهبرد دفاع فعال یا جنگ پیش دستانه است..

بازدارندگی بوسیله اقدام جمعی بازیگران

این شکل از بازدارندگی به هیچ عنوان جدید نبوده اما در سالهای پس از جنگ سرد نسبت به سالهای قبل از آن، اهمیت بیشتری پیدا کرده است.در این شکل از بازدارندگی سازمانهایی بین المللی نظیر دیوان بین المللی جنایی-سازمان ملل همراه با دولتهای دیگر و در همکاری بااین دولت ها، دولتی که قصد تجاوز دارد را تهدید می کنند که در صورت انجام هر گونه عمل تهاجمی با واکنش شدید و سریع جامعه جهانی مواجه خواهد شد. واکنشهایی نظیر: حمله نظامی و تحریم های مختلف. این شکل از بازدارندگی در دوسطح زیر اعمال می شود(Fervis 2009:133)

الف) سطح فردی: در این سطح نهادهایی چون دیوان بین المللی جنایی رهبران جنایتکار را محاکمه کرده و آنها را مجازات می کنند و همین ترس از مجازات نوعی بازدارندگی را در مقابل این رهبران ایجاد می کند.

ب)سطح دولتی: در این سطح دولتهای متجاوز از طرف سازمانهایبین المللی مانند شورای امنیت ودولت های دیگر به اقداماتی از جمله تحریم های سیاسی –اقتصادی-نظامی و در سطح بالاتر حمله نظامی تهدید می شوند.

جمع بندی بخش اول

در این بخش به بررسی تئوری بازدارندگی،تحولات رخ داده در آن و البته میزان کارآیی آن در مواجهه با تهدیدات چند وجهی و نامتقارن قرن بیست و یکم پرداختیم و مفهوم بازدارندگی را تعریف کردیم. یافته های پژوهش در این بخش حکایت از آن داشت که بازدارندگی به عنوان یک مفهوم قدیمی از ماهیت روانی برخوردار بوده و بنابراین مفهومی است گمراه کننده و پیش بینی نتایج استفاده از آن اغلب ناممکن است. سپس تعریفی مشخص از مفهوم بازدارندگی ارائه داده و پیش فرضهای تئوری بازدارندگی و همچنین شرایط لازم برای اعمال یک بازدارندگی موثر را برشمردیم.

در ادامه به بررسی تحولات صورت گرفته در تئوری بازدارندگی و میزان کارایی آن در عصر حاضر پرداختیم و اینگونه نتیجه گیری کردیم که بازدارندگی اتمی کلاسیک جنگ سردی در مقابل تهدیهای نامتقارن جدید از کارایی چندانی برخوردار نخواهد بود ؛چرا که این تهدیدها در محدوده وسیعی اعمال شده و امکان شناسایی آنها وجود ندارد.

با توجه به توضیحات بالا روشن شد که که در دهه دوم قرن بیست ویکم و در استراتژی امنیت ملی ایالات متحده آمریکا، بازدارندگی کلاسیک(یا دفاع واکنشی) که رئالیستهای تدافعی بر آن تاکید بسیار داشتند به نفع راهبرد جدیدی تحت عنوان جنگ پیش دستانه کنار گذاشته شده است. به بیان دیگر، با کم رنگ شدن نقش نظریه رئالیسم تدافعی در سیاست امنیتی ایالات متحده دکترین جنگ پیش دستانه در قالب دفاع فعال حوزه عمل گسترده تری برای مانور پیدا کرده است.در حقیقت دریافتیم که در عصر جدید ایالات متحده جهت مقابله با تهدید گروه های تروریستی و دولتهای حامی آنها (نظیر ایران) سعی خواهد کرد تا با تقویت قوای تهاجمی پایگاه های خود در جهان (بویژه در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس) باز دارندگی دولتهایی مانند ایران را ازبین برده و برتری مطلق خود در منطقه را تثبیت کند؛ چرا که به باور نورئالیست های تهاجمی تنها راه دست یابی به امنیت مطلق برای ابرقدرتی چون آمریکا حفظ برتری مطلق و به بیان دیگر حفظ موقعیت هژمونیک خود در جای جای جهان و جلوگیری از ظهور هژمونی های منطقه است. در راستای نیل به ای مقصود و ممانعت از ظهور هژمون های منطقه ای پایگاه ها ی نظامی امروز ایالات متحده در جهان مهم ترین وظیفه را برعهده دارند تا از قدرت گرفتن دولت هایی مانند ایران که پتانسیل تبدیل شدن به هژمون منطقه ای را دارند جلوگیری کرده و در مقابل این دولت ها ایجاد بازدارندگی کنند.

در ادامه به شکل های مختلف بازدارندگی در قرن حاضر اشاره کردیم که شامل موارد زیر بودند:

1) بازدارندگی میان قدرت های بزرگ؛

2) بازدارندگی میان قدرت های جدید هسته ای؛

3) بازدارندگی توسعه یافته شامل بازدارندگی علیه قدرت های منطقه ای هسته ای و قدرت های مجهز به سلاح های شیمیایی و کشتار جمعی؛

4) بازدارندگی میان دولت های دارای سلاح هسته ای و بازیگران غیر دولتی نظیر گروه های تروریستی؛

5) بازدارندگی بوسیله اقدام جمعی بازیگران؛

در مجموع می توان گفت 2 یافته کلیدی این فصل به ترتیب زیر بودند:

الف) بازدارندگی کلاسیک(بر اساس دیدگاه رئالیسم تدافعی) در دنیای مدرن و در مواجهه با تهدید های نامتقارن جدی اهمیت و کارایی خود را از دست داده است.

ب) در مواجه با تهدیدات جدید دکترین جنگ پیش دستانه در قالب تئوری رئالیسم تهاجمی مبنای عمل دولت ایالات متحده قرار گرفته است دکترینی که هدف آن تامین امنیت برای خود از طریف تثبیت برتری مطلق و از بین بردن بازدارندگی رقیب است.

[1].Hyper Power

[2].Asymmetric War

[3]Pearl Harbor’s Day

[4]Monroe Doctrine

[5]U.S Military Bases

[6]Deterrence

[7]Containment

[8]George.W.Bush

[9]The Global War on Terrorism

[10]Gulf Copperation Council)GCC(

[11]Detterence Theory

[12]Rouge State

[13]Assymetric Threats

[14]Preemptive Strike

[15]Active Defense

[16]Capibilty

[17]Creditability

[18]General Detterence

[19]Immediate Detterence

[20]Direct Detterence

[21]Extended Deterence

[22]Samuel Huntington

[23]The Clash of Civilization

[24]The Turbulent World

[25]Paul Wolfowitz

[26]Dominance Strategy

[27]West Point Graduation

[28]Defense Transformation

[29]Offensive Realism

[30]Defensive Realism

[31]Stephen Walt

[32]John Mearspymehr

[33]Weapons of Mass Destruction(WMD)

[34]Complex Detterence

[35]Existential Detterence

[36]Recessed General Deterrence

[37]Kargil





آزمون فیزیک نوبت اول پایه دهم

آزمون فیزیک نوبت اول پایه دهم

آزمون فیزیک نوبت اول پایه دهم

6 آزمون برای درس فیزیک نوبت اول پایه دهم به همراه پاسخ تشریحی برای آمادگی در آزمون های پیش روی ترم اول