چکیده
جمهوری اسلامی ایران و سلطاننشین عمان به
عنوان دو کنشگر منطقهای، (البته دو کنشگری که به لحاظ پتانسیل و وزن
منطقهای با یکدیگر تفاوت‍های آشکاری دارند) در طول چند دهه اخیر روابط
باثبات و سازندهای با یکدیگر داشتهاند، روابطی که هر کدام از این دو
کنشگر دلایل خاص خود را برای حفظ و گسترش آن داشته و دارند. از زاویه نگاه
ایران، رابطه با عمان ابزاری برای ایجاد شکاف در جبهه عربی به رهبری
عربستان سعودی و موزانهتهدید این جبهه است. افزون بر این، گسترش روابط با
عمان گام موثر دیگری جهت کسب شناسایی قدرت منطقهای ایران است. در سوی
دیگر، رابطه با ایران فرصتی مناسب برای عمان جهت بدست آوردن منافع اقتصادی
(بهویژه در حوزه انرژی) و کسب پرستیژ منطقهای به عنوان یک بازیگر مستقل و
البته یک میانجی موثر است. در مجموع، رابطه ایران و عمان رابطهای سازنده و
روبه رشد است، رابطهای که با توجه به تاکید موکد سیاست خارجی ایران در
دوره ریاست جمهوری حسن روحانی بر گسترش رابطه با همسایگان بیش از پیش در
اولویت سیاست خارجی ایران قرار دارد. با توجه به این توضیح، این مطالعه جهت
پاسخگویی به این پرسش پژوهشی اصلی طراحی شد: زمینه‍های همگرایی و واگرایی
در روابط جمهوری اسلامی ایران وسلطاننشین عمان کدامند؟در پاسخ به این پرسش
فرضیه اصلی این پژوهش بیان میکند که:موقعیت استراتژیک ژئوپولیتیکی دو
کشور، اهمیت همکاری‍های اقتصادی و ضرورتهای امنیتی از عوامل مهم همگرایی
میان دو کنشگر و تعهدات منطقهای سلطاننشین عمان در چارچوب شورای همکاری
خلیجفارس و روابط دو جانبه این کشور با آمریکا و اسرائیل عامل اصلی
واگرایی در روابط این کشور با جمهوری اسلامی ایران است.
واژگان کلیدی: جمهوری اسلامی ایران، سلطاننشین عمان، قدرت منطقهای، شناسایی منطقهای، پرستیژ.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اوّل : کلیات
1-1- بیان مساله1
1-2-پیشینه پژوهش5
1-3-هدف تحقیق7
1-4-اهمیت و انگیزه تحقیق7
1-5-سئوال اصلی8
1-6-فرضیه اصلی8
1-7-متغیرهای پژوهش8
1-8-تعاریف نظری و عملیاتی مفاهیم و متغیرها8
1-9-نوع تحقیق10
1-10-روش پژوهش10
1-11- محدودیتها و مشکلات تحقیق11
1-12-سازماندهی تحقیق11
فصل دوم: چارچوب نظری
مقدمه12
2-1- مفهوم موازنهتهدید13
2-2- نظریه نسبتدادن موقعیت25
جمعبندی28
فصل سوم: زمینه‍های همگرایی بین ایران و عمان
مقدمه............................................ 31
3-1-پیشینه همگرایی تاریخی ایران و عمان........... 32
3-2- همگرایی اقتصادی ایران و عمان................ 44
3-3-همگرایی ایران و عمان در حوزه انرژی........... 54
3-4-زمینه‍های ژئوپولیتیکی همگرایی................ 56
3-5- همگرایی سیاسی............................... 63
جمعبندی.......................................... 66
فصل چهارم: زمینه‍های واگرایی میان ایران و عمان
مقدمه............................................ 67
4-1- نگاه متفاوت ایران و عمان به امنیت منطقهای... 67
4-2- واگرایی میان سیاست‍های امنیتی ایران و عمان... 80
4-3- اختلاف ایران و عمان بر سر روابط عمان با اسرائیل81
4-4- روابط عمان و ایالات متحده آمریکا............. 82
4-5- دیدگاه عمان در زمینه پرونده هستهای و تحریم ایران. 86
4-6-تضاد منافع عمان به عنوان عضوی از کشورهای شورای همکاری خلیجفارس با ایران...............91
4-7-مواضع سلطاننشین عمان در قبال جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران.................92
4-8- سایر زمینه‍های واگرایی در روابط ایران و عمان. 96
جمعبندی.......................................... 99
نتیجه‍گیری....................................... 101
کتابنامه........................................ 104
پیوست........................................... 112
فهرست جداول و تصاویر
عنوان صفحه
جدول شماره3-1: روند تراز تجاری ایران با عمان طی سالهای 1386 لغایت
1393 خورشیدی (میلیون
دلار)....................................................................................................................................................
48
جدول شماره3-2: مبادلات تجاری ایران و عمان طی سالهای 2007 لغایت 2014 میلادی (میلیون دلار)48
جدول شماره 3-3: مهمترین افلام صادراتی ایران به عمان................................................................ 49
جدول شماره 3-4: مهمترین اقلام وارداتی ایران از عمان ..................................................................57
نقشه شماره3-1: موقعیت جغرافیایی و شکل تنگه هرمز.....................................................................57
نقشه شماره 3-2: اهمیت ژئوپلتیک تنگه هرمز.....................................................................................59
فصل 1
کلیات
1-1- بیان مسئله
بی شک دو کشور ایران و عمان با توجه به
فرازو فرودهای تاریخی فی مابین می‍توانند نقشی تعیین‍کننده در آینده منطقه
خلیج فارس داشته باشند؛ بنابراین با توجه به این امر که ایران برخلاف سایر
همسایگان خود درحوزه خلیج فارس هم‍نژاد وهم‍زبان نبوده و نکته موثر اینکه
ایران تنها کشوری درمنطقه است که با قدرتهای فرا منطقهای هیچ گونه اتحاد
نظامی ندارد بنابراین باید با ظرافت هرچه تمامتر به دنبال همگرایی با
سرزمینی باشد که قابلیتهای خود را بیش از پیش در آن به منصه ظهور برساند.
عمان نزدیکترین همسایه جنوبی ایران در
آبهای خلیجفارس بشمار می‍رود که دارای ریشه‍های فرهنگی ودینی با سرزمین
ایران است. بنابراین تحت هیچ شرایط زمانی نباید دستگاه دیپلماسی ایران از
آن غفلت نماید.
از سوی دیگر دولت ایران به جهت تکمیل طرحی
که منجر به احاطه تنگه هرمزمی‍گردید، در دهه 70 میلادی، ایجاد روابط حسنه
ونزدیکی با سلطان نشین عمان را از اولویت های سیاست خارجی خود قرار داد و
با توجه به این نکته خطیر که تنگه نزدیک به سواحل عمان است، ایران شبه
جزیره مسندم و جزیره‍های اقماری آن را ازدید راهبردی والبته به نیت بدست
آوردن خطوط کشتیرانی مهم ارزیابی می‍نمود.درهمین دوران تهران آمادگی و
اراده سیاسی خود را برای کمک به ممالک همسایه درحوزه خلیجفارس جهت حل و
فصل مسایل و مشکلات امنیتی ایشان اعلام داشت و صد البته که درخواست دولت
سلطاننشین عمان از ایران برای دخالت مستقیم در ماجرای شورشیان چپگرای
ظفار در همین راستا ارزیابی می‍گردد.
در حقیقتقبل از پیروزی انقلاب اسلامی،
ایران کمک‍های زیادی به استقرار و ثبات پادشاهی عمان کرده بود و نقش مهمی
در ثبات این کشور در پنجاه سال گذشته داشته است. لذا بعد از پیروزی انقلاب
اسلامی، سلطاننشین عمان تلاش کرده است تا روابط خود با جمهوری اسلامی
ایران را همچنان حفظ نماید.
در سالهای گذشته هم کشور مذکور در ایجاد
رابطه و میانجیگری فی ما بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای غربی به ویژه
ایالات متحده آمریکا نقش اساسی داشته است. این امر بیانگر این مساله است
که سلطاننشین عمان در سیاست خارجی خود بسیار هوشمندانه و عاقلانه،
استراتژی خاص خود را تعریف کرده و هم اکنون از محبوبیت ویژهای در بین
ملت‍های منطقه برخوردار است. در همین راستا پادشاهی عمان نقشی کاملا مثبت
در مسئله هستهای ایران ایفا کرده و تلاش نموده است به عنوان نوعی رابط بین
ایران و کشورهای 1+5 باشد.
یعنی سیاست سلطاننشین عمان برای برقراری و
بهبود وضعیت روابط بین ایران و جامعه جهانی قابل تعریف و تقدیر بوده و این
کشور نقشی کاملا پر رنگ در این مسیر داشته است. گذشته از این، سلطاننشین
عمان برخلاف پادشاهی عربستان سعودی و برخی کشورهای شورای همکاری خلیجفارس
که مایل هستند جایگاه ایران در منطقه تنزل یابد مایل نیست که جمهوری اسلامی
ایران مورد حمله نظامی قرار گیرد و تلاش میکند از راه همافزایی، به نوعی
ظرفیت ایران را در منطقه افزایش دهد.
چنانچه این کشور در سه دهه گذشته نقش
مثبتی در جلوگیری از تهدیدات خارجی و ایجاد تحریم‍های جدید علیه جمهوری
اسلامی ایران داشته و تلاش کرده است از دامنه فشارها نیز بکاهد.
علاوه بر این سلطاننشین عمان تلاش میکند
با توجه به رابطه اقتصادی و فرهنگی، به نوعی رابطه خود را با جمهوری
اسلامی ایران بسط و گسترش بخشد.
در حوزه اقتصادی با توجه به مشکلاتی که
جمهوری اسلامی ایران برای ارسال گاز طبیعی از راه پاکستان به هند دارد،
سلطاننشین عمان تلاش کرده است از طریق بازتعریف پروژه لوله گذاری از راه
دریای عمان، پروژه گاز ایران به هند را اجرائی_عملیاتی نماید.
ایران و عمان سالهاست که دوستانه کنار هم
زندگی می‍کنند. اعتقاد جمهوری اسلامی ایران به ضرورت توسعه همکاری‍های
منطقهای و لزوم حضور فعال کشورهای منطقه در تامین امنیت و ثبات آن بدون
حضور بیگانگان مسیر صحیحی را برای همکاری‍های منطقهای ترسیم میکند.
عواملی همچون اشتراکات عمیق فرهنگی،
تاریخی، دینی و مذهبی و همزیستی دو کشور درکنار آبراه راهبردی خلیجفارس و
تنگه هرمز که بیش از ۶۰ درصد انرژی دنیا از این آبراه جهانی عبور میکند
همگی دست به دست یکدیگر دادهاند تا روابطی بی‌نظیری را در این منطقه میان
یکدیگر بوجود آورند.
جمهوری اسلامی ایـران بر این باور است که
سلطاننشین عمان با پیروی از سیاست تشنج زدایی و ایجاد تعادل در مناسبات با
کشورهای منطقه یکی از باثباتترین کشورها شناخته میشود. حاکمیت سیاست
توازن در روابط خارجی و اهتمام عمانیها به توسعه روابط با جمهوری اسلامی
ایران باعث شده که مشکلات و چالش‌ها بر سر راه توسعه‍ی روابط مهار شود و در
مسیر سالم حرکت کند. تبادل هیاتها و رایزنی‌های مستمر مقامات کشوری و
لشگری دو طرف ضامن ایجاد درک و فهم متقارب و مشترک در مناسبات و مواضع دو
کشور و پیشرفت روابط دوجانبه در مسیر صحیح شده است. این مسأله میتواند در
تحکیم و ثبات منطقه نقش آفرین باشد و عملاً زمینه را برای خروج نیروهای
بیگانه از منطقه فراهم نماید.
ژئوپلیتیک تنگه هرمز یکی از عوامل مؤثر و
پایدار در روابط ایران و عمان است. ایران و عمان به ترتیب در بخش شمالی و
جنوبی تنگه هرمز واقع شدهاند. این امر با وجود تحولات منطقهای و جهانی دو
کشور را ملزم به داشتن روابط حسنه با یکدیگر کرده است طوریکه رابطهی
تنگاتنگی میان حفظ امنیت تنگه هرمز و امنیت خود قائل هستند. این مسأله
انگیزهی دو کشور را به داشتن روابط نزدیک و دوستانه تشدید میکند. تهران و
مسقط به این حقیقت واقف هستند که هرچه تغییر کند، عوامل جغرافیایی تغییر
نمیکند. نزدیکی جغرافیایی ایران و عمان در تنگه ی هرمز، دورافتادگی
جغرافیایی عمان از جهان عرب و اهمیت ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیکی تنگه هرمز
ایران و عمان را ملزم به داشتن روابط حسنه با یکدیگر کرده است. بر همین
اساس و با وجود اینکه عمان همواره روابط نزدیکی با آمریکا و سایر کشورهای
غربی داشته اما این امر در روابط دوستانه ایران با این کشور تأثیری نداشته
است.
نقش میانجی عمان در روابط ایران و آمریکا و
مخالف بودن دولت این کشور با تندروی‍های منطقهای بخصوص مخالفت با
سیاست‍های عربستان در منطقه از خصوصیات بارز عمانیها بوده است. برای مثال
پادشاه عربستان پیشتر از رهبران کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس خواسته
بود تا از مرحله‍ی همکاری به مرحله‍ی تشکیل اتحادیه منتقل شوند که یکی از
معترضین به این طرح سلطاننشین عمان بود. یوسف بن علوی_وزیر خارجه این کشور
در مخالفت با طرح عربستان اعلام کرد که کشورش مخالف تشکیل اتحادیه‍ی
کشورهای حاشیه‍ی خلیجفارس است و در صورت تشکیل عمان هرگز به آن نخواهد
پیوست؛ چرا که منطقه نیازی به توسعه‍ی نیروهای سپر جزیره ندارد.
همچنین در ارتباط با تحولات اخیر کشورهای
عضو شورای همکاری خلیجفارس، سلطاننشین عمان و پادشاهی کویت قاطعانه با
مسأله فراخواندن سفرا خود از امیرنشین قطر یا قطع روابط دیپلماتیک با آن
مخالف هستند؛ به ویژه اینکه این دو کشور به هیچ عنوان با نظر امارات متحده
عربی و پادشاهی عربستان در مورد نگرانی از مواضع قطر در قبال حمایت از
اخوان المسلمین مصر، موافق نیستند.
این کشور در سالهای گذشته در چارچوب
سیاست منطقهای متوازن، گسترش مناسبات با کشورهای حوزه خلیجفارس و جمهوری
اسلامی ایران را در دستور کار خویش دارد و بر تکوین همکاری دسته جمعی و
پایدار منطقهای تاکید می‍ورزد. از زاویه نگاه جمهوری اسلامی ایران نیز
رابطه با سلطاننشین عمان ابزاری موثر جهت ایجاد شکاف در جبهه اعراب به
سردمداری عربستان سعودی است و میتواند موقعیت منطقهای ایران را تقویت
کند.
1-2- پیشینهی پژوهش
در زمینهی روابط ایران و عمان کتب ،
مقالات و همایشهای اندک و ناچیزی نسبت به اهمیت موضوع انجام شده است و در
حقیقت کتب تحقیقاتی و پژوهشی که بطور مستند به روابط این دو کشور همسایه و
همجوار بپردازد بسیار ناچیز و محدود است. در این قسمت از پایاننامه مقالات
و کتب فارسی که به این موضوع پرداختهاند مورد بررسی قرار گرفته و
قسمتهایی از این مقالات ذکر می‍گردد.
اولین مقاله با عنوان " ژئوپولیتیک تنگه
هرمز و روابط ایران و عمان" نوشته دکتر جعفری ولدانی است که به تاثیر روابط
با عمان و نقش ژئوپولیتیک دریای عمان به عنوان یکی از زمینه‍های همگرایی
در این بستر می‍پردازد . او می‍نویسد: ژئوپلیتیک تنگه هرمز یکی از عوامل
موثر و پایدار در روابط ایران و عمان است. ایران و عمان به ترتیب در بخش
شمالی و جنوبی تنگه هرمز واقع شدهاند. این امر به رغم تحولات منطقهای و
جهانی دو کشور را ملزم به داشتن روابط حسنه با یکدیگر کرده است. ایران و
عمان رابطه تنگاتنگی میان حفظ امنیت تنگه هرمز و امنیت خود قائل هستند. این
مسئله انگیزه دو کشور را به داشتن روابط نزدیک و دوستانه تشدید میکند.
ایران و عمان به این حقیقت واقف هستند که هر چه تغییر کند، عامل جغرافیایی
تغییر نمیکند.
مقاله دوم روابط ایران و عمان در دوره‍ی
پهلوی دوم است که دکتر علیرضا خزائلی به تاریخچه روابط دو کشور و به
زمینهی همگرایی و واگرایی می‍پردازد. او می‍نویسد:
روابط خارجی ایران در دوره پهلوی دوم با
سلطاننشین عمان تحت تاثیر مجموعه رویدادهایی که منطقه خلیج فارس و دریای
عمان را از اوایل دهه 1970 م ، 1350 ش دگرگون ساخت، گسترش یافت. خروج
نیروهای انگلستان از خلیجفارس بر اساس سیاست شرق کانال سوئز و مسئله خلا
قدرت ، دکترین نیکسون مبنی بر اعطای هر چه بیشتر اختیارات امنیتی به متحدان
امریکا در مناطق ژئوپولیتیک جهان سبب تحول در روابط دو کشور شد. سومین
مقاله در این پایاننامه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قبال
سلطاننشین عمان نوشته توسط دکتر نور محمد جواد آسایش زارچی سفیر وقت ایران
در عمان است.
از ویژگی‍های این مقاله بررسی سیاست ایران
نسبت به همسایگان بویژه همسایگان در حوزه خلیجفارس است.از دیگر ویژگی‍های
این مقاله اطلاعات و آمارهایی است که مقاله بیان می‍دارد.
زمینهها و موانع همگرایی در منطقه
خلیجفارس نوشته سید جواد امام جمعه‍زاده از دیگر مقالات در زمینه همگرایی و
واگرایی در خلیجفارس است که در زمینه تاثیرات همگرایی و انطباق آن با
مسئله همگرایی در خلیجفارس به پژوهش پرداخته است.
با توجه به مطالب ذکر شده در بالا می‍توان
گفت منبع پژوهشی مهمی در رابطه با موضوع پایاننامه حاضر وجود ندارد و
باید در این حوزه مطلبی نگارش یابد تا به عنوان منبع برای دیگر پژوهشگران
مورد استفاده قرار گیرد.
1-3- هدف تحقیق
هرگونه پژوهشی بر اساس اهداف تکنیکی و
راهبردی انجام می‍گیرد. هدف اصلی این پژوهش نیز درک بهتر عوامل همگرایی و
واگرایی در روابط جمهوری اسلامی ایران و سلطاننشین عمان در دوران گوناگون
است و اینکه کدامیک از این عوامل نقش موثرتری در تفاوت‍های کارکردی و
رفتاری سیاست خارجی طرفین داشته است.
1-4- اهمیت و انگیزه موضوع
با توجه به تاکید سیاست خارجی دولت جناب
آقای روحانی بر بهبود روابط با همسایگان، سلطان نشین عمان به عنوان کشوری
استراتژیک و البته کشوری که هیچگاه تابع سیاست‍های سعودی نبوده است، اهمیت
بسیاری پیدا میکند. در این راستا تحلیل شکل فعلی روابط ایران و عمان و
حوزههای همگرایی و واگرایی میان این دو کشور میتواند نقش مهمی در طراحی
سیاست خارجی هوشمندانه در رابطه با همسایگان و در جهت ارتقای موقعیت
منطقهای جمهوری اسلامی ایران و البته ایجاد شکلاف در جبهه عربستان داشته
باشد.
1-5- سوال اصلی
زمینه‍های همگرایی و واگرایی در روابط جمهوری اسلامی ایران وسلطاننشین عمان کدامند؟
1-6-فرضیه اصلی
موقعیت مشترک ژئوپولیتیکیو زیر ساخت های
اقتصادی مکمل از مهم ترین عوامل همگرایی میان ایران و عمانو تعهدات
منطقهای سلطاننشین عمان در شورای همکاری خلیج فارس عامل اصلی واگرایی در
روابط جمهوری اسلامی ایران با سلطاننشین عمان است.
1-7-متغیرهای پژوهش
متغیر مستقل: موقعیت مشترک ژئوپولیتیکیو زیر ساخت های اقتصادی مکمل+ تعهدات منطقهای سلطاننشین عمان در شورای همکاری خلیج فارس
متغییر وابسته: همگرایی و واگرایی درروابط جمهوری اسلامی ایران و سلطاننشین عمان
1-8- تعاریف نظری و عملیاتی مفاهیم و متغیرها
همگرایی
فرایندی است که توسط برخی کشورها در یک
منطقه خاص با رویکرد اقتصادی ( واحدهای اقتصادی مکمل ) شروع شده و میتواند
به بخشهای دیگر سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی و غیره تسری یابد(دوئرتی و
گراف، 1389).
واگرایی
فرآیندی است که کشورها یا واحدهای سیاسی
در یک منطقه خاص به دلایل تعارضات ساختاری، شکافهای اجتماعی متراکم،
نظامهای اقتصادی مشابه و بحرانهای ادواری پنج گانه: مشارکت، مشروعیت،
هویت، توزیع، نفوذ و مهمتر از همه وابستگی به قدرتهای فرا‍منطقه‍ای و
مداخله‍گر نمی‍توانند به هم پیوندند (قوام، 1383: ۲۵۴).
قدرتهای فرا‍منطقه‍ای
در تحلیل امانوئل والراشتاین در کتاب"
نظامهای جهانی" در پی ظهور سرمایهداری نوین چند اتفاق مهم به وقوع پیوست
از جمله تقسیم کار بین‌المللی، تخصصی شدن، صدور سرمایه، برآمدن انقلاب
صنعتی که در پی آن جهان به سه قطب مرکز، پیرامون و شبه پیرامون تقسیم گردید
که مرکز را قدرتهای برتر جهانی تشکیل می‍دهند(Walerstien, 1974) .
موقعیت ژئوپلیتیک
مفهومی است که مک ماهان، آلفرد مارشال و
مکیندر در اهمیت جغرافیا و تاثیر آن بر قدرت سیاسی دولتها به عنوان
راهنمای منافع ملی و سیاست خارجی ایشان به کار گرفته‍اند. مفهوم قلب جهان
برگرفته از اهمیت جغرافیا در سیاست است که امروزه از آن به عنوان
ژئوپولیتیک نام می‍برند (میرحیدر، 1385).
زیرساختهای مکمل اقتصادی
تالکوت پارسونز در کتاب" نظریه کنش عمومی"
با مبنا قرار دادن دو مفهوم کارکرد و ساختار در متن شرایط محیطی و داخلی
تداوم ساختار اقتصادی هر کلیت اجتماعی را در گرو تعامل مستمر و مثبت با
زیرساختهای مکمل کلیت اجتماعی دیگر قرار داده و به این ترتیب مبنای نظریه
ثبات و همگرایی را تئوریزه می‍نمایند(Talcott, 1978) .
1-9- نوع تحقیق
نوع پژوهش، توصیفی-تحلیلی است.
1-10- روش پژوهش
مبنای انجام تحقیق بر پایه منابع
کتابخانهای و همایشهای بین‌المللی و نیز تحلیل‌های رسانه‌های داخلی و
خارجی است که بر محور مطالعات علمی در حوزه جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک
انجام شده است.
این تحقیق از لحاظ روشی معطوف به سه گونه روش خواهد بود:
1- توصیفی، که روند ها و رخدادهای گذشته و جاری را توصیف می کند.
2- تحلیلی ،که درصدد یافتن الگوهای رفتاری بازیگران و تخمین رفتار احتمالی آنهاست.
3- مطالعه معطوف به آینده که مبتنی بر پیش بینی وضعیت و موقعیت بازیگران و برآورد نوع رفتار یا تعامل احتمالی آنها می‍باشد.
1-11- محدودیت و مشکلات تحقیق
با توجه به ماهیت تحقیق درجهت پاسخگویی
به سئوال اصلی، تلاش گردیده است تا ضمن بهرهبرداری از متون موجود و لاتین و
نیز بیشتر به شیوهای توصیفی تحلیلی موضوع مورد بررسی قرار گیرد.
شایان ذکر است، روش گردآوری مطالب و
اطلاعات بصورت کتابخانهای مصاحبه بوده و منابع پژوهشی عمدتا کتب و مقالات و
منابع اینترنتی بوده است و بعلاوه از مصاحبه نیز استفاده شده است.
1-12- سازماندهی پژوهش
پایاننامه حاضر از پنج قسمت مختلف شامل چهار فصل و یک نتیجه‍گیری تشکیل شده است.
ابتدا در قالب فصل اول ( کلیات پژوهش )
موضوع پژوهش مورد توجه قرارگرفته است که شامل طرح بحث و تبیین جایگاه
موضوع، اهمیت موضوع و چرائی انتخاب آن، پرسش‍های تحقیق، فرضیه‍های تحقیق،
روش تحقیق و موانع آن و سرانجام طرح کلی و بیان منطق آن می‍باشد .
پس از کلیات پژوهش به فصل دوم پایاننامه می‍پردازیم که به چارچوب نظری اختصاص دارد .
در فصل سوم عوامل همگرایی جمهوری اسلامی ایران و سلطاننشین عمان را مورد کنکاش و جستجو قرار می‍گیرد.
فصل چهارم پایاننامه به نقش زمینه‍های
واگرایی در روابط جمهوری اسلامی ایران و سلطاننشین عمان می‍پردازد. پس از
بررسی عوامل واگرایی و همگرایی در روابط دو کشور در دو بخش پیش گفته در
پایان، در قالب یک نتیجه‍گیری به مباحثی پرداخته خواهد شد که به طور عمده
به مقایسه تطبیقی عوامل واگرایی و همگرایی اختصاص می‍یابند.
